In Vlaanderen bouwen we nog steeds in overstromingsgevoelig gebied. Pano onderzoekt waarom lokale besturen tegen alle negatieve adviezen in bouwvergunningen blijven verlenen. Door de klimaatverandering verhoogt het risico dat die woningen overstroomd geraken. Maar mensen een vergunning weigeren betekent vaak betalen, en dat zien veel burgemeesters niet zitten.
Waarom blijven we bouwen in overstromingsgevoelig gebied? Pano steekt zijn licht op in de Denderstreek
Wat doet Vlaanderen om zich te wapenen overstromingen? En waarom blijven lokale besturen bouwvergunningen verlenen in overstromingsgevoelig gebied? Pano trekt naar de Denderstreek. 'Slag in het water' is te bekijken op .
Elke eigenaar die op haar of zijn perceel wil bouwen, moet daarvoor een bouwvergunning aanvragen bij de gemeente. Voor die een vergunning kan afleveren, wordt bij verschillende instanties advies gevraagd. Een van die adviezen is die van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Zij schatten als beheerder van de waterlopen in of het perceel in overstromingsgevoelig gebied ligt. Het advies van de VMM is positief of negatief, maar is niet bindend.
Verschillende lokale besturen leveren nog geregeld bouwvergunningen af, ondanks een negatief advies. Op die manier wordt ook vandaag nog vaak gebouwd in overstromingsgevoelig gebied.
De VMM en het Departement Omgeving kunnen in beroep gaan als een negatief advies niet gevolgd wordt door de lokale besturen. Sinds 2021 doen ze dat ook vaker, omdat Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) de instructie heeft gegeven om in die gevallen altijd in beroep te gaan.
Elke euro telt
Eén van die gemeenten waar nog steeds wordt gebouwd in overstromingsgevoelig gebied is Affligem. Volgens de cijfers van de provincie Vlaams-Brabant staat maar liefst 14 procent van de huizen in de gemeente in overstromingsgevoelig gebied.
Burgemeester Walter De Donder (CD&V) heeft in het verleden al meermaals kritiek geuit op het beleid rond de bouwvergunningen en adviezen van de VMM. "Als het over een waterloop of rivier gaat die eigendom is van een hogere overheid moeten ze het lokale bestuur er niet financieel voor laten opdraaien", zegt De Donder.
Eigenaars van een bouwgrond die geen bouwvergunning krijgen omdat hun perceel bijvoorbeeld een andere bestemming krijgt, hebben in principe recht op een vergoeding. Maar er is al jaren discussie over wie dat vergunningsbeleid precies naar zich toe moet trekken. "Elke druppel telt, maar elke euro telt ook", aldus De Donder.
Gemeentebesturen die zelf bouwen
Bovendien maken sommige gemeenten zelf plannen om te bouwen in overstromingsgevoelig gebied. In Opwijk heeft de gemeente al jaren plannen om een nieuwe sporthal te bouwen op de zogenaamde 'Vetweyde', een bronnengebied aan de rand van het Denderbekken.
Een deel van dat perceel krijgt op de kaart van de watertoets score D en ligt dus in overstromingsgevoelig gebied. Dat wil zeggen dat er een "middelgrote overstromingskans" is onder het huidige klimaat.
Johan Deleu (N-VA), schepen van sport en kandidaat-burgemeester, bevestigt dat een deel van het perceel inderdaad in overstromingsgevoelig gebied ligt. "Indien dat perceel opgesplitst zou zijn in meerdere percelen, dan zou alleen het noordelijk perceel ingekleurd worden als zone." Maar het perceel van de Vetweyde is tot nu toe niet opgedeeld in kleinere percelen.
"We weten inderdaad dat er een risico bestaat", reageert de schepen. "Dus we gaan verdere analyses doen, zodat we de juiste expertise hebben om op de gepaste momenten de juiste keuze te maken."
In Liedekerke zijn er dan weer plannen voor de bouw van een Lidl-supermarkt en 32 appartementen, tussen het kruispunt met de Muilenstraat en het station. Die site ligt midden in overstromingsgevoelig gebied. Het dossier sleept al jaren aan, onder andere door verschillende procedures voor de Raad voor vergunningsbetwistingen en de Raad van State.
"Als je weet dat het hier een zeer nat gebied is, dan ga je hier gewoon niet bouwen", reageert gemeenteraadslid Berdien Van Den Abeele (N-VA). Oppositiepartij N-VA en Natuurpunt Affligem-Liedekerke verzetten zich tegen de plannen. "Met het blote oog zal je het niet zien. Maar als je hier doorstapt, zal je wel voelen dat de grond zeer zompig is."
Van Den Abeele vreest dat de omwonenden door het project zullen kampen met extra overlast. "Als dit gebied verhard gaat worden, stel ik me de vraag waar het water naartoe moet."
Burgemeester van Liedekerke Steven Van Linthout (CD&V) was niet bereikbaar voor commentaar.
De Watertoets en risicozones
De Vlaamse Milieumaatschappij baseert zich voor haar adviezen op overstromingskaarten. Die zijn voor iedereen online beschikbaar via de website van Waterinfo . Meer nog, verkopers en verhuurders zijn verplicht kandidaat-kopers en huurders te informeren als hun goed in overstromingsgevoelig gebied ligt.
Op de kaarten kan je zelf nagaan of jouw perceel in overstromingsgevoelig gebied ligt. Elk perceel krijgt een score van A tot D, die het risico aangeeft op overstromingen, zowel pluviaal (door hevige neerslag) als fluviaal (door de waterlopen).
Daarnaast kan je ook nagaan of jouw perceel in een risicozone voor overstromingen ligt. Dat zijn gebieden die in een koninklijk besluit officieel zijn afgebakend. Dat heeft grote gevolgen, want bij die afgebakende risicozones mag een verzekeraar dekking weigeren. Eigenaars van woningen die gebouwd zijn meer dan 18 maanden na de publicatie van dat koninklijk besluit lopen dus het risico niet vergoed te worden als ze schade oplopen na overstromingen.
De officieel erkende risicozones (die federaal zijn vastgelegd) zijn veel kleiner dan de overstromingsgevoelige gebieden. Ligt jouw perceel niet in een risicozone, maar wel in een overstromingsgevoelig gebied, dan kan de verzekeraar geen dekking weigeren. Verzekeraars kunnen op basis van die overstromingsgevoelige gebieden wél hogere tarieven aanrekenen.
