Wordt Brussel het nieuwe Marseille, waar al jaren een bloedige drugsoorlog wordt uitgevochten?

Verschillende schietpartijen, oorlogswapens als kalasjnikovs, een dode en twee zwaargewonden. De afgelopen dagen werd Brussel opgeschrikt door een opstoot van geweld in het drugsmilieu. Nieuw is het fenomeen niet, verontrustend des te meer. 

De vergelijking met Marseille, waar al een hele tijd een drugsoorlog woedt, kunnen we die echt maken? Is Brussel uitgegroeid tot het Marseille aan de Zenne? Ja, en nee is het antwoord. 

We kunnen er niet omheen: het drugsgeweld in Brussel is de afgelopen maanden geëscaleerd. Enkele dagen geleden viel er nog een dode in Sint-Gillis, afgemaakt met een riot gun. Dat is verre van de eerste dode die er gevallen is in de drugsoorlog. Vorig jaar vielen er in totaal zeven doden, en waren er 130 gewonden. Per maand - zo weten we uit cijfers - zijn er ongeveer 20 geweldsdelicten in de hoofdstad die in verband gebracht kunnen worden met drugs. Het kan dan gaan over schiet- en steekpartijen, over ontvoeringen, over mishandelingen: de lijst is lang en toch weet de politie maar het topje van de ijsberg. 

"Schietpartijen, afrekeningen, dat is de stijl uit Marseille", zegt ook journalist en Frankrijkkenner Steven Decraene. "Men spreekt over een soort methode-Marseillaise." Dat bewijst bijvoorbeeld ook de executie van vorig jaar in het centrum van Anderlecht. Een 31-jarige man werd klemgereden waarna hij doorzeefd werd met maar liefst 17 kogels. De uitgebrande vluchtauto werd nadien teruggevonden in Molenbeek. Een enorm gewelddadig scenario dat de politie in Marseille vaker tegenkomt. 

Maar er is méér. Uit bronnen weten we dat er wel degelijk uitgegaan wordt van banden tussen het criminele milieu in Brussel en dat in Marseille. 

"Wat er gebeurd is in de wijken, is onacceptabel. Er zijn effectief aanwijzingen dat de maffia uit Marseille probeert te infiltreren, vanuit hun machtsbasis in Peterbos (in Anderlecht, red.)", klonk het gisteren ook bij Justitieminister Paul Van Tigchelt. Vanuit hun machtsbasis in Peterbos zouden ze nu ook terrein van andere bendes - Albanese of Marokkaanse - proberen in te pikken. 

Die aanwijzingen zijn er inderdaad. Eind vorig jaar werd bijvoorbeeld in Brussel nog Kamel "Marteau" Nabti opgepakt, een machtige drugsbaron uit - jawel - Marseille. Tussen 2015 en 2018 zou hij daar het monopolie gehad hebben op de cocaïnehandel. In het licht daarvan vocht hij een bloedige territoriumstrijd uit tegen een andere drugsbende. Hij sloeg op de vlucht, maar kon in oktober dan toch opgepakt worden in een woning in de buurt van het Brusselse Zuidstation. Geen sinecure, want had een valse identiteit aangenomen. Hij bleef overigens ook vanuit Brussel zijn zaakjes in Marseille regelen. 

Een link is er dus zeker, maar welke is niet helemaal duidelijk. Dat vertelde ook onze RTBF-collega Sébastien Georis in "Terzake": "Naar het schijnt heeft de politie vastgesteld dat die banden bestaan. Wat die banden zijn, en wat de omvang is van de connecties tussen de twee milieus is mij op dit moment niet helemaal duidelijk." Is er sprake van echte infiltratie? Of is het voor een deel ook imitatie? 

"Jongeren kijken waarschijnlijk ook naar wat er daar allemaal gebeurt. De internationale misdaad kijkt niet naar grenzen, men ziet manieren hoe ze hun gebied kunnen vergroten. Marseille staat ook verder in de commercialisering van de verdeling van drugs", zegt ook Decraene. 

Het draait hoe dan ook, zowel in Marseille als hier in Brussel, om één ding: territorium. In het noorden van Marseille vechten twee clans - met de beruchte namen DZ Mafia en Yoda - hun bloedige oorlog uit. In Brussel zou het gaan om verschillendere kleinere bendes, wel met linken naar de Albanezen, naar de Mocromaffia of naar bendes uit Marseille. 

