Fragmenten die in de pers verschenen van geheime video’s van vaccinbedrijf Medista, laten belangrijke context weg uit de gefilmde gesprekken. Dat blijkt uit beelden die onze redactie kon bekijken. Medista stuurde een detectivebureau af op een concurrent en een ambtenaar, dat zonder hun medeweten gesprekken filmde. Zo wil Medista aantonen dat hun concurrent en de overheid tegen hen samenspannen. De uitspraken in de gesprekken roepen vragen op. Tegelijk werden de gesprekken suggestief gevoerd.
Onze redactie bekeek de geheime video’s van Medista: alle vreemde uitspraken én suggestieve vragen op een rij
Halfweg december lekten in de pers een aantal fragmenten uit van gesprekken die opgenomen waren met een verborgen camera. De fragmenten komen uit langere opnames, gemaakt door privédetectives in opdracht van het bedrijf Medista, een bedrijf dat tijdens de pandemie vaccins verdeelde.
Medista sprak een privédetectivebureau aan omdat het ontevreden was over het verloop van een aanbesteding door de overheid. De federale regering had eind juni 2022 een opdracht van meer dan 10 miljoen euro aan hun concurrent Movianto gegeven, om vaccins te verdelen en medische producten te beheren.
Medista vindt dat Movianto onterecht die opdracht kreeg en stapte naar de Raad van State. Toen Medista daar ongelijk kreeg, zochten ze via andere wegen naar bewijzen, onder andere via privédetectivebureau Black Cube. Dat bureau werd opgericht door voormalige officieren van het Israëlische leger en de militaire inlichtingendienst.
Detectives contacteren ambtenaar en topman
Black Cube contacteerde de commerciële manager van Movianto en later ook de ambtenaar die hoofdverantwoordelijk was voor de aanbesteding. De detectives deden zich voor als het bedrijf “Edgewise Capital” en zeiden dat ze de topman en de ambtenaar een rijkelijk betaalde consultancyjob wilden aanbieden.
Daarop volgden in februari en mei 2023 twee sollicitatiegesprekken in Londen en Amsterdam die stiekem werden gefilmd. Onze redactie kon de beelden - in totaal meer dan 4,5 uur beeldmateriaal - volledig bekijken.
Uitspraken van ambtenaar roepen vragen op
In de gesprekken met de ambtenaar en de topman van Movianto worden een paar opvallende uitspraken gedaan. Zo beschrijft de ambtenaar Medista simpelweg als het “slechte” bedrijf, en Movianto als het “goede”. Dat de overheid in het begin van de coronapandemie werkte met Medista noemt ze haar “grootste vergissing van de crisis”.
De ambtenaar vertelt in het gesprek dat er al problemen opdoken met Medista 2 tot 3 maanden nadat het bedrijf voor de overheid begon te werken. Ze heeft het over “vele problemen”, waaronder “agressieve communicatie” en “ongelofelijke facturen: niet aanvaardbaar”. “Als je één bedrijf hebt (Medista, red.) dat het gevoel heeft in een sterke positie te staan, dan misbruiken ze die positie”, zegt de ambtenaar.
We beslisten om het toegankelijker te maken, om de markt te openen voor andere bedrijven
Ambtenaar, in gesprek met detective
Nadat de overheid eerst een contract aan Medista gaf, stelde ze later een nieuwe aanbestedingsprocedure op. Daarbij versoepelden ze de criteria om als bedrijf geselecteerd te kunnen worden voor het contract. “We beslisten om het toegankelijker te maken, om de markt te openen voor andere bedrijven”, zegt de ambtenaar.
Zo werden bepaalde voorwaarden versoepeld voor het bewaren van geneesmiddelen op temperaturen tot -80°C. De ambtenaar legt ook uit dat bij de tweede aanbesteding gekozen werd voor een procedure met een bijkomende onderhandelingsfase, “om het voor ons gemakkelijker te maken om fouten te corrigeren en te onderhandelen”.
