Het is vandaag precies 10 jaar geleden dat Rusland de Krim heeft geannexeerd. Op 18 maart 2014 wordt het schiereiland na een omstreden referendum ingelijfd bij de Russische Federatie. Het is de thuisbasis van de Russische Zwarte Zeevloot en een populaire vakantiebestemming voor veel Russen. Voor Oekraïners blijft het echter hét symbool van de oorlog.
Schiereiland Krim blijft 10 jaar na de annexatie nog steeds een symbool van oorlog
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
"10 jaar lente op de Krim. Het is allemaal bij ons begonnen", prijkt er op reclameborden op het schiereiland Krim. Vandaag precies een decennium geleden nam de Russische president Vladimir Poetin snel, maar zonder bloedvergieten, het gebied in.
De annexatie kwam overigens niet uit de lucht gevallen. Al maanden woedde er hevig protest in Oekraïne. In de hoofdstad Kiev kwamen duizenden mensen op straat tijdens de Maidanrevolutie. Ze wilden een meer Europees gezind beleid en kloegen de corruptie bij de regering aan. De protesten werden met geweld neergeslagen. Bij de gevechten tussen de betogers en de oproerpolitie vielen tientallen doden en talloze gewonden.
Janoekovitsj, de pro-Russische president van Oekraïne, moest het land ontvluchten. Hij werd vervangen door een interim-regering van de oppositie, die mee de protesten had aangevoerd.
Toch kon niet iedereen zich vinden in de pro-Europese koers van de nieuwe regering. Op de Krim, waar het merendeel van de bevolking Russisch gezind is, brak opnieuw protest uit. Zij wilden het tegenovergestelde van de Maidanrevolutie, namelijk sterkere banden met Rusland.
In Kiev kregen de pro-Russische demonstranten geen gehoor, en dus nam de lokale overheid het heft in eigen handen. Op verschillende strategische plaatsen op het schiereiland doken de zogenoemde ‘groene mannetjes’ op, dat waren zwaarbewapende soldaten zonder insignes. Uiteindelijk gaf Poetin toe dat het om manschappen van het Russische leger ging.
Er kwam een referendum over de afscheuring van Oekraïne en de aansluiting bij Rusland. 95 procent van de bevolking van de Krim stemde in dat omstreden referendum vóór aansluiting bij Rusland en het uitroepen van onafhankelijkheid.
"En dus keuren we het verdrag goed om de Krim en de stad Sebastopol aan te hechten bij de Russische Federatie", klonk het bij een tevreden Vladimir Poetin. Met die woorden werd het schiereiland na 60 jaar Oekraïens bestuur opnieuw deel van Rusland.
Historische redenen
De inlijving van de Krim werd door de Russische president gelegitimeerd op basis van historische motieven. Volgens Poetin is de annexatie en rechtzetting van een historische fout.
Het schiereiland zou een geschenk geweest zijn van de secretaris-generaal van de Communistische Partij Nikita Chroesjtsjov in 1954 aan Oekraïne.
Hij schonk het schiereiland naar aanleiding van de 300e verjaardag van de unie tussen Rusland en Oekraïne, toen nog deel van de Sovjet-Unie. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie bleef de Krim Oekraïens, maar was Rusland wel een strategische belangrijke regio en een favoriete vakantieplek kwijt.
Vandaag speelt het schiereiland een belangrijke rol in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Hoewel de annexatie in 2014 nauwelijks door de internationale gemeenschap werd erkend, werd het erg onwaarschijnlijk geacht dat de Russische grip op het gebied snel zou verzwakken. Toch is de situatie sinds de volledige invasie van Oekraïne veranderd en onvoorspelbaar geworden.
Een verdrijving van Russische troepen op het schiereiland lijkt in de huidige situatie erg onwaarschijnlijk, maar door de oorlog is wel gebleken dat de Russische dominantie over het gebied behoorlijk kwetsbaar is.
Volgens het Oekraïense Instituut voor Strategische Studies van de Zwarte Zee heeft het Oekraïense leger sinds februari 2022 184 militaire aanvallen uitgevoerd tegen doelwitten op het schiereiland. Het Oekraïense leger zet bijvoorbeeld drones, zowel ter land als ter zee, in om gevoelige Russische militaire infrastructuur te raken. Denk maar aan de frequente droneaanvallen op oorlogsschepen in de Zwarte Zee.
Symbolisch belang
"De Krim is en blijft dus een belangrijke regio, nog meer dan de andere veroverde gebieden in Oekraïne", zegt journalist en historicus Hubert Smeets. Hij is ook één van de oprichters van het kennis- en analyseplatform 'Raam op Rusland'.
"Russen voelen meer een band met de Krim dan met die andere gebieden. Het blijft daarom een belangrijk symbool van de oorlog, al meer dan 10 jaar. Bovendien is het schiereiland ook hét gespreksonderwerp bij een mogelijk staakt-het-vuren."
Alternatieve stemmen die er een andere mening op nahouden, zijn op het geannexeerde schiereiland bovendien niet welkom. "Mensen die leuzen, liedjes of nationalistische hymnes zingen, zullen worden gestraft volgens het wetboek van strafrecht", zei de pro-Russische leider van de Krim Sergej Aksjonov in 2022.
"Mensen die zich zo gedragen, zijn verraders… als je niet van ons land houdt, ga dan weg en ga naar de plek waar je wel wil zijn."
Na de Russische presidentsverkiezingen van afgelopen weekend (en de monsterscore die Poetin er behaalde) ziet het er niet naar uit dat hij zijn visie over het schiereiland snel zal bijstellen. Integendeel, in een overwinningstoespraak benadrukte hij dat hij trots is op wat er destijds is gebeurd. Hij blijft er ook bij dat nog altijd een overgrote meerderheid van de Russen de "speciale militaire operatie" in Oekraïne steunt.