Met het geweld proberen ze hun terrein af te bakenen. Bij de dodelijke schietpartij in Sint-Gillis ging het bijvoorbeeld letterlijk om een stoel, van waarop dealers hun koopwaar proberen verhandelen. Het klinkt bijna absurd, maar de gevolgen zijn verregaand. Het openlijke geweld gebeurt vaak tussen de kleinere garnalen in de bendes, veelal mensen zonder papieren of jongeren - vaak zelfs minderjarig. De grote drugsbonzen houden zich veel discreter op de achtergrond, en verblijven vaak zelfs niet in het land.  

"Voor een deel hebben die jongeren minder te verliezen. Voor een ander deel, en dat klinkt heel cynisch, wil niemand zijn leven riskeren voor 200 euro per dag. Hoe jonger de werkkrachten zijn, hoe goedkoper", zegt Decraene. Dat geldt dus zowel in Brussel als in Marseille. "Hoe jonger, hoe gewelddadiger ook, klinkt het bij de procureur van Marseille. Komt het door de gamecultuur? Door een andere inschatting van risico's? Door stoerdoenerij? Feit is dat er bij de schietpartijen in Marseille vorig jaar 7 minderjarigen om het leven kwamen. 11 andere minderjarigen werden opgepakt. En de helft van alle opgepakte verdachten was tussen 18 en 21 jaar."

Piepjong en levensgevaarlijk. 

Toch is er ook een ietwat geruststellende boodschap: zo erg als in Marseille is het in Brussel (nog) niet. 

Alleen als je naar de cijfers kijkt: die van Brussel zijn niet goed, die van Marseille zijn ronduit slecht. Vorig jaar vielen daar door drugsgeweld 49 doden. 

4 van hen waren onschuldige burgers. De 24-jarige Socayna bijvoorbeeld. Begin september zat ze achter haar computer toen ze geraakt werd door een verdwaalde kogel, afkomstig uit een kalasjnikov waarmee drugscriminelen op elkaar aan het schieten waren. 

En al zijn er wijken in Brussel waar je misschien liever niet komt of waar de politie minder vat heeft op de onveilige situaties, in Marseille zijn er ware no-go zones. "Ik hoop of denk dat het zo ver nog niet gekomen is in Brussel", klinkt het bij Decraene. "We voeren de druk op in Peterbos", vertelde korpschef Jurgen De Landsheer eerder in "Terzake". "Er zijn geen no-go zones. We gaan, we houden aan, we nemen dingen in beslag. Elke dag. Onze cité lijkt op de banlieues in Parijs, maar we mogen het niet zover laten komen."

"In Marseille heeft het drugsmilieu bijna het volledige spel van economie overgenomen. Dat gaat samen met witwaspraktijken die doorgedrongen zijn tot op een niveau dat het bijna niet meer te controleren is", duidt Decraene. 

Dat gaat gepaard met prijzen en aanbiedingen van drugs die op de muren geverfd zijn, met wegversperringen, met jongeren die her en der de wacht houden. Een afkooksel daarvan vinden we ook terug in Brussel, waar jongeren op hun step op pleintjes alles in het oog houden, of waar ze in Peterbos hier en daar blokkades opwerpen. Maar opnieuw: in Marseille lijkt het nog een pak erger te zijn. 

"Op korte termijn proberen ze daar het geweld te stoppen. Er is heel veel politie, er zijn speciale eenheden die opgeleid worden om met dat straatgeweld om te gaan. De politie heeft zwaar ingezet om die dealerpunten aan te pakken. Dat lukt voor een deel, er zijn er een heel aantal verdwenen. Volgens de minister van Binnenlandse Zaken dankzij dat politiewerk. Andere stemmen zeggen dan weer dat bestellingen nu vooral via WhatsApp en Snapchat gebeuren en dat de drugs aan huis geleverd worden. Dat brengt dan ook weer risico's met zich mee, want dan gaan de dealers tot ín de woonblokken", zegt Decraene.

"Op langere termijn worden er ook middelen vrijgemaakt om iets te doen aan de woonblokken. Frankrijk beseft dat het té ver gekomen is. Bepaalde plekken in de banlieues in Parijs, in Marseille zijn overgeleverd aan de straat. De gemeenschap heeft zich daar teruggetrokken. Ze zijn lang aan hun lot overgelaten, er is werkloosheid, de gebouwen zijn vervallen." In dat klimaat tiert criminaliteit natuurlijk gemakkelijk en welig. 

Eigenlijk is de boodschap aan Brussel simpel (al zijn de oplossingen dat veel minder): laat het niet zo ver komen.