Juridisch advies voor Movianto
Medista was bedreven om een dossier in te dienen voor zulke aanbestedingsprocedures, zegt de ambtenaar. "Op dat moment is er een probleem voor Movianto", klinkt het. "Ze kenden de procedures niet om te appliceren voor een overheidsopdracht. En Medista had experten ingehuurd op dat vlak." Ze zegt dat ze "vaak aangedrongen" heeft bij Movianto om deel te nemen aan de procedure.
Als je weet wat het juiste bedrijf is, moet je soms iets geven
Ambtenaar, in gesprek met detective
De ambtenaar vertelt verder dat ze de commercieel directeur van Movianto ook hielp in de tweede onderhandelingsfase, op wat ze zelf een "kritiek moment" noemt: "Als je weet wat het juiste bedrijf is, moet je soms iets geven. En ik vond een goede advocaat, een juridisch team voor hem", klinkt het.
Werd Movianto te veel geholpen?
De manager van Movianto zegt in het gesprek met de detective dat hij eerst niet geloofde in de kansen van Movianto om de aanbesteding binnen te halen. “Ik wist dat ze veeleisend waren en dat het een strijd op basis van prijs zou worden”, klinkt het.
Prijs zou niet het probleem zijn, omdat de andere partij zo duur was
Manager van Movianto, in gesprek met detective
“Ik zou niet zeggen dat ze me overhaalde, maar ze vroeg me vriendelijk om deel te nemen", vertelt hij over de ambtenaar. "Prijs zou niet het probleem zijn, omdat de andere partij zo duur was. Het was een informeel gesprek waarin ze eigenlijk al te veel zei." Heeft de ambtenaar dat werkelijk gezegd aan Movianto, en zoja, mocht dat wel?
Movianto diende strafklacht in tegen Medista voor afpersing
In een persbericht zegt Movianto dat "dit videomateriaal vorig jaar door Medista tegenover Movianto is gebruikt in een poging tot afpersing waarbij Medista en haar aandeelhouders voorstelden dit videomateriaal voor een aanzienlijk bedrag af te kopen". "Tegen de daders van deze afpersingspoging is een strafrechtelijke klacht ingediend; deze feiten, inclusief het videomateriaal, vormen derhalve onderwerp van een lopende strafrechtelijke procedure", klinkt het.
"Movianto maakt zich grote zorgen over het feit dat het twijfelachtige videomateriaal, onderwerp van een strafrechtelijke klacht, gebruikt blijft worden in de pers en dat politici conclusies lijken te trekken op basis van dit gekleurde, onvolledige en zeer twijfelachtige materiaal."
Movianto zegt ook dat het zelf een "externe audit" liet uitvoeren naar de kwestie, waaruit zou blijken dat ze "geen enkele overtreding" begingen. Movianto weigerde de afgelopen weken om die doorlichting met onze redactie te delen.
Gesprekken werden suggestief geleid
De uitspraken van de ambtenaar en de topman roepen heel wat vragen op. Tegelijk worden de gesprekken door de detectives suggestief geleid. Tijdens het gesprek met de ambtenaar vraagt de detective: "Als het aan jou lag, zou Movianto dan de beste keuze geweest zijn vanaf dag één?" De ambtenaar antwoordt daar bevestigend op. Ze legt uit dat Movianto constructief en professioneel werkte en communiceerde.
Zou je niet zeggen dat, zonder jouw band, je niet had kunnen deelnemen aan de tweede aanbesteding?
Detective in gesprek met manager van Movianto
Elders in het gesprek stelt een detective zelf het volgende: “Het lijkt mij dat het punt, de motivatie achter de tweede aanbesteding, was dat je een manier zocht om van hen (Medista, red.) af te raken.” De ambtenaar knikt bevestigend. Ze zegt meteen daarna dat de overheid vooral een betrouwbare partner zocht.
