Parlement in Polen zet eerste stap richting versoepeling van abortuswet 

Op dit moment geldt in Polen een van de strengste abortuswetten in Europa. Enkel in Malta of Andorra zijn de regels nog strikter. In Polen kan een abortus op dit moment enkel als het leven of de gezondheid van de vrouw in gevaar is, of als de zwangerschap er is gekomen door een verkrachting of incest.

Door de strenge regels trekken veel Poolse vrouwen naar het buitenland voor een abortus, of verkrijgen ze abortuspillen uit het buitenland, om zelf hun zwangerschap te beëindigen.

Tot in 2020 kon abortus ook als de foetus afwijkingen vertoonde. Maar het Grondwettelijk Hof van Polen oordeelde dat die optie, de tot dan toe vaakst voorkomende reden voor een abortus, in strijd was met de grondwet. De nieuwe regering van premier Donald Tusk heeft beloofd om op z'n minst die beslissing terug te draaien.

Maar over een verdere liberalisering zijn de coalitiepartners het niet eens. De regering bestaat uit de centrumpartij van Tusk, en linkse blok Lewica, en een conservatiever blok Derde Weg. Alledrie hadden ze hun eigen wetsvoorstel(len) over abortus ingediend.

De partij van Tusk en het linkse blok willen abortus legaal maken tot 12 weken zwangerschap, zonder voorwaarden. Ook na die 12 weken zou de zwangerschap nog afgebroken moeten kunnen worden als er complicaties optreden, of als de zwangerschap tot stand is gekomen door een verkrachting.

De derde, conservatievere coalitiepartner, Derde Weg, wil (voorlopig) niet zo ver gaan. De partij wil de optie die het Grondwettelijk Hof in 2020 verbood weer toelaten, namelijk een abortus als de foetus afwijkingen vertoont. Over een verdere liberalisering wil Derde Weg een referendum organiseren.

Het linkse blok had ook nog een wetsvoorstel ingediend om abortus te decriminaliseren. Wie een vrouw helpt om een illegale abortus uit te voeren, kan daar op dit moment tot 3 jaar cel voor krijgen. Er zijn ook verschillende gevallen bekend van vrouwen die gestorven zijn door complicaties tijdens een zwangerschap of een bevalling, vermoedelijk omdat artsen niet durven aborteren, uit angst voor een vervolging.

Alle vier de wetsvoorstellen zijn nu door een eerste stemming in het parlement geraakt. De voorstellen gaan nu naar een speciale commissie. Het is de eerste stap richting een versoepeling van de wet, al zal die er nog niet meteen komen.

Premier Tusk toont zich na vandaag wel voorzichtig positief: "Sommige mensen waren bang dat onze coalitie hierover uiteen zou vallen. Maar het resultaat is veel beter dan verwacht."

De parlementsvoorzitter, Szymon Holownia, van de partij Derde Weg, valt hem bij: "Het is de eerste keer in 28 jaar dat er in dit parlement iets beweegt rond abortus". Vandaag is het nog niet over de inhoud ten gronde gegaan, aldus Holownia, maar we hebben besloten om te blijven praten, ook over wat ons verdeelt.

Vrouwenorganisaties reageren ook tevreden. Ze hopen dat er snel een wet wordt aangenomen over de decriminalisering van abortus, en dat de speciale commissie tegen het einde van het jaar klaar is met haar werk, zodat er opnieuw gestemd kan worden in het parlement. Een van de organisaties hoopt ook dat dat zal gebeuren te midden van de campagne voor de presidentsverkiezingen, zodat de kandidaten meteen kleur kunnen bekennen.

Want zelfs als het parlement uiteindelijk een versoepeling van de abortuswet zou goedkeuren, is het hoogst onwaarschijnlijk dat de huidige president Andrzej Duda daar zijn handtekening onder zou zetten.

De president zit namelijk in het kamp van Recht en Rechtvaardigheid (PiS), de rechts-conservatieve partij, die wel achter het de facto abortusverbod staat. Duda heeft een presidentieel veto en weigerde onlangs om een wet over bredere toegang tot noodanticonceptie (de morning afterpil) te ondertekenen. 

Abortus weer mogelijk maken in meer gevallen was een belangrijke verkiezingsbelofte voor de partijen in Tusks regering. Vooral voor het linkse blok is het een speerpunt. Meteen na de beëdiging van de nieuwe regering diende het linkse blok haar twee wetsvoorstellen in. In de weken daarna kwam ook de partij van Tusk met een voorstel, en nog een aantal weken daarna volgde Derde Weg.

Maar het duurde nog maanden voor die voorstellen in het parlement behandeld werden. Gisteren was er een lang debat over, en vandaag dus de stemming. Het was de parlementsvoorzitter, Szymon Holownia, van de partij Derde Weg, die besliste om het debat en een eerste stemming over de lokale verkiezingen te tillen, die vonden vorig weekend plaats.

Dat uitstel leidde bijna tot een crisis in de nieuwe regering. Het linkse blok beschuldigde Holownia ervan om de abortuskwestie te laten aanslepen, om geen stemmen te verliezen bij de lokale verkiezingen.

Holownia zei zelf dat het noodzakelijk was om een stemming in het parlement uit te stellen, omdat de vier wetsvoorstellen anders meteen de vuilbak ingegaan zouden zijn. In het parlement heeft Recht en Rechtvaardigheid nog altijd de meeste zetels. Ook de radicaal rechtse partij Konfederacja is voor een verbod op abortus. Binnen het conservatieve blok Derde Weg zijn de meningen verdeeld.

Net vanwege die verdeeldheid in het parlement, en het obstakel dat de president vormt, vindt Derde Weg dat hun plan het beste is. Voorlopig terug naar het zogenoemde abortuscompromis (mogelijk als het leven van de vrouw in gevaar is, de foetus afwijkingen vertoont of de zwangerschap het gevolg is van een verkrachting), en over de rest een referendum organiseren.

Het linkse blok noemt dat plan nog altijd een verbod op abortus. Ook Tusk zelf zei eerder dat er over mensenrechten niet beslist kan worden in een volksraadpleging.

Maar Derde Weg zegt dat het de enige manier is. Parlementslid Paulina Henning-Kloska verwoordde het in het debat gisteren als volgt: "Ik ben persoonlijk voorstander van abortus tot 12 weken, want de huidige wetgeving is niet goed. Maar ik ben ook een voorstander van een referendum. Denkt iemand in de zaal echt dat als de president de wet over de noodpil niet heeft ondertekend, dat hij wel een wet zal ondertekenen die abortus legaal maakt? Het referendum zal ervoor zorgen, dat niemand tegen de wil van het volk zal ingaan."