Israël moet alle mogelijke maatregelen treffen om een genocide in Gaza te vermijden. Dat heeft het Internationaal Gerechtshof in Den Haag beslist. Maar wat betekent die uitspraak nu concreet? En kan het Gerechtshof die beslissing afdwingen, of zal Israël die gewoon negeren?
Geen staakt-het-vuren, maar toch "tik op de vingers": wat betekent uitspraak van Internationaal Gerechtshof?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Wat is er beslist?
De uitspraak van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag omvat 6 belangrijke elementen:
Israël moet alles in het werk stellen om een genocide in Gaza te vermijden. Meer bepaald moet Israël er alles aan doen om te voorkomen dat burgers gedood worden, dat hen ernstige lichamelijke of mentale letsels wordt toegebracht, dat er opzettelijk ondraaglijke levensomstandigheden worden gecreëerd met als doel de gedeeltelijke of volledige vernietiging van de Palestijnen in Gaza en dat geboortes van Palestijnen opzettelijk tegengewerkt worden. (Allemaal daden die onder Artikel 2 van de Genocideconventie behoren.)
Israël moet ook onmiddellijk voorkomen dat zijn leger bovengenoemde handelingen van genocide pleegt.
Israël moet ook alle publieke oproepen tot een genocide voorkomen en bestraffen.
Israël moet ook effectieve maatregelen nemen om te voorkomen dat bewijzen van een mogelijke genocide vernietigd zouden worden.
Het land moet onmiddellijk alle humanitaire hulp aan Gaza toelaten.
Over een maand moet het land een rapport voorleggen aan het Hof dat bewijst dat het alle voorgaande maatregelen heeft opgevolgd.
Is de beslissing onverwacht?
Het Internationaal Gerechtshof heeft dus geen staakt-het-vuren opgelegd, maar het heeft wel maatregelen afgekondigd om een genocide te voorkomen. Die uitspraak ligt in de lijn van de verwachtingen van verschillende experten. "Ik zag dit wel aankomen", zegt expert in militair recht Chris De Cock (Vrije Universiteit Brussel/Universiteit Gent).
De Cock haalt twee redenen aan waarom het Hof geen staakt-het-vuren kan opleggen. "Enerzijds zou je een beperking opleggen op het zelfverdedigingsrecht van Israël."
"Anderzijds weet het Hof ook dat je niet alle vijandelijkheden meteen kan beschouwen als genocide. In een oorlog vallen spijtig genoeg slachtoffers, ook burgers, maar dat betekent niet automatisch dat er een genocide plaatsvindt. De genocidevraag werd dan wel opgeworpen door Zuid-Afrika, daarover zal het Hof pas over enkele jaren kunnen oordelen (zie verder)."
Wat is genocide?
Genocide wordt gedefinieerd en beoordeeld volgens internationale regels, met name in het kader van het Verdrag inzake de Preventie en Bestraffing van Genocide, aangenomen door de Verenigde Naties in 1948. Volgens dat verdrag spreken we van een genocide als aan onderstaande punten voldaan wordt.
De daden van genocide moeten gericht zijn op een nationale, etnische, religieuze of raciale groep.
Er moeten vernietigende handelingen worden gesteld, zoals het doden, ernstig verwonden, toebrengen van mentale en psychologische schade, creëren van toxische levensomstandigheden, invoeren van geboortebeperkingsmaatregelen of de gedwongen overplaatsing van kinderen van de ene groep naar de andere.
Genocidale daden moeten systematisch en op grote schaal worden uitgevoerd.
Er moet een duidelijke intentie zijn om te vernietigen.
Wat betekent die beslissing nu?
Eerst en vooral gaat het om een voorlopige uitspraak in de zaak. Met deze uitspraak is de vraag of Israël een genocide pleegt op de Palestijnen in Gaza, nog niet beantwoord. De definitieve uitspraak vindt pas over een paar jaar plaats. De maatregelen die het Hof vandaag heeft aangekondigd, moeten eigenlijk de Palestijnen in Gaza beschermen tegen een mogelijke genocide, tot de definitieve uitspraak valt.
