Justitie publiceert vacatures voor meer dan 80 magistraten (maar moet en zal die waarschijnlijk niet vinden)

Wie gisteren in het Staatsblad keek - we vergeven het als je dat niet deed - zal een opvallende publicatie van de Federale Overheidsdienst Justitie gezien hebben. Als we goed kunnen tellen, is die op zoek naar maar liefst 83 rechters en parketmagistraten, en dit voor zowat alle rechtbanken van het land.

Nu heeft minister van Justitie Paul Van Tigchelt die vacatures niet vrijwillig gepubliceerd, maar onder dwang. De Belgische Staat heeft vier jaar geleden namelijk een rechtszaak verloren die was aangespannen door de Orde van Franstalige en Duitstalige Balies, de beroepsorganisatie van de advocaten dus.

De advocaten waren naar de rechter gestapt omdat er al jarenlang een groot personeelstekort is bij de Belgische rechtbanken. De rechter gaf de Orde op 13 maart 2020 al gelijk, maar de Belgische Staat ging daartegen in beroep. Tevergeefs, want op 6 november vorig jaar sloot het hof van beroep van Brussel zich aan bij het eerste vonnis.

Dat hof verplichtte de regering om binnen de drie maanden vacatures voor alle vrije plaatsen bij de Belgische rechtbanken vacant te verklaren en die vacatures te publiceren.  Voor elke rechtbank is immers geweten hoeveel magistraten er moeten zijn; dat is het zogenoemde wettelijke kader.

Als de vacatures niet gepubliceerd zouden worden, zou de overheid 1.000 euro per dag, per vacature moeten betalen, met een maximum van 250.000 euro. Om die dwangsom te vermijden, heeft de minister van Justitie gisteren al die vacatures laten publiceren in het Staatsblad.

"We voeren uiteraard het arrest van het hof van beroep uit door de vacatures eenmalig te publiceren", laat Van Tigchelt weten in een reactie aan VRT NWS. "Maar daarnaast blijft het natuurlijk belangrijk om rekening te houden met de noden op het terrein wanneer we de vacatures openzetten. Dat is nodig."

"Er is een toenemende uitstroom van magistraten die met pensioen gaan. En we vinden niet voor elke vacature geschikte kandidaten, want het examen wordt, terecht, erg streng gequoteerd. We moeten die mensen dus inzetten op de plaatsen waar de nood het hoogst is."

Advocaat Peter Callens, die voorzitter is van de Orde van Vlaamse balies vindt de publicatie alleszins “een goede zaak”. Tegelijk vindt hij het nog altijd een heel opvallende en ongewone uitspraak, zeker voor een modern land als België. 

Maar kennelijk was dit nodig om de regering ertoe aan te zetten om iets te doen aan de structurele personeelstekorten bij de rechtbanken. Op het moment dat het vonnis werd uitgesproken, waren er tekorten van 7 à 10 procent bij de rechters, meer dan 10 procent bij het openbaar ministerie en maar liefst 23 procent bij het administratief personeel bij het Hof van Cassatie, zo schetst Callens de nijpende situatie.

Dat gapende gat in de personeelsbezetting veroorzaakt een grote gerechtelijke achterstand in ons land. Zo kan het bij het hof van beroep van Brussel ettelijke jaren duren vooraleer een rechter een zaak kan behandelen. Zo raakte eind vorig jaar een uitwas bekend, waarbij een advocaat te horen kreeg dat een zaak die in 2021 werd ingeleid, pas in 2040 behandeld zou worden.

Niet alleen rechtszoekenden - mensen die een proces aanspannen - zijn de dupe van de gerechtelijke achterstand, maar ook de Belgische Staat ondervindt er de kwalijke gevolgen van. 

Zo werd ons land op 5 september van vorig jaar voor de 24e (!) keer veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, omdat er zoveel achterstand is bij onze rechtbanken en hoven. “Een echte schande voor de rechtsstaat die wij onszelf plegen te noemen”, noemt Peter Callens dit onomwonden. 

Opvallend is wel dat Justitie door het hof van beroep alleen verplicht is om de vacatures uit te schrijven en zo nieuwe magistraten te zoeken. Maar er is in het arrest geen verplichting te lezen om die magistraten ook daadwerkelijk te vinden. 

Het is dus maar de vraag of de publicatie van al deze vacatures in de praktijk iets zal opleveren. Temeer omdat het moeilijk is om kandidaten te vinden. Daarvoor ziet Peter Callens verschillende redenen. Ten eerste zijn de selectieproeven streng. “Dat is op zich geen slechte zaak, want we willen kwaliteitsvolle rechtspraak”, merkt Callens op.

Maar waar het schoentje vooral wringt, zo ziet Callens, zijn de omstandigheden waarin magistraten moeten werken. Als advocaat in Brussel wordt Callens zowat dagelijks geconfronteerd met de werkomstandigheden in de eeuwige werf van het gerechtsgebouw in Brussel.

“Het is al verbeterd, maar het is nog altijd rampzalig”, zo moet hij vaststellen. “De bepleistering valt er van de muren.” Met dergelijke werkomstandigheden, trek je maar moeilijk mensen aan, vreest hij.

Daarnaast is er nog de verloning. Die is niet slecht in vergelijking met de omliggende landen, dus daar zit het probleem niet volgens Callens. Waar het probleem volgens hem wel zit, is in het imago, de werkomgeving én de andere voordelen die je als jurist in de privésector wél krijgt.

“Als jurist in een goed georganiseerd advocatenkantoor ligt de werklast ook vrij hoog, maar dan heb je meestal ook een zeer aangename omkadering, met allerlei voordelen die je in de magistratuur niet hebt.” In het personeelsbeleid bij Justitie is dus nog heel wat werk aan de winkel, besluit Callens.