Nog niet zo lang geleden stond Ecuador vooral bekend voor zijn vulkanen, rijke biodiversiteit en zelfs als toevluchtsoord voor gepensioneerde Amerikanen. Daar lijkt nu niet veel meer van over te blijven. Hoe kan het dat Ecuador in slechts enkele jaren tijd is afgegleden van "een baken van vrede" tot de chaos die er vandaag heerst?
Van "aards paradijs" tot drugsstaat: hoe Ecuador in een paar jaar tijd in de greep is geraakt van drugscriminaliteit
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Tot slechts enkele jaren geleden was Ecuador een baken van rust en relatieve vrede. Het land stond vooral bekend voor zijn kleurrijke markten, uitgestrekte regenwouden en ongerepte vulkanen, bergen en valleien.
De laatste jaren groeide "het eiland van vrede", zoals Ecuador ook wel werd genoemd, uit tot een van de grootste drugslanden ter wereld. Het land wordt nu getekend door geweld van criminele bendes, corruptie en chaos. Hoe is het zover kunnen komen?
Veranderende smokkelroutes
Daarvoor moeten we terug naar de jaren 80 en 90. "Toen stond Ecuador bekend als een relatief veilig land in Zuid-Amerika", vertelt correspondent Arjan Meesterburrie. Maar het zijn de buurlanden Colombia en Peru, twee van 's werelds grootste producenten van cocaïne, die Ecuador meesleuren in de spiraal van drugscriminaliteit.
"In Colombia en Peru wordt al jarenlang hard gestreden tegen de drugshandel. Daardoor zagen drugshandelaars zich genoodzaakt om hun smokkelroutes te verplaatsen. In Ecuador is de politie veel zwakker dan in de buurlanden."
De geografische ligging maakt Ecuador dus tot een strategisch gelegen doorvoerland voor drugshandel richting Noord-Amerika, Europa en andere delen van de wereld. Veel drugs vinden zelfs een weg tot in Belgische en Nederlandse havens als Antwerpen en Rotterdam. Zo ook via de Ecuadoraanse havenstad Guayaquil, waar de openbare omroep werd bestormd.
Ook het uitgestrekte landschap van Ecuador biedt veel mogelijkheden voor drugscriminelen. Drugshandelaren gebruiken de vele afgelegen valleien en het uitgestrekte Amazone-oerwoud om hun illegale activiteiten uit te voeren, ver weg van het oog van de ordediensten.
Corruptie en intimidatie
Niet dat veel criminelen last hebben van die ordediensten. Corruptie binnen de overheidsinstellingen van Ecuador en zwakheden in de rechtshandhaving dragen bij aan de plotse opflakkering van drugsgeweld. "Veel politici worden ervan beschuldigd smeergeld te hebben aangenomen van drugsbendes", weet Meesterburrie.
De criminelen zijn er ook niet vies van om overheidsambtenaren te intimideren. Door de omkoping konden sommige drugshandelaren hun illegale praktijken gewoon voortzetten.
En zelfs al belanden ze in de gevangenis, dan nog genieten de criminelen van een zekere vorm van wetteloosheid. Veel gevangenissen in Ecuador zien er immers een heel stuk anders uit dan de onze. Ook de cel van de recent ontsnapte drugsbaron Marcías , wiens ontsnapping leidde tot de chaos van gisteren en vandaag, ziet er amper uit als een gevangenis. "Hij had bijvoorbeeld een zwembad en een ruimte waarin hij persconferenties kon geven en hij nam rapvideo's op", duidt Meesterburrie.
Wie is Marcías?
Macías is het hoofd van de Los Choneros-bende en staat beter bekend als 'Fito'. Zijn bende zou verantwoordelijk zijn geweest voor de moord op presidentskandidaat, Fernando Villavicencio. Hij verdween zondag uit een overvolle gevangenis in de kuststad Guayaquil, van waaruit hij lange tijd toezicht heeft gehouden op de activiteiten van zijn groep.
Macías, die een gevangenisstraf van 34 jaar uitzit voor onder meer drugshandel, ontsnapte in 2013 al eens eerder uit de gevangenis.
Ook een ex-gedetineerde getuigde aan onze redactie over de wetteloosheid in de gevangenissen. "Vanuit de cel wordt alles geregeld: huurmoorden, drugshandel, overvallen, ... Het is een misdaadfabriek. Alles wordt van binnenuit georganiseerd. Alles wat op straat gebeurt, wordt in de gevangenis beslist", getuigt hij.
"De cipiers hebben er geen enkel gezag, het zijn de gedetineerden zelf die beslissen over het komen en gaan van bezoekers in de gevangenis." Sommige veiligheidsexperts zijn van mening dat maar liefst een kwart van de 36 gevangenissen van het land wordt gecontroleerd door bendes.
Ander en beter?
Daar wil Daniel Noboa, de nieuwe president van het land, verandering in brengen. Hij wil stappen ondernemen om de gevangenissen van het land opnieuw onder controle te krijgen en de drugscriminaliteit in Ecuador aan banden te leggen.
Vorige week kondigde hij aan dat hij een referendum wilde houden over veiligheidsmaatregelen, waaronder zwaardere straffen voor misdaden als moord en wapenhandel, en uitbreiding van de rol van het leger. Een aankondiging die hem niet in dank werd afgenomen door het drugsmilieu.
"De president bouwt aan een nieuwe extra streng beveiligde gevangenis om de grote leiders naar over te plaatsen. Hij wil hen breken en een einde maken aan hun privileges", vertelt Meesterburrie. "Dat leidt tot grote woede. