Vaccinbedrijf Medista stevent af op een faillissement. Dat zegt het bestuur in een gesprek met onze redactie. Het bedrijf zit in geldnood omdat het in 2022 een overheidscontract verloor. Sindsdien haalt Medista alles uit de kast om dat aan te vechten: een detectivebureau werd ingeschakeld om verborgen opnames te maken en er werden minstens 5 rechtszaken aangespannen. De oppositie vraagt ondertussen het ontslag van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit). Wat moet u weten over dit dossier?
Hoe Medista de strijd over een miljoenencontract tegen Vandenbroucke blijft opvoeren in de pers, het parlement en de rechtbank
De afgelopen maanden duiken met de regelmaat van de klok fragmenten op van geheime opnames die vaccinbedrijf Medista liet maken in de loop van 2023. Medista huurde een detectivebureau in om een ambtenaar en een topman van een concurrent te filmen, zonder hun medeweten.
De bedoeling? Aantonen dat die twee hebben samengespannen, tegen Medista. Zo zou het bedrijf naar eigen zeggen een overheidscontract van meer dan 10 miljoen euro hebben misgelopen.
1. Het conflict over de centen liep volledig vast
De geheime opnames komen niet uit de lucht gevallen. Ze zijn het resultaat van een conflict over geld. Medista verdeelde tijdens de coronapandemie vaccins in België en beheerde de medische stock. Die opdracht ging in de loop van 2022 naar een concurrent, de internationale speler Movianto.
Concurrent gaat met contract lopen
Waarom die overstap? Medista was gewoonweg “te duur”, zegt minister Vandenbroucke. Dat bevestigen ook de prijzen die Medista en Movianto in 2022 indienden voor de overheidsopdracht. Medista bood aan om de klus te klaren voor 15,2 miljoen. Movianto had “maar” 10,8 miljoen nodig, een verschil van 4,4 miljoen euro.
Vooral die prijs bepaalde wie de opdracht kreeg, dus ging het contract eind juni 2022 naar Movianto. Maar Medista vindt dat ze onterecht van het contract zijn gehaald en dat Movianto bevoordeeld werd bij de procedure. Sindsdien probeert het bedrijf op allerlei manieren zijn gelijk aan te tonen, inclusief dus met geheime opnames.
De belangrijkste vraag blijft of Movianto onterecht het contract van de overheid binnenhaalde. Volgens Medista was de prijs van Movianto niet eerlijk en niet vergelijkbaar met die van hen. Daarvoor halen ze verschillende argumenten aan. Het bedrijf heeft ook een dispuut over verschillende facturen met de federale regering. Klik hieronder op de pijlen om daarover meer details te lezen.
Medista betwist prijzen van concurrent
Ten eerste werkte Movianto soms met een prijs “per doos” en Medista met een prijs “per vaccin”. Dat mocht niet, argumenteert Medista, en daardoor zijn de prijzen niet vergelijkbaar. Medista legde dat argument voor aan de Raad Van State.
Die volgde Medista niet. De overheid had geargumenteerd dat Movianto “standaard werkt met een prijs per geleverde doos omdat het tellen van eenheden per verpakking (...) niet als voldoende kosteneffectief wordt beschouwd”. Volgens de rechtbank klopt dat, en was de manier van rekenen door Movianto een teken dat het bedrijf efficiënter werkte.
Maar er is meer, zegt Medista vandaag. Zo zou Movianto ook kosten aanrekenen voor lege koelkasten waarin vaccins bewaard moeten worden, terwijl de overheid enkel prijzen vroeg voor “bezette” en dus volle koelkasten. “In feite heeft Movianto zo gewoon een ander project beprijsd”, argumenteert Medista.
Daarnaast wijst Medista op wat het “versoepelingen” noemt die Movianto heeft gekregen nadat ze het contract binnenhaalden. Zo krijgt Movianto volgens hen meer tijd om producten te leveren. Door die langere levertijd, kan Movianto volgens ons ook kosten drukken. “Want hoe korter de levertijd, hoe hoger de prijs”, zegt Medista. “Dat heeft te maken met de inzet van personeel op eenzelfde moment, de planning, het nachtwerk.”
Die argumenten werden nog niet voorgelegd aan een rechtbank.
Volgens Movianto heeft de versoepeling "geen uitstaans met de prijs op het ogenblik van de aanbesteding". Het "betreft een verlenging van de leveringstijd die in september 2023 werd doorgevoerd", zegt het bedrijf. Die langere levertijd is volgens hen "het gevolg van de vraag om de vaccins te herlabelen om de nieuwe houdbaarheidsdata erop te vermelden".
Medista heeft een conflict over facturen met de overheid
Naast het conflict over het overheidscontract, staan er nog een reeks facturen open die de overheid niet wil betalen aan Medista. Het gaat om facturen voor het overdragen van de medische stock en vaccins aan Movianto. Medista vraagt daar in totaal 4,07 miljoen euro voor.
Volgens Medista is dat bedrag zo hoog omdat de producten nog een tijdlang gestockeerd moesten worden voor ze werden overgebracht. Het kost ook veel geld om die producten klaar te zetten voor transport, omdat die vaak op heel lage temperaturen bewaard moeten worden.
Daarnaast zijn er nog 3 facturen die de overheid voorlopig (“provisioneel”) heeft betaald. Medista wil dat die betaling definitief wordt en dat de overheid er nog interesten op betaalt van 1,4 miljoen euro. Samen met gerechtskosten komt Medista nu aan 5,6 miljoen euro die het nog vraagt van de overheid.