In het gesprek met de topman van Movianto zegt de detective: "Zou je niet zeggen dat, zonder jouw band (met de ambtenaar, red.) je niet had kunnen deelnemen aan de tweede aanbesteding?" Die antwoordt daarop dat de aanbesteding "open is voor iedereen". "Ik weet niet of we zo ver zouden zijn geraakt, laat ons zeggen. En ik ben niet overtuigd dat we de aanbesteding zouden gewonnen hebben zonder die relatie."
Veertig minuten later herhaalt de detective opnieuw: “Uiteindelijk was de reden waarom je dit kreeg (de aanbesteding, red.), je relatie (met de ambtenaar, red.).” De topman bevestigt dat.
In beide gesprekken dissen de detectives bovendien zelf verhalen op van kennissen die het belang van “relaties” en “connecties bij de overheid” hebben benadrukt. Daar verwijzen ze naar terug wanneer ze de ambtenaar en de manager uithoren. Die context is weggelaten in de fragmenten die halfweg december in de pers verschenen.
Een sollicitatiegesprek is geen neutrale context
De context is nog om een andere reden niet neutraal: het gaat om een sollicitatie, waarbij aan de ambtenaar en de manager een goedbetaalde job wordt voorgespiegeld. In hoeverre vertellen ze de waarheid aan iemand van wie ze willen dat hij hen aanwerft?
Tijdens beide gesprekken krijgen de ambtenaar en de topman volop complimenten toegeworpen. “Ik denk dat jij de ervaring hebt, de kennis, het begrip, de persoonlijkheid”, zegt de detective aan de manager van Movianto. “Voor mij is het duidelijk dat je weet waarover je praat. Je brengt teams bij elkaar.”
De detective benadrukt verschillende keren dat het belangrijk is om “in de politieke arena” relaties te kunnen uitbouwen. Het zou dan niet verbazen mocht de manager zijn potentiële werkgever naar de mond praten en zichzelf op dat vlak in de verf zetten.
Hetzelfde gebeurt in het gesprek met de ambtenaar, die complimenten krijgt omdat ze “invloedrijk” zou zijn geweest, “een sleutelfiguur”. Of dat ook hun opmerkelijke uitspraken verklaart, zal een rechter moeten uitmaken.
Kunnen de opnames gebruikt worden in de rechtbank?
Medista diende voorlopig geen klacht in tegen de overheid of tegen Movianto op basis van de opnames. Het bedrijf zegt wel dat het nog een strafklacht over het vaccincontract overweegt. Kunnen zulke video’s met verborgen camera daar wel gebruikt worden?
“Het is niet verboden om opnames te maken van een gesprek en dat dan te gebruiken in een rechtszaak”, zegt Joachim Meese, professor strafprocesrecht aan de Universiteit Antwerpen en advocaat. Volgens Meese is het dan ook waarschijnlijk dat de video’s in een rechtszaak gebruikt zullen kunnen worden.
"Er zijn wel een paar voorwaarden”, legt de professor uit. "Wie het gesprek opneemt, moet zelf deelnemen aan het gesprek, en dat is hier het geval. Daarnaast zullen ook wel de wettelijke regels voor detectives meespelen om na te gaan of de opnames al dan niet onrechtmatig zijn.”
De stiekem opgenomen gesprekken werden in het Engels gevoerd en voor dit artikel naar het Nederlands vertaald. De stem van de detectives werd zwaar vervormd en was daardoor vaak niet verstaanbaar. We beperken ons tot de vragen die wel verstaanbaar waren.
Van bepaalde uitspraken en handelingen die in de sollicitatiegesprekken aan bod komen, kunnen we niet met zekerheid zeggen in welke fase van de aanbestedingsprocedure ze te situeren zijn.
Aan de sollicitatiegesprekken gingen online vergaderingen en mailverkeer vooraf. Afgelopen week verschenen ook citaten uit opgenomen telefoongesprekken in de pers. Daarnaast werden ook twee consultants van de overheid benaderd door Black Cube. Die andere opnames en telefoongesprekken zag onze redactie nog niet.
