Geen geld voor Hongarije én geen stemrecht meer in EU? Geduld van Europees Parlement met Viktor Orbán is op

De onvrede in het Europees Parlement over Hongarije en premier Viktor Orbán is al jaren groot, maar nu lijkt het geduld helemaal op. Dat Orbán nog altijd een beslissing blokkeert over 50 miljard euro steun aan Oekraïne, heeft volgens de resolutie die het parlement goedkeurde mogelijk grote strategische implicaties voor de Europese Unie. 

Op 1 februari is er een extra Europese top, waarop de overige 26 landen hopen om die steun aan Oekraïne goed te keuren. De resolutie die het Europees Parlement vandaag goedkeurde, verhoogt de druk op Orbán om zijn veto op te heffen. De resolutie werd goedgekeurd door 345 parlementsleden, er waren 104 tegenstemmen en 29 onthoudingen.

Er waren veel parlementsleden afwezig (wat gebruikelijk is bij stemmingen op donderdag, de laatste dag van de zittingsweek in Straatsburg). Van de aanwezige Belgen stemde iedereen, behalve de drie parlementsleden van Vlaams Belang, voor de resolutie. 

Orbán lijkt niet onder de indruk. Nog voor de stemming over de resolutie herhaalde hij op X zijn standpunt over de hulp aan Oekraïne: die moet niet voor vier jaar worden toegekend (zoals de andere 26 landen dat willen), maar wel jaar per jaar.

Het is zeker niet de eerste resolutie over Hongarije. Volgens het Europees Parlement is het land het voorbije decennium onder leiding van Orbán en zijn Fidesz-partij van een democratie veranderd in een “hybride electorale autocratie”.

De rechten van minderheden, LGBTQIA+, migranten en asielzoekers worden niet beschermd, de rechterlijke macht is niet meer onafhankelijk, onafhankelijke media zijn buitenspel gezet, er wordt niet opgetreden tegen corruptie en misbruik van Europese subsidies. 

Om al die redenen blokkeerde de EU tot nu toe ruim 30 miljard euro subsidies voor Hongarije, dat een van de grootste ontvangers is van geld van de belastingbetalers uit andere lidstaten. Tegelijk blokkeerde de Hongaarse regering regelmatig verschillende Europese beslissingen. Zo lag Hongarije dwars voor sommige sancties tegen Rusland, en tegen de invoering van een minimumbelasting voor multinationals.

Na lang onderhandelen gaf Orbán telkens toe, vaak nadat hij toegevingen in andere dossiers had verkregen. In december vorig jaar blokkeerde hij als enige de beslissing om onderhandelingen met Oekraïne over EU-lidmaatschap op te starten.

Een dag later viel de beslissing toch, Orbán verliet even de vergadering van regeringsleiders (op vraag van de Duitse bondskanselier Olaf Scholz) zodat de beslissing zonder hem genomen kon worden. Orbán stemde in met deze bijzondere manier van werken, waardoor hij kon blijven zeggen dat hij niet achter de toetreding staat. 

De dag voordien had de Commissie aangekondigd dat 10 miljard euro subsidies voor Hongarije gedeblokkeerd zouden worden. Volgens de Commissie heeft Hongarije de gevraagde hervormingen doorgevoerd, die de rechterlijke macht opnieuw onafhankelijk maken.

Vanuit het Europees Parlement komt zware kritiek op die beslissing. De Commissie wordt ervan beschuldigd dat ze bezweken is voor chantage. Er is helemaal niets veranderd in Hongarije, zeggen parlementsleden. De 10 miljard euro zijn vrijgegeven, zodat Orbán de toetreding van Oekraïne niet meer zou blokkeren.

Nu blokkeert hij echter nog altijd het hulppakket van 50 miljard euro voor Oekraïne, geld dat het land dringend nodig heeft. “Gaat u opnieuw toegeven aan de chantage van Orbán?”, vroeg Europarlementslid Guy Verhofstadt (Open VLD) gisteren in een debat aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. “Als u dat doet, waarschuw ik u voor de gevolgen”.