Het Hof heeft wel beslist dat het rechtsmacht heeft over de zaak en dat het die dus verder zal behandelen.
Wat is het Internationaal Gerechtshof?
Het Internationaal Gerechtshof (ICJ) is de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties. Het oordeelt over conflicten tussen staten. Het ICJ is niet hetzelfde als het Internationaal Strafhof (ICC). Dat vervolgt individuen voor oorlogsmisdaden.
"De uitspraak is belangrijk, maar niet historisch", gaat De Cock verder. "Het Hof heeft eerder soortgelijke uitspraken gedaan in andere conflicten in Bosnië of in Oekraïne. Ik zou het dus zeker geen "historische" uitspraak noemen, dat vind ik te sterk uitgedrukt, maar het is wel een tik op de vingers van Israël."
VRT NWS-journalist Inge Vrancken denkt niet dat de beslissing een grote impact zal hebben op het conflict in Gaza, maar merkt wel een ander, belangrijk gevolg. "Met die beslissing neemt de internationale druk op Israël wel toe", vertelt Vrancken. "Van de 17 rechters (15 vaste rechters en een Israëlische en Zuid-Afrikaanse rechter) hebben 15 rechters voor de maatregelen gestemd. Dat is zo goed als unaniem, want Israël heeft uiteraard tegen alles gestemd. Die druk kan ertoe leiden dat hulpgoederen opnieuw sneller de Gazastrook in komen."
Kan Israël de uitspraak gewoon negeren?
De beslissing die het Internationaal Gerechtshof heeft genomen, is bindend, maar niet afdwingbaar. Israël kan dus niet in beroep gaan tegen de beslissing, maar het hof heeft ook niet de macht om straffen op te leggen als Israël de maatregelen niet naleeft. De VN-veiligheidsraad kan wel sancties nemen, maar zolang de Verenigde Staten (die een vetorecht hebben) in de raad zetelen, zullen die er hoogstwaarschijnlijk niet komen.
Israël had op voorhand gezegd dat de beschuldigingen vals zijn en dat Zuid-Afrika door de zaak aan te spannen in de kaart van Hamas speelt. Israël kan er dus wel degelijk voor kiezen om de beslissingen van het Hof te negeren.
Dat betekent echter niet dat er geen staakt-het-vuren meer zal komen, want in de praktijk worden er diplomatieke inspanningen geleverd om tot een nieuw bestand te komen. Er is daarvoor naast de buitenlandse druk ook heel wat binnenlandse druk, want veel Israëli willen nog altijd dat de gijzelaars die door Hamas worden vastgehouden, eindelijk kunnen vrijkomen.
Aan de andere kant zou de uitspraak over tijdelijke maatregelen een mogelijke aanleiding kunnen zijn voor internationale sancties tegen Israël. Alle landen die het Genocideverdrag hebben ondertekend, hebben de plicht om actie te ondernemen ter voorkoming en bestraffing van genocide. Deze tijdelijke maatregelen zetten landen extra onder druk om bijvoorbeeld hun beleid met betrekking tot wapenleveringen aan Israël te heroverwegen.
Is Zuid-Afrika nu de grote winnaar van de zaak?
Het is moeilijk om een echte winnaar van de zaak te bepalen, omdat er nog geen definitieve uitspraak is geweest.
Daarnaast komen er ook gemengde reacties op de uitspraak. Enerzijds kan de beslissing worden gezien als een overwinning voor de advocaten van Zuid-Afrika, die de zaak hebben aangespannen, en een nederlaag voor die van Israël. De rechtbank heeft zich immers bevoegd verklaard over de zaak die Zuid-Afrika heeft aangespannen, waardoor die nu wordt verder gezet.
Maar het hof verplicht Israël niet om een staakt-het-vuren in te voeren. Dat ziet Israël dan weer als een overwinning. Toch heeft de rechter met de uitspraak wel gezegd dat Israël de manier waarop die oorlog gevoerd wordt, drastisch moet veranderen. Israël heeft altijd gezegd dat het bij de strijd het oorlogsrecht respecteert, maar uit de uitspraak blijkt dat het Hof het daar dus niet mee eens is.
