9 op de 10 zaken verkopen sterkedrank aan minderjarige "mystery shoppers": "Resultaten zijn ontluisterend"

De verkoop van sterkedrank en tabaksproducten aan jongeren onder de 18 jaar is streng verboden. Om bier of wijn te kopen, moet je minstens 16 jaar zijn. Toch lappen de meeste winkels en horecazaken in ons land deze regels aan hun laars. Daar was men zich bij de overheid heel goed van bewust. 

Maar dat het zo ingeburgerd is, daarvan schrikken ze bij de FOD Volksgezondheid, moet Paul Van den Meerssche, hoofd van de Inspectie Consumptieproducten bij de FOD Volksgezondheid, ook toegeven na een grootschalige controleactie met minderjarige “mystery shoppers”.

Deze zomervakantie heeft de inspectie 26 minderjarige jobstudenten ingezet. Hun opdracht? Proberen alcohol of tabaksproducten te kopen terwijl een controleur van de FOD Volksgezondheid anoniem toekijkt. Het is de eerste keer dat dit gebeurt.

Uit de eerste resultaten van deze controles blijkt dat meer dan 70 procent van de handelaars bij de verkoop van tabak of e-sigaretten de leeftijdsgrens niet respecteert, zegt Paul Van den Meerssche. “En voor alcohol zijn de resultaten echt ontluisterend. Dat hadden we niet verwacht.” 

Het verbod op verkoop van sterkedrank aan minderjarigen werd in 90 procent van de gevallen niet gerespecteerd. Voor de verkoop van bier en wijn aan -16-jarigen ligt het percentage inbreuken op 80 procent.

“In het verleden hadden we bij onze traditionele controles al gezien dat er zelden of nooit naar de leeftijd of een bewijs van de leeftijd van jongeren gevraagd wordt. Dus we hadden wel slechte cijfers verwacht, maar dat ze zo slecht zijn, is wel heel verrassend. Niemand van de controleurs had deze cijfers verwacht. Ook de jobstudenten, de jongeren, waren verbaasd dat het zo gemakkelijk is om aan alcohol en tabaksproducten te geraken.”

Paul Van den Meerssche stelt vast dat er bij de handelaars en het horecapersoneel in ons land geen cultuur is om naar de leeftijd te vragen. “In andere landen kent men die wel, maar in België is het niet gebruikelijk.” 

Toen hij zelf meeging op controle, was hij stomverbaasd van wat hij zag. “Zo zag ik in een grote supermarkt hoe jongeren met sterke drank naar de zelfscankassa gingen. Toen die werd geblokkeerd omdat ze hun leeftijd correct hadden ingegeven, kwam een verkoopster om de kassa te deblokkeren.” 

"Normaal riskeren die winkeliers allemaal een boete tussen 200 en 24.000 euro. Bij recidive zelfs tijdelijke sluiting", gaat Van den Meerssche verder. "Maar tijdens deze campagne schrijven we geen boetes uit. We willen vooral sensibiliseren." De kans is echter groot dat de campagne herhaald wordt, en dan misschien wel mét boetes.

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wil de inzet van mystery shoppers tegen de verkoop van tabak en alcohol aan jongeren uitbreiden. "Ik laat onderzoeken wat er nodig is om mystery shoppers niet enkel in te zetten ter sensibilisering. Maar ook als effectief controlemiddel om handelaars in overtreding te beboeten", zegt hij in een reactie op het hoge aantal vastgestelde inbreuken. De cijfers tonen volgens hem ook dat het goedgekeurde alcohol- en ­tabaksplan broodnodig zijn.