De Europese Commissie heeft onverwacht aangekondigd dat ze de zogenoemde artikel 7-procedure tegen Polen wil stopzetten. In 2017 startte de Commissie de procedure uit bezorgdheid over de vermeende schendingen van de rechtsstaat en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in het land.
Europese Commissie wil procedure tegen Polen voor schending van de rechtsstaat stopzetten
Volgens de Europese Commissie is er niet langer sprake van een ernstig risico op de schending van de rechtsstaat. Dat de regering van de pro-Europese premier Donald Tusk toegegeven heeft dat de rechtsstaat moet worden aangepakt, is volgens de Commissie een belangrijke stap.
De Poolse regering heeft in februari een actieplan met 9 wetsontwerpen gepresenteerd en Warschau heeft intussen de eerste concrete stappen gezet om dit plan te implementeren, luidt het. Polen is ook toegetreden tot het Europese parket, de EU-instelling die de financiële belangen van de Unie moet beschermen door het onderzoek naar en de vervolging van misdrijven.
De Europese Unie heeft daarop in eind februari al beslist om 137 miljard euro aan bevroren Poolse tegoeden vrij te maken, maar wil nu dus ook de artikel 7-procedure stopzetten.
Wat is de artikel 7-procedure?
Het is een mechanisme binnen de Europese Unie dat bedoeld is om te waarborgen dat de lidstaten de fundamentele waarden van de Europese Unie respecteren, waaronder de rechtsstaat, democratie en mensenrechten. Als de Europese Commissie oordeelt dat een land die waarden schendt, dan kan een artikel 7-procedure worden gestart.
In een eerste, preventieve fase kan de Europese Raad met een viervijfdemeerderheid van de stemmen beslissen om aanbevelingen te doen aan de betrokken lidstaat, zodat die zijn situatie kan corrigeren. In een tweede, repressieve fase kan de Raad met unanimiteit van stemmen beslissen om bepaalde rechten van de lidstaat zoals stemrecht in de Raad, in te perken.
"Dit betekent een nieuw hoofdstuk voor Polen", schrijft Commissievoorzitter Ursula von der Leyen op X. "Na meer dan zes jaar denken we dat de artikel 7-procedure gesloten kan worden. Ik feliciteer premier Donald Tusk en zijn regering met deze belangrijke doorbraak. Het is het resultaat van hun harde werk en vastberaden inspanningen om te hervormen."
De Commissie lanceerde de procedure eind 2017 tegen Polen na jaren van geruzie met de toenmalige conservatieve en nationalistische PiS-regering over de gerechtelijke hervormingen.
Bij die hervorming werd de structuur van rechtbanken herschikt, het mandaat van zittende rechters ingekort en werden bevriende rechters aangesteld. Volgens de Commissie dreigden die hervormingen de onafhankelijkheid van het gerecht te ondermijnen.
Ook tegen Hongarije
Het was de eerste keer in de geschiedenis dat de procedure werd gestart. Later gebeurde dat ook tegen Hongarije. Vanwege de unanimiteitsvereiste onder de lidstaten leverden de procedures in de praktijk echter weinig op.
In Polen veranderde de situatie vorig jaar echter op politiek vlak met het aantreden van de pro-Europese Tusk, die meteen hervormingen in het vooruitzicht stelde. Vooraleer de procedure definitief kan worden stopgezet, moeten alle lidstaten van de Europese Unie nog hun goedkeuring geven. Mogelijk gebeurt dat tijdens een bijeenkomst later deze maand.
De procedure tegen Hongarije blijft voorlopig wel nog lopen.
