Het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag heeft Israël opgedragen om alle mogelijke maatregelen te nemen om genocide in Gaza te vermijden. Zuid-Afrika had bij het Hof een zaak aangespannen, het beschuldigt Israël van een genocide op de Palestijnen in Gaza. Het ICJ spreekt zich daarover nog niet uit ten gronde, maar het legt Israël nu al wel dringende maatregelen op.
Internationaal Gerechtshof legt Israël dringende maatregelen op in genocidezaak: "Moet er alles aan doen om genocide te vermijden"
Paulien Lambert
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Het Internationaal Gerechtshof heeft Israël een aantal tijdelijke maatregelen opgelegd: Israël moet alle mogelijke maatregelen nemen om genocide te vermijden. Het moet er ook voor zorgen dat het Israëlische leger geen daden van genocide begaat. Tegelijk moet Israël ook het aanzetten tot genocide vermijden en bestraffen, en moet het land maatregelen nemen om de humanitaire situatie in Gaza te verbeteren.
De rechters van het ICJ stemden telkens bijna unaniem in met elke maatregel. Het Hof verplicht Israël wel niet om de oorlog te stoppen, dat was de belangrijkste vraag van Zuid-Afrika.
De voorzitter van het ICJ Joan E. Donoghue, die de uitspraak voorlas, benadrukte wel dat de maatregelen die het Hof oplegt juridisch bindend zijn. Israël moet ook binnen de maand verslag uitbrengen aan het Hof.
Nog geen uitspraak over de grond van de zaak
Met deze uitspraak van het Internationaal Gerechtshof is de vraag of Israël een genocide pleegt op de Palestijnen in Gaza, nog niet beantwoord. Daarvoor moet er nog een uitspraak ten gronde komen. Het kan mogelijk nog jaren duren voor het Hof op die vraag een antwoord geeft.
Daarom had Zuid-Afrika het Hof gevraagd om al tijdelijke maatregelen op te leggen, in afwachting van de uitspraak ten gronde. Om die tijdelijke maatregelen erdoor te krijgen, moest Zuid-Afrika nog niet bewijzen dat Israël effectief een genocide pleegt, maar dat Israël dingen doet die onder het genocideverdrag vallen. Met andere woorden, of het Hof in deze zaak rechtsmacht heeft.
Dat heeft het bij deze dus gedaan, het ICJ zal de zaak ook verder behandelen.
Wat is het Internationaal Gerechtshof?
Het Internationaal Gerechtshof (ICJ) is de hoogste rechtbank van de Verenigde Naties. Het ICJ is niet hetzelfde als het Internationaal Strafhof (ICC). Dat kan individuen vervolgen voor oorlogsmisdaden. Het Internationaal Gerechtshof oordeelt over conflicten tussen staten.
Wat betekent de uitspraak in de praktijk?
Tegen een uitspraak van het Internationaal Gerechtshof, ook over tijdelijke maatregelen, kan niet in beroep gegaan worden. Aan de andere kant heeft het ICJ wel geen middelen om de uitspraak af te dwingen.
De vraag is of Israël dus gehoor zal geven aan de verplichtingen. Het had op voorhand gezegd dat de beschuldigingen vals zijn, en dat Zuid-Afrika door de zaak aan te spannen in de kaart van Hamas speelt.
De eerste reacties uit Israël wijzen ook niet meteen op een koerswijziging.
"We zullen onszelf en onze burgers blijven verdedigen, en tegelijk het internationaal recht naleven", reageert de Israëlische premier Netanyahu. "Dat het ICJ bereid is om een aanklacht over genocide tegen Israël aan te nemen is een schande die generaties lang zal meegaan. We zullen de oorlog doorzetten tot we de volledige overwinning hebben behaald, en totdat Gaza geen bedreiging meer vormt voor Israël."
De Israëlische minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir schreef dan weer al spottend op X: "Hague Schmague". Vrij vertaald: "Den Haag is irrelevant."
Anderzijds zou de uitspraak over tijdelijke maatregelen van het ICJ wel een aanleiding kunnen geven voor internationale sancties tegen Israël. Alle landen die partij zijn bij het genocideverdrag, zijn verplicht om actie te ondernemen om genocide te voorkomen en te bestraffen. Door de tijdelijke maatregelen van het ICJ worden landen meer onder druk gezet om bijvoorbeeld wapenleveringen aan Israël te herzien.
Wat is genocide?
Genocide wordt gedefinieerd en beoordeeld volgens internationale regels, met name in het kader van het Verdrag inzake de Preventie en Bestraffing van Genocide, aangenomen door de Verenigde Naties in 1948. Volgens dat verdrag spreken we van een genocide als aan onderstaande punten voldaan wordt.
De daden van genocide moeten gericht zijn op een nationale, etnische, religieuze of raciale groep.
Er moeten vernietigende handelingen gesteld worden, zoals het doden, ernstig verwonden, toebrengen van mentale en psychologische schade, creëren van toxische levensomstandigheden, invoeren van geboortebeperkingsmaatregelen of de gedwongen overplaatsing van kinderen van de ene groep naar de andere.
Genocidale daden moeten systematisch en op grote schaal worden uitgevoerd.
Er moet een duidelijke intentie zijn om te vernietigen.
Ook positieve reacties
De Palestijnse minister van Buitenlandse Zaken reageert wel positief op de uitspraak van het ICJ. "Het Hof heeft de feiten en de wet getoetst, en ze hebben in het voordeel van de menselijkheid en het internationaal recht geoordeeld”, zegt hij in een toespraak op televisie. Een vertegenwoordiger van Hamas zegt ook dat het oordeel van het Internationaal Gerechtshof Israël isoleert en de misdaden die het begaat, blootlegt.
Ook Zuid-Afrika spreekt van een "beslissende overwinning". Dit is een belangrijke mijlpaal in de zoektocht naar gerechtigheid voor het Palestijnse volk, klinkt het. De Zuid-Afrikaanse minister van Buitenlandse Zaken zegt ook dat hoewel het ICJ het niet oplegt, door dit oordeel Israël wel gedwongen wordt om akkoord te gaan met een staakt-het-vuren: "Hoe kan je anders noodhulp en water voorzien?"
Maar het valt zeer te betwijfelen of Israël dat ook zo ziet. Premier Netanyahu zei in een reactie ook dat elk land het recht heeft om zichzelf te verdedigen. "De verachtelijke poging om dit recht van Israël af te pakken, is een grove discriminatie van de Joodse staat, die terecht verworpen is." De Israëlische premier focust dus op het feit dat het ICJ Israël net geen staakt-het-vuren heeft opgelegd.
VS blijft als een blok achter Israël staan
Ook de Verenigde Staten lichten dat als belangrijkste punt uit de uitspraak van het ICJ. "We blijven erbij dat aantijgingen van genocide zonder grond zijn", zegt een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
"We merken op dat het Hof geen bevindingen heeft gedaan over genocide, en ook niet heeft opgeroepen tot een staakt-het-vuren. Er is wel opgeroepen tot de onvoorwaardelijke en onmiddellijke vrijlating van alle gijzelaars die nog door Hamas worden vastgehouden."
Het oordeel van het ICJ is dus in lijn met het recht van Israël om zichzelf te verdedigen, zodat een aanval van Hamas zoals op 7 oktober - waarmee de oorlog begon - niet nog eens kan voorvallen, aldus de VS.