Bioforum, de vereniging van biolandbouwers, en milieuorganisatie Bond Beter Leefmilieu hebben hun bedenkingen bij de toegift van de Europese Commissie aan de landbouwsector. De Commissie stelt voor om een subsidievoorwaarde te schrappen die stelt dat boeren 4 procent van hun landbouwgrond moeten voorbehouden voor biodiversiteitsmaatregelen. Die voorwaarde schrappen, is niet de oplossing, vinden de organisaties. Ze vinden dat de manier waarop de grootschalige landbouw vandaag werkt, anders moet.
Milieubeweging en biolandbouwers niet blij met toegift van Europa aan landbouwsector: "Verkeerde antwoord op verkeerde vraag"
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Als het aan de Europese Commissie ligt, hoeven landbouwers dit jaar géén 4 procent van hun grond onbewerkt te laten om in aanmerking te komen voor Europese subsidies. Die voorwaarde bestond tot nu toe enkel in theorie. Er is al twee jaar sprake van, maar ook in 2022 en 2023 werd ze al opgeschort. Nochtans moet ze de biodiversiteit helpen beschermen.
Door de landbouwers (opnieuw) een jaar respijt te geven, wil de Commissie de protesterende landbouwers dit jaar wat ontzien. Die moeten het hoofd bieden aan een resem crisissen, waaronder de hoge energieprijzen, de oorlog in Oekraïne en de lage prijs die ze krijgen voor hun producten.
Maar ook de politiek is de kop van Jut, door wat de landbouwsector zelf regelneverij noemt. Denk maar aan de natuurherstelwet (Europees beleid) of de stikstofmaatregelen (Vlaams beleid).
Bij de Vlaamse sectorfederaties Boerenbond en het Algemeen Boerensyndicaat (ABS) wordt voorzichtig enthousiast gereageerd op het voornemen van de Commissie. Een teken van goede wil, luidt het oordeel daar, maar slechts een begin. Dat de Vlaamse boeren 4 procent van hun grond méér kunnen gebruiken, is mooi meegenomen.
Vlaamse landbouwgrond is al erg duur in vergelijking met andere Europese landen. Maar het lost niet al hun verzuchtingen in één keer op.
Kafkaiaanse toestanden
De Boerenbond en het ABS verwelkomen de beslissing dus. Een ander geluid klinkt bij BioForum, de sectororganisatie voor Vlaamse biolandbouw. Daar noemen ze het schrappen van de 4-procentregel "het verkeerde antwoord op de verkeerde vraag".
Nochtans begrijpen ze de kritiek van hun collega's in de grootschalige landbouw wel. "De boeren zitten in een financiële wurggreep. Ze hebben een te laag inkomen en krijgen te weinig waardering voor hun producten", zegt beleidsmedewerker Sara Van Dyck.
"De boeren worden door het huidige systeem naar meer productiviteit en schaalvergroting gestuurd. Elk stukje grond dat ze niet kunnen bewerken, zijn euro's die ze verloren zien gaan. Dan zijn ze terecht boos. En als je dan naar die specifieke regel kijkt (van 4 procent onbewerkte grond, red.), is die heel typerend voor het huidige Europese landbouwbeleid. Dan gaat men tot na de komma bepalen wat daar wel en niet mag. Het zijn kafkaiaanse toestanden."
Ook bij de natuurvereniging Bond Beter Leefmilieu begrijpen ze de kritiek op de 4-procentregel, zegt beleidsmedewerker Ineke Maes. "Het lijkt alsof er gepitst wordt aan de oppervlakte die men zo hard nodig heeft. Iemand die het breed heeft, zal niet vallen over dat procentje. Iedereen hoort de aanklacht van de boeren: hun inkomen staat niet in verhouding tot hun inspanningen."
Voor wat, hoort wat
Zowel BioForum als BBL begrijpt dus de kritiek van de boeren op de regel. Maar ze vinden niet dat die daarom op de schop moet.
"De Europese landbouwsubsidies in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid dienen onder andere net voor klimaat en milieubescherming", vervolgt Maes. "Het gaat niet alleen om inkomenssteun maar ook om diensten voor het ecosysteem." Voor wat, hoort wat, dus.
En daar varen de maatschappij maar ook de landbouwers zelf uiteindelijk wel bij, zegt Maes. "Meer biodiversiteit in landbouwgebied zorgt bijvoorbeeld voor meer bestuivers, die op hun beurt de opbrengst verhogen. Of je voorziet er ruimte mee voor natuurlijke vijanden van ziekten en ongedierte zodat je met minder pesticiden kan werken. Verwaarloos je dat, dan graaf je een gat voor de landbouw van de toekomst."
Hy-per-dringend
Wat is dan wel de oplossing?
Sara Van Dyck van BioForum pleit voor een grotere ommekeer in het huidige landbouwsysteem. "De landbouw botst op de grenzen van wat de natuur aankan, denk maar aan de stikstofcrisis. We moeten naar een ander model waarbij je niet per se uit elke vierkante meter grond zo veel mogelijk voedsel haalt, maar ook ruimte laat voor biodiversiteit."
"Ik snap absoluut dat de jonge boeren vandaag kwaad zijn. Maar wij zijn, als biolandbouwsector, overtuigd dat natuur en landbouw samen kunnen gaan. Ze hebben elkaar nodig. Dan is het nodig dat landbouwers de omslag maken. Het is hoog tijd dat we nadenken over waar we naartoe willen met onze landbouw in plaats van er telkens de scherpe kantjes vanaf te vijlen. Anders zagen we de tak af waarop we zitten."
Daar sluit BBL zich bij aan. "Kijk, in plaats van dingetjes in elkaar te blijven puzzelen, zouden we beter integraler kijken. We moeten anders gaan boeren waarbij je biodiversiteit boost in de lucht, op de velden en in het water errond. Doe je dat op grote schaal én vergoed je de boeren daarvoor - dat is een voorwaarde - dan heb je een veel bredere buffer dan enkele vierkante meters."
"We hebben al stikstof gehad, het volgende probleem wordt water. Gaan we echt van stapsteen naar stapsteen blijven springen? Of gaan we eens een meter achteruit staan en kijken waar onze landbouw naartoe gaat? Die oefening is hy-per-dringend."
