2.000 kilometer van Moskou, vlak bij de poolcirkel: in dit strafkamp in Siberië zat Aleksej Navalny opgesloten

Navalny verdween begin december uit de strafkolonie waar hij tot dan gevangenzat, in een stadje enkele honderden kilometers ten oosten van Moskou. Drie weken lang was hij spoorloos, tot hij rond Kerstmis opdook in een strafkolonie in het dorpje Charp, in de autonome regio Jamalië, in het westen van Siberië.

In Charp bevinden zich twee strafkolonies, die de namen "Pooluil" en "Poolwolf" kregen. Navalny werd overgebracht naar Poolwolf. 

Het leven is geen pretje in Jamalië, dat vlak bij de poolcirkel ligt. Het is een streek waar de helft van het jaar weinig licht is. In de winter is het ijzig koud, met temperaturen tot -30 of zelfs -40 graden. In de zomer is het er naar verluidt vergeven van de muggen. Veel zwaardere omstandigheden dan op de andere plekken waar Navalny gevangenzat.

De strafkolonie in Charp werd in de jaren 1960 opgericht op de plek waar zich voorheen, onder het bewind van Sovjet-dictator Jozef Stalin (1924-1953), een straf- en werkkamp bevond dat deel uitmaakte van het beruchte goelagnetwerk. Dat waren door de overheid opgerichte kampen waar miljoenen mensen stierven.

In de jaren 1960 werden onder meer de eerste gebouwen voor gevangenen en een medische afdeling opgericht. Eind jaren 60 werd een eerste lichting gevangenen er opgesloten, naar verluidt "bijzonder gevaarlijke" gedetineerden. De eerste gevangenen moesten er in de steengroeves in de buurt werken, later werd dat de industrie.

In de decennia die volgden, werd de kolonie alsmaar verder uitgebouwd. Eind jaren 1990 werd er zelfs een religieuze tempel ingehuldigd, gebouwd door de gevangenen.

Begin jaren 2000 kwam er een afdeling voor zogenoemde staatsgevangenen bij, enkele jaren later gevolgd door een extra zwaarbewaakte afdeling.

Vandaag geldt de strafkolonie in Charp als een van de strengste gevangenissen in Rusland. "De strafkolonie is niet toevallig op die plek opgericht", legde Rusland-correspondent Geert Groot Koerkamp eind december uit. "Het wordt de mensen die er zitten zo ongemakkelijk mogelijk gemaakt."

Navalny zat er nog meer dan voorheen geïsoleerd van de buitenwereld. Elektronische communicatie is er niet mogelijk. Alle contact met zijn advocaten moest via de post gebeuren. Dat Navalny in december naar daar was gestuurd, was allicht niet toevallig. De presidentsverkiezingen komen eraan in Rusland en ook vanuit de cel bleef Navalny invloed hebben op de Russen. Hoe meer geïsoleerd, hoe beter, moet president Poetin gedacht hebben.

Dat was ook de inschatting van Navalny's hoofdstrateeg Leonid Volkov. "Het is bijna onmogelijk om deze strafkolonie te bereiken en bijna onmogelijk om er brieven naar te sturen. Dit is de hoogst mogelijke graad van isolatie ter wereld", zei hij eind december.

Nu hij dood is, klinkt het misschien wat wrang, maar ondanks alle ellende omschreef Navalny ook zijn verblijf in deze strafkolonie met een vleugje humor. "Ik kan jullie nog niet entertainen met exotische verhalen uit de poolcirkel", schreef hij op X, "want ik heb nog niets gezien buiten mijn cel". "Ik ben ook nog altijd in een uitstekende stemming, want zo betaamt het de Kerstman."

(Nvdr.: Navalny stuurde nooit zelf tweets vanuit de gevangenis. Hij gaf zijn boodschappen door aan zijn advocaten of familie, die ze daarna deelden op zijn socialemediaprofielen.)

Naast Navalny zaten de voorbije decennia nog enkele andere bekende gevangenen in Charp opgesloten. Zoals Platon Lebedev, een Russische zakenman en kompaan van Michail Chodorkovski. Hij werd veroordeeld voor belastingontduiking, witwassen en verduistering. In 2014 kwam hij vrij.

Ook de Oekraïense regisseur Oleg Sentsov zat er ooit opgesloten. Sentsov werd in 2014 opgepakt in Simferopol, de hoofdstad van de Krim, het schiereiland dat in dat jaar geannexeerd werd door Rusland. Hij werd veroordeeld wegens terrorisme tot een gevangenisstraf van 20 jaar met een streng regime. In 2019 kwam hij vrij tijdens een gevangenenruil tussen Rusland en Oekraïne.