1 op de 5 volwassen Vlamingen heeft ernstige psychische problemen

Ongeveer 22 procent van de volwassen Vlamingen voldeed in het afgelopen jaar aan de criteria van een zogenoemde psychische stoornis. Daarmee worden stoornissen bedoeld die het psychisch evenwicht langdurig verstoren en een negatief effect hebben op verschillende levensdomeinen, zoals werk, sociale relaties, financiën, gezondheid...

Uit het onderzoek blijkt dat 9 procent van de volwassen Vlamingen in 2023 een depressie had. 12 procent had een angststoornis, 11 procent een alcoholstoornis (een psychische stoornis die wordt veroorzaakt door alcoholverslaving) en 12 procent had een zogenoemde externaliserende stoornis. Dat zijn stoornissen waarbij je je gedrag en emoties niet onder controle kan houden, zoals agressief gedrag, zelfverwonding en eetstoornissen.

Volgens Zorgnet-Icuro, de koepelorganisatie van zorginstellingen, is het de eerste grote bevraging naar het mentaal welzijn van de volwassen Vlaming, gebaseerd op wetenschappelijke gegevens in plaats van veronderstellingen. "Het is een nulmeting die we vanaf nu regelmatig willen herhalen. We hopen zo een goed zicht te krijgen op evoluties. Toch zien we nu ook al enkele duidelijke tendensen, in vergelijking met 20 jaar geleden", zegt gedelegeerd bestuurder Margot Cloet.

Zo zijn er nu meer volwassenen met een psychische stoornis. In vergelijking met de schattingen van 20 jaar geleden gaat het om een stijging van ongeveer 7 procentpunt. Al benadrukken de onderzoekers dat er toen enkel gepeild werd naar angst-, stemmings- en alcoholstoornissen. Ook de definitie, classificatie en meetinstrumenten zijn veranderd. Het is dus moeilijk om te vergelijken met 20 jaar geleden.

"We zien wel dat de groep mensen met externaliserende stoornissen, zoals woedeaanvallen, gedragsproblemen en eetstoornissen, groter wordt en dat baart ons echt zorgen", zegt Cloet. "De problemen ontstaan vaak al op jongere leeftijd. De helft van de mensen is jonger dan 18 jaar, een kwart zelfs jonger dan 13 jaar."

Ook depressies ontstaan op steeds jongere leeftijd. Bij een kwart van de mensen ontwikkelt een depressie zich al voor de leeftijd van 16 jaar. Bij de helft van de mensen start een depressie rond hun 24 jaar, terwijl dat 20 jaar geleden op 38 jaar was.

Angststoornissen ontstaan meestal ook op 24 jaar, maar dat is iets later in vergelijking met vroeger. Psychische stoornissen door overmatig alcoholgebruik en alcoholverslaving beginnen rond de leeftijd van 18 jaar. 

Opvallend is dat de Vlaming gemiddeld 10 jaar wacht om hulp te zoeken voor een psychische stoornis. "Dat cijfer moeten we echt doen dalen", zegt Margot Cloet. "We zien al beterschap dankzij de terugbetaling van de eerstelijnspsychologie, maar we moeten ervoor zorgen dat we meer mensen de weg naar hulp wijzen."

De reden waarom mensen zo lang wachten, is meestal omdat ze hun problemen zelf willen oplossen (78 procent), geen nood hebben aan een behandeling (78 procent) of bezorgd zijn over de kosten van de behandeling (73 procent). 68 procent zegt niet te weten waar hij of zij een behandeling kan vinden of tot wie zich te moeten richten.

Ondanks de grotere bespreekbaarheid van mentaal welzijn, zijn er meer mensen dan 20 jaar geleden die stigmatisering als reden opgeven voor het niet-zoeken van hulp.

Van de mensen die toch de stap naar hulp zetten, kunnen 6 op de 10 mensen meteen een behandeling starten. "Al is dat niet noodzakelijk de meest geschikte zorg", zegt Cloet. "Het kan bijvoorbeeld zijn dat iemand bij de huisarts antidepressiva krijgt voorgeschreven, maar dan nog een jaar moet wachten op het eerste gesprek bij een psycholoog."

De 40 procent mensen die niet meteen een behandeling kunnen starten, moeten gemiddeld 3 maanden wachten op een eerste behandeling. Bijna 1 op de 10 moet langer dan 6 maanden wachten.