1 op de 6 mensen leeft in conflictsituatie, geweld in Myanmar spant de kroon

Elk jaar geeft het Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED) met de Conflict Index een overzicht van alle conflicten in de wereld. Het beeld dat de organisatie optekent van het jaar 2023 is niet erg positief.

Vorig jaar waren er 12 procent meer conflicten dan het jaar daarvoor, en in vergelijking met 2020 zelfs 40 procent meer. Volgens het rapport kwam in 2023 een zesde van de wereldbevolking in aanraking met zo'n gewapend conflict.

Toch vertonen de conflicten vaak veel onderlinge verschillen. Ze hebben vaak een andere intensiteit, frequentie en vorm, waardoor het moeilijk wordt om ze met elkaar te vergelijken.

Toch probeert de ACLED de conflictlanden te rangschikken op basis van vier sleutelindicatoren: dodelijkheid, gevaar voor burgers, geografische verspreiding en fragmentatie van gewapende groepen. Afhankelijk van de score op die indicatoren, wordt bepaald of het conflictniveau "extreem", "hoog", "turbulent" of "laag" is.

Wanneer die indicatoren op alle 50 conflictlanden toegepast worden, eindigt het conflict in Myanmar (misschien onverwacht) helemaal bovenaan de lijst. In het land verzetten honderden verzetsgroepen zich nog steeds tegen de staatsgreep van februari 2021.

Eind 2023 hebben ze hun verzetsstrijd nieuw leven in geblazen. Verschillende gewapende groeperingen hebben aanslagen gepleegd over heel het land en blijven op die manier druk zetten op het militaire bestuur in Myanmar. 

Het is vooral door de grote fragmentatie van gewapende groeperingen dat het land bovenaan de Conflict Index eindigt. Het ziet er bovendien niet meteen naar uit dat de gevechten zullen stoppen in 2024. 

Syrië was in 2023 door de vele, vaak overlappende binnenlandse conflicten het op een na meest door conflict geteisterde land ter wereld. In februari 2020 ontwikkelde de burgeroorlog zich verder tot een internationaal conflict en raakte Turkije verwikkeld in directe schermutselingen.

Op dit moment zijn miljoenen mensen op de vlucht in Syrië en daarbuiten. 90 procent van de Syriërs leeft in armoede. Daar komen de gevolgen van de verschrikkelijke aardbeving in februari 2023 in Turkije en Syrië nog eens bovenop.

De Palestijnse gebieden komen op de derde plaats. Sinds de opflakkering van geweld op 7 oktober vorig jaar kwamen al bijna 25.000 mensen om het leven. Honderdduizenden Gazanen zijn op de vlucht voor het oorlogsgeweld.

In tegenstelling tot de twee voorgaande conflicten in Syrië en Myanmar, waar de situatie relatief stabiel blijft, escaleert het conflict tussen Israël en Hamas wel. Het land staat zowel voor de drie de indicatoren dodelijkheid van geweld, gevaar voor burgers en geografische verspreiding in de top drie.

Opvallend: het conflict in Oekraïne staat slechts op de 13e plaats in de ranking, onder conflicten als Congo, Soedan, Jemen en Haïti. In vergelijking met vorig jaar is het land zelfs 9 plaatsen gezakt.

Het conflict tussen Rusland en Oekraïne blijft wel het meest dodelijke omdat de legers aan beide zijden tienduizenden strijders verloren hebben. Maar in de periode sinds 7 oktober zijn er in Gaza wel veel meer doden gevallen dan in Oekraïne.

De conflicten in Myanmar en Syrië mogen dan misschien wel bovenaan de Conflict Index staan, het leeuwendeel van de media-aandacht lijkt te gaan naar andere conflicten, zoals in Gaza en Oekraïne.

Hoe gewelddadig ook, sommige conflicten komen gewoon niet (meer) in het nieuws. "Zowel in Syrië als in Myanmar zijn de conflicten meervoudig, ingewikkeld en langdurig", zo staat te lezen in het rapport. Dat kan ervoor zorgen dat de media-aandacht (en ook de interesse van de nieuwsconsument) snel afneemt.

Volgens het rapport zijn er een aantal factoren die een rol spelen in de media-aandacht voor bepaalde conflicten. Zo besteden de media vooral aandacht aan conflicten die internationaal relevant zijn of waarbij minstens twee regeringen betrokken zijn.

Gaza en Oekraïne krijgen veel aandacht vanwege hun brede belang en de dreiging voor groter geweld. Het conflict tussen Israël en Hamas is intens en heeft regionale implicaties. De Russische invasie heeft dan weer grote gevolgen voor de NAVO, de Europese Unie en de regio rond Rusland.

Complexe conflicten zijn moeilijk te rapporteren omdat ze vaak meerdere gewapende groepen, concurrerende agenda's en variabele gewelddadige strategieën hebben. Conflicten in Mexico, Brazilië en Colombia worden gecompliceerd door kartels, regeringsgezinde bendes en anti-regeringsgroepen, die samenwerken met de lokale politie.

Bij sommige conflicten wordt de volledige media-aandacht belemmerd door bedreigingen, waardoor slachtoffers, lokale organisaties of zelfs regeringen geen volledige informatie kunnen verstrekken. Niet alle conflictinformatie is gelijk in dekking, eerlijkheid of nauwkeurigheid, en de interesse en vooroordelen van het publiek beïnvloeden welke informatie we ontvangen, aldus het rapport.