Bij het kabinet van de minister zeggen ze het volgende: "In totaal heeft de overheid al meer dan 40 miljoen euro aan Medista betaald. Er zijn nog wel facturen van Medista die om verscheidene redenen betwist worden en voorwerp uitmaken van meerdere gerechtsprocedures. We hebben daarover al meerdere keren geantwoord op vragen in de Commissie Volksgezondheid van de Kamer en daarbij naast een stand van zaken ook in algemene lijnen aangegeven wat de redenen waren van de betwistingen.”
Dreigt faillissement voor Medista?
Het weggevallen overheidscontract en de onbetaalde facturen hebben een zware impact op Medista. Onze redactie had een gesprek met de CEO van het bedrijf en een van hun bestuurders, waarin zij aangaven dat ze afstevenen op een faillissement. Intussen werken nog 40 werknemers voor Medista, waar dat eerder 120 was.
Bedrijfsinformatie van studiebureau Graydon zet daar wel wat nuances bij. Medista had eind 2022 nog een buffer van 10 miljoen euro aan eigen vermogen. En tot november 2023 had Medista nog geen achterstand bij facturen die zij zelf moeten betalen aan hun leveranciers.
2. Het conflict voor de rechtbank
De centenkwestie wordt intussen voor de rechtbank uitgevochten. Medista werkt met 3 advocatenkantoren samen, startte 5 rechtszaken en diende al zeker één strafklacht in tegen Movianto.
De meerderheid van de geschillen gaan over de betwiste facturen met de overheid. Zoals gezegd, procedeerde Medista ook tegen de gunningsbeslissing rond het vaccincontract, maar kreeg het bedrijf daarvoor ongelijk van de Raad van State.
Over de belangrijkste facturen, die van 4 miljoen euro, liepen tot 17 november 2023 onderhandelingen met de overheid. Sinds dat overleg is afgesprongen, zijn de banden volledig verzuurd. Nog geen maand nadat die onderhandelingen stopten, verschenen de eerste fragmenten van de verborgen camerabeelden in de pers.
Tegelijk gaat de gerechtelijke weg gewoon verder. Medista laat verstaan dat het een nieuwe, tweede strafklacht plant over het vaccincontract, tegen de overheid. Die zaak zou gestart worden door hun 3 advocatenkantoren, waaronder ook strafpleiter Hans Rieder.
3. Het conflict wordt persoonlijk gespeeld
Diezelfde advocaat, Hans Rieder, suggereerde de werkwijze met stiekem gemaakte filmpjes die de voorbije weken aandacht krijgen in de pers. Op zijn aansturen contacteerde Medista het privédetectivebureau “Black Cube”. Medista hoopte zo aan te tonen dat de overheid niet eerlijk was bij de aanbesteding van het vaccincontract.
Black Cube is niet zomaar een detectivebureau. Het werd opgericht door voormalige officieren van het Israëlische leger en de militaire inlichtingendienst. Het bedrijf contacteerde onder een valse naam de commerciële manager van Movianto en de ambtenaar die voor de overheid op het contract had gewerkt. Er werden ook nog twee andere consultants van de overheid benaderd.
Black Cube lokte de topman van Movianto en de ambtenaar naar het buitenland met een uitnodiging voor een vals sollicitatiegesprek. Ze bieden een rijkelijk betaalde job aan. Van geen kwaad bewust, reisde de commercieel manager van Movianto in februari 2023 voor het gesprek naar Londen, de ambtenaar ging in mei naar Amsterdam.
Medista zegt voor de diensten van Black Cube in totaal honderdduizenden euro's te hebben uitgegeven.
Opmerkelijke uitspraken, suggestieve vragen
Halfweg december lekten enkele fragmenten van die verborgen opnames uit in de pers, en deze week werd er bericht over uitgebreidere videofragmenten. Na weken aandringen kreeg ook onze redactie ruim vier uur aan beeldmateriaal te zien, van de gesprekken in Londen en Amsterdam.
In de twee video’s - we kregen nog steeds niet álle opnames – doen de ambtenaar en de topman een aantal uitspraken die heel wat vragen oproepen. Maar die uitspraken gebeuren wel in een context van suggestieve vragen, een vals sollicitatiegesprek waarbij de ene spreker de andere mogelijk naar de mond wil praten, en er werden bewust fragmenten geknipt. VRT NWS maakte een volledige analyse over die videobeelden.
De video’s tonen aan hoe persoonlijk het conflict is geworden. Er wordt niet alleen gewerkt via de Raad van State en de rechtbanken, maar de ambtenaar kreeg een persoonlijke ingebrekestelling in de bus. Door de werkwijze met de verborgen camera’s zijn alle bruggen tussen Medista en de overheid volledig opgeblazen.
4. Het politieke conflict
Tot slot voert Medista haar strijd ook op het politieke toneel. Parlementsleden worden gevoed met info en omgekeerd delen zij documenten met Medista. Intussen vroegen N-VA en Vlaams Belang donderdag het ontslag van minister Vandenbroucke. Het federaal parlement volgde hen daarin niet. Voorlopig wordt er binnen de meerderheid dus niet getwijfeld aan de positie van de minister.
Hoe moet het nu verder?
De federale regering bestelde een vooronderzoek bij de Federale Interne Audit (FIA) nadat fragmenten van de beelden met verborgen camera’s lekten in de pers. Donderdag lichtte minister Vandenbroucke toe dat hij in een brief aan Medista heeft gevraagd om ook het uitgebreide beeldmateriaal aan de FIA over te maken.
Alle onderhandelingen tussen Medista en de overheid zijn volledig vastgelopen. De rechtbank zal zich de komende maanden of jaren moeten uitspreken over de betwiste facturen. In tussentijd staan alle betrokken partijen met getrokken messen tegenover elkaar.
