Zes maanden na de grote opruimactie in Brussel-Zuid: "Diefstal maakt hier deel uit van het dagelijkse leven"

Brussel-Zuid, zes maanden na het met veel bombarie aangekondigde actieplan. In de stationshal heerst een drukte van jewelste op woensdag. Niks bijzonders aan de hand voor de meeste pendelaars die gehaast richting kantoor stappen. Maar de toerist die een taxi nodig heeft, wordt aan de hoofdingang geconfronteerd met een schuilhokje vol met rommel, kleren en etensresten. Blijkbaar heeft een dakloze hier zijn thuis van gemaakt.

"Een schande", vindt een taxichauffeur. "Dit is het eerste beeld dat toeristen hier van ons land krijgen. Die troep ligt daar nu al een maand! Politie, gemeenschapswachten en Net Brussel: allemaal zijn ze komen kijken. Maar daarna gebeurt er gewoon niets!"

"Dat is onze bevoegdheid niet", zegt een gemeenschapswacht van de gemeente Sint-Gillis. Volgens de man gaat het om een schuilhokje van Brussel Mobiliteit, een dienst van het Brussels Gewest. 

Een gelijkaardig probleem zien we aan de toegang tot de lift van de ondergrondse parkeergarage "Het is daar ronduit smerig", klaagt een café-uitbater. "Eerder deze week vluchtten er nog twee vrouwen bij mij binnen. Dieven hadden hun gsm gestolen in de lift. De politie zegt dat ze niets kan doen, omdat het privéterrein is: de ondergrondse parking wordt uitgebaat door Q-Park. Als je als toerist hier je huurauto komt ophalen, kom je toch nooit meer terug?"

Het zijn maar twee voorbeelden van hoe instanties in Brussel naar elkaar wijzen, waardoor eventuele oplossingen uitblijven.

We gaan een kijkje nemen aan de ingang van de parkeergarage. Het beeld kan gerust als symbool van de toestand in en rond Brussel-Zuid worden beschouwd. In een hoek ligt een dakloze man te slapen onder een vies deken, aan de andere kant staat een man die veel weg heeft van een zombie. Rechts staat een man van een schoonmaakfirma de lift schoon te maken met een dweil gedrenkt in bleekwater. Maar het is de stank van urine die overheerst.

Wie is bevoegd om de toestand aan Brussel-Zuid aan te pakken? De politie, de NMBS, het Brussels Gewest of de gemeenten Sint-Gillis en Anderlecht? Niemand die een duidelijk antwoord kon geven. NMBS-topvrouw Sophie Dutordoir en buurtorganisaties hadden het over dramatische toestanden en wetteloosheid.

Toen de situatie afgelopen zomer dreigde te ontsporen, trok premier Alexander De Croo (Open VLD) het dossier naar zich. Er kwam zowaar een actieplan met in totaal 22 maatregelen: onder meer een politiepost in het station, meer politiepatrouilles, meer schoonmaakoperaties en een betere opvang voor drugsgebruikers en niet-begeleide minderjarigen. Tags en graffiti zouden systematisch worden verwijderd, donkere zones zouden beter verlicht worden en er zouden noodtoiletten voor daklozen komen.

Het station oogt vandaag inderdaad wat schoner en er hangen minder daklozen rond. "Er is de laatste maand wel meer politie en ik zie ook minder daklozen", bevestigt een veiligheidsagent die voor de ingang van het Hotel Pullman staat. "Maar als toerist hou je toch best je bagage in de gaten, want die kan hier vlug verdwijnen."

Het alcoholverbod in het station dat zes maanden geleden werd ingevoerd, blijkt in de praktijk vooral dode letter. "Wij verkopen nog altijd evenveel alcohol, of - beter gezegd - er wordt nog altijd veel alcohol gestolen", zegt de uitbaatster van een krantenwinkel. Allicht zullen die gestolen flessen niet worden geleegd bij pendelaars thuis.

"Er is niet echt veel veranderd", zegt een apotheker die een zaak heeft in de centrale hal van het station. "Diefstal maakt deel uit van het dagelijkse leven in het Zuidstation."

Navraag leert ons dat veel van de aangekondigde initiatieven in de praktijk nog niet zijn gerealiseerd. "Wij gaan absoluut niet ontkennen dat er problemen zijn, maar we kunnen alles ook niet oplossen van vandaag op morgen", aldus de woordvoerder van Brussels minister-president Rudi Vervoort (PS).

Binnenkort steken alle actoren de koppen nog eens bijeen om te bekijken hoe ver men staat.

Het beloofde politiecommissariaat in het stationsgebouw is er vandaag nog altijd niet. "Het financiële luik daarvoor is rond", horen we op het kabinet van minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V). "Het is nu aan de federale politie en de NMBS om het eens te raken over de exacte locatie." "De gesprekken zijn lopende", zegt Bart Crols van de NMBS. Het beloofde centrum voor niet-begeleide minderjarigen zal er volgens het kabinet van Brussels minister-president Vervoort dit jaar nog komen. "Voor drugsverslaafden werken we aan een groot centrum aan Tour en Taxis, in de buurt van het Noordstation, maar dat zal pas openen in 2026 of 2027", klinkt het. Brussel is ook nog altijd op zoek naar een locatie voor een veilige gebruikersruimte voor drugsverslaafden.

De verloedering in en rond Brussel-Zuid kan symbool staan voor wat ook op veel andere plaatsen in Brussel aan de gang is. Vorige zomer waren er de berichten over de crackproblematiek in de Alhambra- en de Noordwijk, en de afgelopen dagen waren er schietpartijen in de Marollenwijk en in Sint-Gillis. Woensdag is daarbij zelfs een dodelijk slachtoffer gevallen.

Blijkbaar is de verloedering in en rond het Zuidstation zich naar andere delen van de stad aan het verspreiden. "Nu zie je hier één dakloze slapen, maar 's morgens vroeg is het veel erger", legt een man uit die het metrostation Hallepoort probeert schoon te maken, niet ver van het Zuidstation. "Ik heb veel bleekwater nodig, want het was hier smerig vanmorgen: urine, maar ook naalden."

Volgens de man verblijven hier opvallend meer daklozen sinds december. Hoe dat komt? "Ik weet het niet zeker, maar ik vermoed dat er in het plantsoen hierboven drugsdealers actief zijn." 

Brussel probeert de daklozenproblematiek aan te pakken via Sublink. Medewerkers van dat programma hebben tussen juni en december vorig jaar 3.670 interventies uitgevoerd in de metrostations en hebben 487 mensen echt kunnen helpen. Het gaat dan vooral over mensen toeleiden naar allerlei hulpdiensten. In totaal hebben ze amper 8 mensen naar duurzame huisvesting kunnen toeleiden. Deze cijfers illustreren dat het aartsmoeilijk is om mensen te redden uit het moeras van dakloosheid en drugs.