Lot natuurherstelwet aan zijden draadje: vandaag stemming in Europees Parlement

Nog twee hordes. Daar moet de zo felbevochten natuurherstelwet in principe nog over voor hij een feit is. Vandaag is er de stemming in het Europees Parlement. Daarna volgt in principe in maart de finale handtekening door de Europese ministers van Milieu.

Beide instellingen zullen daarbij een laatste keer hun goedkeuring moeten geven over het akkoord dat de Europese Commissie, het Parlement en de Raad van de EU in november bereikten.

Maar sinds gisterenavond bestaat de kans dat de natuurherstelwet struikelt over de voorlaatste horde. Gisteren riep de Europese Volkspartij (EVP), de grootste fractie in het Europees Parlement, haar parlementariërs op om tegen te stemmen.

"We verwelkomen het feit dat de herwerkte tekst nog weinig lijkt op het originele voorstel (van de Europese Commissie, red.)", klonk het. "Maar het lijkt ons nog altijd beter om helemaal opnieuw te beginnen en de belangen van de boeren voorop te stellen."

De vraag is nu hoeveel van hun parlementariërs dat marsorder zullen volgen. De EVP is de grootste fractie in het Europees Parlement, en heeft dus het lot in handen van de natuurherstelwet.

Alvast Tom Vandenkendelaere, die voor CD&V in de EVP-fractie zetelt, zal tegen stemmen. "Ik had voor mezelf eerder al uitgemaakt dat ik zou tegen stemmen omwille van enkele inhoudelijke bezwaren die zeker in Vlaanderen moeilijk liggen. Maar een ander deel van de fractie heeft gisteren pas die beslissing genomen omwille van politieke redenen."

Lees: omwille van de massale protestacties van de boeren in gans Europa. "We mogen niet blind zijn voor die boerenprotesten", zegt Vandenkendelaere. Hij erkent dat er heel wat werk is gedaan om de tekst te wijzigen om aan de bezwaren tegemoet te komen, "maar het volstaat niet".

De tekst waarover de parlementariërs zich vandaag uitspreken, is inderdaad al stevig afgezwakt in vergelijking met het allereerste voorstel van de Europese Commissie. Dat gebeurde onder andere onder druk van de EVP. Die verzette zich stevig, aangevuurd door het ongenoegen van de Europese boeren.

Maar op welke punten zijn er dan precies toegevingen gebeurd in vergelijking met de originele tekst?

Precies dat staat te lezen in 3 nieuwe impactscans die de Vlaamse minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) begin deze maand vrijgaf. Het consultancybureau Deloitte, Verhelst Advocaten en het milieuadviesbureau Corridor bekeken in detail de gevolgen van de natuurherstelwet voor Vlaanderen. 

Heel wat struikelblokken die Vlaanderen zag in het oorspronkelijke voorstel, blijken weggewerkt. Zo worden lidstaten niet langer afgerekend op hoeveel natuur ze daadwerkelijk herstellen, maar op de maatregelen die ze ingevoerd hebben.

Bovendien krijgen lidstaten meer vrijheid om zelf in te vullen hoe en in welk natuurgebied ze de doelstellingen waarmaken.

En de Commissie zal rekening houden met de specifieke socio-economische situatie in elke lidstaat bij het beoordelen van de natuurherstelplannen. Reken maar dat (het dichtbebouwde en -bevolkte) Vlaanderen daarvan gebruik zal maken. Het zal argumenteren dat het minder herstel kan realiseren dan pakweg Oost-Europese landen.

Maar voor de Vlaamse boeren blijft onduidelijkheid troef, ook na de impactanalyse.

Op zich wint de landbouw altijd wat bij natuurherstel, klinkt het in de studie van Deloitte. Uit eerder onderzoek blijkt dat "het verlies in landbouwproductie bijna nooit opweegt tegen de baten door toename van ecosysteemdiensten". Het gaat dan bijvoorbeeld om verbeterde bodemkwaliteit, meer bestuivers, minder plagen of minder erosiegevaar.

Bovendien ligt de lat voor Vlaamse boeren al lager dan voor de gemiddelde Europese boer. "Vlaanderen is deel van de categorie lidstaten die beperktere doelstellingen moeten realiseren."

Maar "het is niet mogelijk om een uitspraak te doen over de netto kosten-batenbalans", besluit Deloitte, zolang er geen extra onderzoek gebeurt voor de Vlaamse landbouw specifiek.

Nog uit de impactanalyses blijkt dat ook de herziene natuurherstelwet wel degelijk tot een (gedeeltelijke) vergunningenstop zou kunnen leiden. Dat is niet alleen een reden tot bezorgdheid voor de landbouw, maar ook voor de Vlaamse regering.

Stikstof heeft er nu al toe geleid dat zo'n vergunningenstop boven het hoofd van deze en de volgende regering hangt. Maar de natuurherstelwet zou de rechter in principe een nieuwe reden kunnen geven om vergunningen te weigeren voor projecten die de kwaliteit van nabij gelegen natuurgebied achteruit doen gaan.

Bovendien loopt de overheid nog steeds een risico op rechtszaken door ontevreden burgers of actiegroepen die meer natuurherstel eisen. Al verschillen de impactstudies van mening over hoe groot de kans is dat dat ook gebeurt. Het zal alleszins afhangen van de interpretatie van individuele rechters.

Minister Demir had deze zomer haar mening over de natuurherstelwet enigszins gemilderd. Maar nu klinkt het opnieuw dat natuurherstel goed is, zolang er maar geen Europese natuurherstelwet is die daartoe verplicht. Ze vroeg de Vlaamse regering zich bij haar verzet aan te sluiten. In november blokkeerde ze al een Belgische stem.

Maar het zou dus wel eens kunnen dat het niet de lidstaten zijn die finaal beslissen over het lot van de natuurherstelwet, maar het Europees Parlement. Of om precies te zijn: de Europese Volkspartij en zijn achterban van woedende landbouwers. 

Maar het dubbeltje kan ook de andere kant op vallen, als voldoende EVP-parlementsleden toch voor de natuurherstelwet stemmen of zich onthouden. Dan kan de natuurherstelwet toch goedgekeurd worden. "Ik denk dat een nipte meerderheid alsnog voor zal stemmen", maakt Europees Parlementslid Tom Vandenkendelaere (CD&V) - die deel uitmaakt van die EVP-fractie - in "De ochtend" op Radio 1 de rekensom.

Gebeurt dat, dan volgt in maart nog de handtekening door de Europese milieuministers. Een formaliteit, normaal gezien. Maar niemand die dat nu, één dag na een nieuwe doortocht van boeren door Brussel, nog luidop durft zeggen.