Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag buigt zich vanaf vandaag over de vraag of Israël een genocide pleegt tegen de Palestijnen in Gaza. De zaak is aangespannen door Zuid-Afrika. Op een definitieve uitspraak is het mogelijk enkele jaren wachten, maar de hoogste VN-rechtbank zou wel al heel snel kunnen beslissen om voorlopige maatregelen op te leggen aan Israël, zoals het opschorten van de bombardementen en het toelaten van onafhankelijke waarnemers in Gaza.
Pleegt Israël een genocide in Gaza? Zaak voor het Internationaal Gerechtshof start vandaag
Inge Vrancken
Gepubliceerd:
Donderdag en vrijdag wordt er voor het Internationaal Gerechtshof gepleit. Zuid-Afrika beschuldigt Israël van het schenden van het Genocideverdrag. Volgens het land zijn zowel de daden als de nalatigheden van Israël genocidaal van aard en worden die gepleegd met de specifieke bedoeling om de Palestijnen in Gaza te vernietigen als deel van de bredere Palestijnse nationale, raciale en etnische groep.
Wat is genocide?
Genocide of volkerenmoord is een internationaal erkende misdaad. Na de Tweede Wereldoorlog is een Genocideverdrag opgesteld, voluit het Verdrag inzake de Voorkoming en de Bestraffing van Genocide. De tekst van het verdrag werd opgesteld in Parijs op 9 december 1948 en het Verdrag trad in werking op 12 januari 1951.
Artikel 2 van het Genocideverdrag geeft deze definitie: één van de volgende daden gepleegd met de intentie om een nationale, etnische, raciale of religieuze groep geheel of gedeeltelijk te vernietigen. Zoals het doden van leden van de groep, het veroorzaken van ernstige lichamelijke of geestelijke schade aan leden van de groep, het opzettelijk opleggen van levensomstandigheden aan de groep die bedoeld zijn om gehele of gedeeltelijke fysieke vernietiging te bewerkstellingen, het opleggen van maatregelen die bedoeld zijn om geboortes binnen de groep te voorkomen, het onder dwang overbrengen van kinderen van de groep naar een andere groep.
Onder het Verdrag is genocide strafbaar, alsook samenzwering tot genocide, het rechtstreeks en publiekelijk aanzetten tot genocide, poging tot genocide en medeplichtigheid aan genocide.
Belangrijk in de zaak voor het Internationaal Gerechtshof wordt bewijzen dat Israël de intentie heeft om de Palestijnen als groep geheel of gedeeltelijk te vernietigen.
Israël begon de militaire acties in Gaza nadat de extremistische Palestijnse organisatie Hamas op 7 oktober een bloedige terreuraanval uitvoerde in het zuiden van Israël. Daarbij zijn 1.200 mensen, vooral Israëli's, vermoord. Israël wil Hamas volledig vernietigen.
Zuid-Afrika klaagt in die strijd het hoge aantal Palestijnse burgerslachtoffers aan. 23.000 Palestijnse doden zijn er al, het merendeel zijn vrouwen en kinderen. Ook de gedwongen evacuatie en ontheemding van een groot deel van de Palestijnse bevolking is volgens Zuid-Afrika een element van genocide. De grote verwoesting in Gaza –volgens de VN is ongeveer 70 procent van de gebouwen verwoest– leidt ertoe dat Gaza de facto onbewoonbaar geworden is. Ook dat haalt Zuid-Afrika aan als een daad van genocide.
Ook vindt het land het niet kunnen dat de Israëlische overheid niet reageert op de uitspraken van Israëlische politieke en militaire leiders waarin die (volgens Zuid-Afrika) rechtstreeks en publiekelijk oproepen tot genocide. Zo was dit te horen in Israël, bij monde van de Israëlische Defensieminister Yoav Gallant: "We vechten tegen menselijke beesten."
De Israëlische minister van Erfgoed, Amichai Eliyahu zei dat een atoombom droppen op Gaza een mogelijke tactiek was die Israël zou kunnen gebruiken. Premier Netanyahu verwees dan weer naar de Bijbelse vijand van de Israëlieten, Amalek. De uiterst-rechtse ministers Smotrich en Ben Gvir riepen op tot een "emigratieproject" waarbij het tijd was om zoveel mogelijk Palestijnen uit Gaza te overtuigen het gebied te verlaten.
Uitspraken waar de Amerikanen al snel op reageerden en die veroordeelden als opruiend en onverantwoord. Opmerkelijk was dat premier Netanyahu aan de vooravond van de start van de zaak in Den Haag, publiekelijk kritiek gaf op de uitspraken van zijn coalitiepartners.
Waarom Zuid-Afrika?
Zuid-Afrika heeft de zaak tegen Israël aangespannen op 29 december. Zuid-Afrika kiest al vele jaren de kant van de Palestijnen in het conflict. Het land heeft een slechte relatie met Israël die teruggaat tot de tijd van het apartheidsregime, toen het Israëlische leger nauwe banden had met dat regime.
De Zuid-Afrikaanse regering vindt het haar plicht, met dat apartheidsverleden, om de Palestijnen te steunen. President Cyril Ramaphosa zei vorige maand nog dat zijn regering de Palestijnen zou blijven steunen "die meer dan zeven decennia van apartheid als brutale bezetting verdragen". Zuid-Afrika heeft voor de zaak een ad-hoc-rechter aangesteld. Dat is voormalig plaatsvervangend opperrechter Dikgang Moseneke.
"Bloedsmaad" volgens Israël
Israël noemt de beschuldigingen "bloedsmaad", verwijzend naar een oude mythe waarbij Joden valselijk beschuldigd worden van het vermoorden van christenen om hun bloed. Volgens Israël werkt Zuid-Afrika samen met een terroristische organisatie die oproept tot de vernietiging van Israël. Toch heeft de regering beslist om ook een ad hoc-rechter aan te stellen om de belangen van Israël te verdedigen in Den Haag. Dat is Aharon Barak, de voormalige voorzitter van het Israëlische Hooggerechtshof.
In verschillende Westerse landen wordt wat verveeld gereageerd op de zaak die Zuid-Afrika heeft aangespannen. De Britse minister van Buitenlandse Zaken noemt de zaak "niet behulpzaam". Vanuit de Verenigde Staten vielen woorden als "waardeloos, contraproductief en zonder enige basis".
Dringende maatregelen?
De zaak die nu begint is geen strafrechtelijke procedure tegen individuen. Het gaat Zuid-Afrika om de juridische bepaling waarbij Israël als staat verantwoordelijk zou worden gesteld voor genocide. Vermoedelijk duurt het jaren voor er een uitspraak ten gronde komt.
Nu wil Zuid-Afrika op korte termijn dringende maatregelen afdwingen van het Hof. Zo zou het Gerechtshof snel kunnen beslissen dat de bombardementen opgeschort moeten worden, dat er constant humanitaire hulp binnengelaten moeten worden of dat onafhankelijke onderzoekers op missie naar Gaza moeten.
De uitspraken en eventuele maatregelen van het Internationaal Gerechtshof zijn bindend. Als Israël zich er niet aan houdt, is het aan de VN-Veiligheidsraad om de maatregelen ook effectief af te dwingen. Maar daar heeft de VS een veto-stem.
