Strijd om drugs, (veel) geld en territorium: wie schiet nu op wie in Brussel?

Vier schietpartijen, in amper vier dagen tijd en allemaal op een zakdoek van enkele honderden meters in Brussel. De laatste is fataal afgelopen: het slachtoffer werd met een riotgun afgeknald op straat en overleed ter plaatse. 

Het dodelijke geweld volgt op dagen van onrust in Brussel. Op zondag 11 februari was er een eerste schietpartij in de Lacaillestraat. De balans? Twee zwaargewonden. Er is sprake van een riotgun en een pistool. De drie (gemaskerde) verdachten kunnen ontkomen op hun step en zijn tot vandaag spoorloos. 

Amper twee dagen later volgt een nieuwe schietpartij, op het Jacques Franckplein, amper enkele honderden meters verderop. Er wordt "enkel" in de lucht geschoten. Met een oorlogswapen, dat wel. Van de daders met bivakmutsen opnieuw geen spoor. Tijdens het wegvluchten rijden ze wel een vrouw van 71 aan, zij raakt lichtgewond. In hun achtergelaten auto vindt de politie wel een revolver.  

Afgelopen nacht escaleert het verder. Rond half twee is er een schietpartij aan de Zuidlaan. Vanuit een auto schieten enkele verdachten op klanten van een nachtwinkel. Als bij wonder vallen er geen gewonden. 

We kunnen helaas niet hetzelfde zeggen over het incident enkele uren later, opnieuw op het Jacques Franckplein. Met een riotgun schieten drie verdachten een slachtoffer neer. Er wordt nog geprobeerd om hem te reanimeren, maar hij overlijdt ter plaatse. 

"Alle pistes liggen nog open", klinkt het bij het parket. "We onderzoeken nog of de verschillende feiten gelinkt zijn, en zo ja, hoe. Het gaat hoe dan ook om zware feiten."

Een nieuw fenomeen is het niet: Brussel wordt al langer geteisterd door drugsgeweld. Al zijn vier incidenten op evenveel dagen wel uitzonderlijk. "Er zijn al eerder incidenten geweest, maar zoveel op één week is toch wel opmerkelijk."

Eén rode draad is wel te ontwaren: het gaat om drugs, het gaat om geld - en daar hoort geweld bij. "Gisteren ging het nog om intimidatie, vandaag heeft het meer weg van een executie", vat de burgemeester van Sint-Gillis samen. En helaas kunnen we hem alleen maar volgen. We maken de balans op en komen op vijf verontrustende vaststellingen.

De cijfers in onze hoofdstad zijn slecht. Heel slecht. In 2023 vielen in onze hoofdstad zeven doden door drugsgeweld. 130 anderen raakten (zwaar)gewond. 

Eigenlijk moeten we rekenen op ongeveer 20 zware geweldsdelicten per maand sinds de zomer. Ontvoeringen, martelingen, schietpartijen met oorlogswapens, aanslagen met molotovcocktails, moorden, de lijst is lang.

In het achterhoofd moeten we ook altijd houden dat politie en justitie vaak slechts zicht hebben op het topje van de ijsberg, want in het drugsmilieu heerst de ongeschreven wet dat er níet (!) met de politie gepraat wordt. Conflicten worden onderling (lees: met veel geweld) opgelost.

De wapens zijn dan ook evenredig met het zware geweld - er is sprake van riotguns, van kalasjnikovs. Oorlogswapens dus. Die wapens zijn in heel Europa in omloop, ze worden onder meer verkocht door maffiabazen of er worden overvallen gepleegd op verzamelaars en handelaars. 

Hoe dan ook heeft het geweld een enorme impact op de buurt, zo kunnen we ter plaatse vaststellen. Het onveiligheidsgevoel is torenhoog. "De mensen verstoppen hun drugs in de struiken, de ene staat op de ene hoek, de andere op de andere. Ze rijden rond op hun steps. Als de agenten komen, verstoppen ze zich. Het gebeurt dag en nacht, 24/7", vertelt een buurtbewoner. 

En ook onze ploeg merkt de spanning duidelijk op. "Eens de politie daar vertrekt, worden wij ook weggejaagd door gemaskerde mannen. Pottenkijkers zijn hier niet gewenst", vertelt justitiejournalist Helen Goedgebeur.

"Als ze iemand oppakken, zit er tien minuten later iemand anders op de stoel. Het is dweilen met de kraan open. In de zomer zijn de dealers rond het zuidstation aangepakt, die hebben zich gewoon verplaatst naar Kuregem, naar de Marollen, naar Sint-Gillis."

Helemaal zicht krijgen op welke bendes de hoofdstad zo teisteren, is geen evidentie. Het gaat vaak - en waarschijnlijk ook in dit geval - over lokale bendes en lokale dealers. Zulke "kleinere" bendes zijn er ontzettend veel. De ene bende verdwijnt en een andere komt in de plaats. Dat is het zogenoemde tussenniveau. "Een ware plaag", beschrijft justitiejournalist Fatma Taspinar. "Die bendes claimen hún plek, waar zij drugs verhandelen, waar zij geld verdienen."