Het Europees Parlement heeft immers de macht om de Europese Commissie tot ontslag te dwingen. Indien Von der Leyen na de Europese verkiezingen opnieuw Commissievoorzitter wil worden, moet ze wel verkozen zien te worden door een meerderheid van de parlementsleden.

In de resolutie van het Europees Parlement krijgt de Commissie de vraag om geen cent van de gedeblokkeerde 10 miljard euro te storten aan Hongarije. Tegelijk moet de juridische dienst van het Europees Parlement de beslissing van de Commissie aanvechten bij het Europese Hof van Justitie. 

Dat Orbán vaak beslissingen blokkeert, werkt veel andere EU-landen, en een meerderheid in het Europees Parlement, op de zenuwen.  In 2018 begon het Europees Parlement de zogenoemde “artikel 7 procedure” tegen Hongarije. Die bestaat om EU-landen die de fundamentele waarden van de EU niet meer naleven, tot de orde te kunnen roepen.

De landen in kwestie moeten zich dan op vergaderingen met andere lidstaten verantwoorden. De hoop is dat dit voor voldoende “peer pressure” (druk van gelijken) zorgt, waarna het land in kwestie de nodige hervormingen doorvoert. Tegen Polen loopt een gelijkaardige procedure. 

In het geval van Hongarije heeft die procedure, ruim 5 jaar later, volgens het Europees Parlement duidelijk geen resultaten opgeleverd. Het is tijd, zegt de resolutie van het Europees Parlement, om een stap verder te zetten en te bekijken of het stemrecht van Hongarije niet kan worden afgenomen.

Dit zou betekenen dat Hongaarse ministers en Orbán in ministerraden en de Europese Raad niet meer mogen meestemmen en dus ook geen beslissingen meer zouden kunnen blokkeren. "Is dat democratie", vroeg het Hongaarse Europarlementslid Balasz Hidveghi (Fidesz, de partij van Orban) gisteren in het Europees Parlement: "Iemand met wie je het niet eens bent, het stemrecht afnemen"? 

Tot nu toe hebben de andere lidstaten nooit overwogen om het zover te laten komen. Eerst moet een meerderheid gevonden worden van vier vijfde van de lidstaten (zonder Hongarije) om formeel vast te stellen dat Hongarije blijvende ernstige inbreuken pleegt op de Europese waarden en rechtsstaat.

Diplomaten betwijfelden tot nu toe of voldoende lidstaten daartoe bereid waren. Nu er een nieuwe Poolse regering is, onder leiding van Donald Tusk, is de kans misschien groter. Na deze stap, is er ook nog de “nucleaire” optie: het stemrecht afnemen van Hongarije. Voor die beslissing is unanimiteit nodig van de 26 andere lidstaten. 

Veel bereidheid bij de lidstaten om frontaal in de clinch te gaan met Orbán lijkt er niet te zijn. België speelt daarin als EU-voorzitter momenteel een cruciale rol. De artikel 7 procedure wordt onder meer gevoerd in de Raad Algemene Zaken, die geleid wordt door minister van Buitenlandse Zaken Hadja Lahbib (MR).

In het debat in het Europees Parlement zei ze dat er voor België niet veel tijd is de komende zes maanden, in een verkiezingsjaar. Ze zei dat er in juni pas een nieuwe “dialoog” zal zijn met Hongarije. Eerder deze week zei premier Alexander De Croo (Open VLD) ook aan VRT NWS dat hij eerder gelooft in dialoog met Hongarije, dan in drastische stappen. 

Na België wordt Hongarije voorzitter van de Raad van de Europese Unie, van 1 juli tot 31 december. Het Europees Parlement vraagt zich af Hongarije het voorzitterschap wel op een geloofwaardige manier zal kunnen uitoefenen.

Dan is er nog het aangekondigde ontslag van Charles Michel als voorzitter van de Europese Raad, die vanaf 16 juli in het Europees Parlement wil plaatsnemen. Als tegen dan geen vervanger gevonden is, gaat die rol in principe naar… Orbán (als regeringsleider van het land dat EU-voorzitter is). Het Europees Parlement roept de lidstaten op om ervoor te zorgen dat dit niet gebeurt, en dus iemand anders aan te duiden als vervanger van Michel.