Donald Trump wint met gemak eerste voorverkiezing bij Republikeinen: is de buit nu al binnen voor de oud-president?

Al sinds zijn aankondiging dat hij opnieuw zou meedingen naar het presidentschap is oud-president Donald Trump (77) dé favoriet om de Republikeinse nominatie in de wacht te slepen. En het was verwacht dat hij al in de eerste staat zou laten zien hoe de kaarten liggen.

De peilingen hadden een ruime voorsprong voorspeld en de kiezers in Iowa stelden hem niet teleur. Trump haalt - met zowat alle stemmen geteld - 51 procent. Ron DeSantis eindigt als tweede met 21 procent, Nikki Haley als derde met 19 procent. Het zijn duizelingwekkende cijfers.

Zijn de voorverkiezingen bij de Republikeinen al na één staat beslecht? Wordt Trump met andere woorden de kandidaat van de Republikeinen om het op 5 november tegen een kandidaat van de Democraten (allicht huidig president Joe Biden) op te nemen? Een aantal gegevens uit Iowa spreken alvast heel erg in zijn voordeel.

Zo boekte Trump de grootste overwinning ooit voor een Republikein in de staat Iowa, met een voorsprong van ongeveer 30 procent op de tweede. Dat heeft niemand hem ooit voorgedaan.

"Robert Dole heeft hier in 1988 een voorverkiezing gewonnen met 13 procent verschil", vertelt VS-correspondent Björn Soenens in "De ochtend". "Die 30 procent is een zeer grote kloof en dat is dan nog een kleinere kloof dan wat hij nationaal peilt."

Trump haalt ook meer dan 50 procent van de stemmen in Iowa. Hij kan dus duidelijk op brede steun binnen zijn partij rekenen, want hij scoort zowel bij jong als oud, bij man en vrouw en ook bij de evangelische christenen en zeer rechtse conservatieven in de staat. Bij de voorverkiezingen in 2016 was dat zeker niet het geval.

Trump eindigt ook als eerste in 98 van de 99 county's. In één county gaat Nikki Haley hem voor. Veel duidelijker kan het niet zijn.

Ook het resultaat van zijn dichtste concurrenten speelt duidelijk in het voordeel van Trump. Ron DeSantis en Nikki Haley eindigden op een zucht van elkaar, met een verschil van om en bij de 2.400 stemmen (op een totaal van zo'n 110.000). 

Er tekent zich achter Trump dus geen duidelijke tweede af. En dat betekent dat de stemmen die niet naar Trump gaan, verdeeld blijven.

De uitslag in Iowa lijkt toch vooral een nederlaag voor DeSantis te zijn, hoewel hij tegen de laatste peilingen in toch nog tweede wordt. Maar DeSantis had zodanig in deze staat geïnvesteerd dat die 2.400 stemmen verschil met Haley als een nederlaag beschouwd kunnen worden.

Toch geeft hij niet op en kondigde hij aan dat hij in de race blijft. De vraag is hoelang nog. Verwacht wordt dat hij er na een van de volgende voorverkiezingen toch de brui aan zal geven.

Voor Trump hoeft dat geen slecht nieuws te zijn. De concurrentie tegen hem zou dan wel minder verdeeld zijn, maar het is lang geen uitgemaakte zaak dat de stemmen voor DeSantis dan plots allemaal naar Haley zouden gaan, integendeel. DeSantis leunt meer aan bij Trump dan Haley.

Een andere kandidaat gooit nu al de handdoek in de ring: de 38-jarige Vivek Ramaswamy. Ook dat is goed nieuws voor Trump. Ramaswamy staat van alle Republikeinse kandidaten ideologisch het dichtst bij Trump en maakte al duidelijk dat hij vanaf nu de oud-president zal steunen. "Hij is eigenlijk een jonge Trump. Hij haalde 8 procent, dus die stemmen kan Trump er ook nog bij krijgen in de volgende staat", zegt Soenens.

Het spreekt allemaal in het voordeel van Trump en "in normale omstandigheden" zou Trump dan ook nu al zeker zijn van de Republikeinse nominatie, geeft Soenens aan. Wat Trump zelf betreft, is de nominatie nu al binnen, zo gaf hij aan in zijn overwinningstoespraak in Iowa. "Trump wilde eigenlijk zeggen: het is over en uit."

"Maar het is zo een bijzonder jaar. Er gaan veel verrassende dingen volgen. Niets is in steen gebeiteld, want het is onvoorspelbaar", zegt Soenens. Het zou namelijk zo maar eens kunnen zijn dat de grootste tegenstand voor Trump niet van een partijgenoot komt, maar van het Amerikaanse gerecht.

De oud-president kijkt nog altijd tegen een resem rechtszaken aan en de uitkomst daarvan zou alles op zijn kop kunnen zetten. Trump wordt onder meer vervolgd voor zijn rol bij de bestorming van het Capitool begin 2021 en zijn poging om de uitslag van de presidentsverkiezingen te beïnvloeden. Wat als hij veroordeeld wordt? 

Op zich zou hem dat niet beletten om aan de verkiezingen deel te nemen en tot president verkozen te worden. Hij kan zelfs vanuit de gevangenis verkozen worden. De vraag is wel of de Republikeinen het bij een veroordeling zover zullen laten komen en toch niet een andere kandidaat naar voren zullen schuiven. Maar dan nog zou Trump zich als onafhankelijke of met een eigen partij kandidaat kunnen stellen. Met de trouwe aanhang die hij heeft, geen wild avontuur.

In alle rechtszaken die tegen Trump lopen, steekt er één bovenuit die zijn campagne alsnog de nek zou kunnen omdraaien. En dat is de zaak die momenteel voor het Hooggerechtshof loopt.

Het federale Hooggerechtshof moet zich uitspreken over de vraag of Trump wel mag meedoen aan de voorverkiezingen, nadat het Hooggerechtshof in de staat Colorado eerder beslist had dat hij in die staat van het stembiljet gehaald moet worden. Het hof in Colorado baseerde zijn uitspraak op een bepaling in de Amerikaanse grondwet over rebellie tegen de staat.

Trump ging tegen die uitspraak in beroep, waardoor het federale Hooggerechtshof nu aan zet is. Een uitspraak wordt nog voor 5 maart verwacht. Dat is de dag waarop de zogenoemde Super Tuesday plaatsvindt. Op die dag worden in meer dan 15 staten voorverkiezingen gehouden, onder andere in Colorado en Maine, waar de minister van Binnenlandse Zaken van die staat op basis van dezelfde bepaling in de grondwet beslist heeft om Trump van het stembiljet te schrappen.

Als het federale Hooggerechtshof de uitspraak in Colorado bevestigt, ligt de weg open voor Haley of DeSantis. Analisten stellen echter dat de kans redelijk klein is dat het federale Hooggerechtshof Colorado zal volgen. Zes van de negen rechters van dat federale Hooggerechtshof zijn immers benoemd door Republikeinen, en drie van hen door Trump zelf. 

Wat er in de maanden daarna zal gebeuren, valt moeilijk te voorspellen. Wel is duidelijk dat 2024 een van de meest, zo niet de meest vreemde verkiezingscampagne ooit wordt.