Ze zijn nauw verweven met het hogere niveau, de heuse maffiaclans. Ook daar kunnen we verschillende groeperingen ontwaren. Er zijn de Marokkaanse clans, die vaak een focus hebben op de handel in cannabis. En er zijn vooral ook de Albanese bendes, die zich richten op de cocaïnesmokkel. Daar zijn ook vaak linken met bijvoorbeeld de Italiaanse Ndrangheta of de maffia in Marseille. Daarnaast wordt het drieste geweld dat er al een hele tijd woedt in Marseille door de bendes hier gekopieerd.

Toch lopen die families of clans ook door elkaar, met hand-en-spandiensten die ze aan elkaar verlenen. De ene keer zijn ze bondgenoot, de andere keer elkaars grootste rivaal. 

Eigenlijk is het simpel: heel vaak gaat het om geweld tussen rivaliserende bendes die strijden om hun territorium om drugs te dealen. Met dat geweld bakenen ze hun terrein af. 

De burgemeester van Sint-Gillis, Jean Spinette (PS), noemt het dan ook "drugskapitalisme". "We worden met maffioze organisaties geconfronteerd." Hij heeft het over bendes "die de wijken gijzelen". "We hebben niet te maken met kleine dealers, bij wie de buurman zijn recreatieve drugs komt kopen. Hier is veel geld mee gemoeid. We moeten de netwerken ontmantelen."

Net omdat het vaak om die territoriumdrang gaat, en dat het zich afspeelt in drukbevolkte wijken, zit de schrik er in dat het binnenkort eens helemaal misloopt en er onschuldige buurtbewoners gewond raken of sterven. Gisteren nog maar raakte een 71-jarige vrouw lichtgewond toen de daders wegscheurden met hun auto. 

Daarnaast ziet de politie veel geweld tussen gebruikers onderling. In Brussel komt dan ook veel samen: er zijn veel drugsverslaafden, veel daklozen, veel mensen zonder papieren. Die verschillende bendes proberen allemaal hun "koopwaar" aan de man te brengen.

"Het is vandaag zeer duidelijk dat de drugshandel aan de basis ligt van het probleem. En moet dus ook aan de bron worden aangepakt", klinkt het ook bij minister-president Rudi Vervoort (PS). "Enkel met onze lokale politie zijn we daar niet tegen gewapend, maar toch staan onze diensten elke dag op het terrein. We willen niet meer dweilen met de kraan open."

Vaak zijn de daders van zulke feiten piepjong, zelfs nog maar tieners. Bij de schietpartij van zondag bijvoorbeeld werd over "jongeren" gesproken.

Ze vinden geen aansluiting in de maatschappij, gaan niet meer naar school, hebben weinig toekomstperspectief en zijn dan een gemakkelijke prooi voor de drugsbendes. Voor hen is het een "gemakkelijke" manier om snel veel geld te verdienen.

Een alternatief bieden om te weerstaan aan de verlokkingen is geen sinecure. Ze zien de dure auto's, de chique Rolexen en de fancy gsm's, maar of ze de consequenties beseffen voor ze verstrikt geraken in het net van die bendes, is nog maar de vraag. 

Als we het over het drugsgeweld hebben, gaat het natuurlijk ook vaak over Antwerpen - waar granaten en explosies bijna dagelijkse kost geworden zijn. Tussen Antwerpen en Brussel bestaat dan ook een heel duidelijke link.

In Antwerpen is er de haven, zijn er de containers, worden de drugs die aankomen uit bijvoorbeeld Latijns-Amerika uitgehaald.

Brussel op zijn beurt is dan weer het verdeelcentrum, van waaruit de cocaïne klaargemaakt wordt voor gebruik in ons land en voor export naar elders in Europa. Dat bewijzen ook bijvoorbeeld de verschillende laboratoria die opgerold werden in en rond Brussel - een uitloper van het grote Sky ECC-onderzoek.

In die laboratoria wordt de zuivere cocaïne bijvoorbeeld versneden en gemengd met andere producten, om er zoveel mogelijk winst uit te halen. In andere gevallen werden de drugs vloeibaar gemaakt en zo geïnjecteerd in doodgewone voorwerpen als kledij of karton. Nadien moeten die drugs er met chemische producten opnieuw uitgefilterd worden. 

Hoe dan ook is de situatie in Brussel verontrustend. Volgende week worden de koppen nog eens bij elkaar gestoken om te kijken hoe politie en gerecht vat kan krijgen op het geweld. Want, zoals we het nu horen, is het eigenlijk bang afwachten tot er eens een onschuldig slachtoffer valt.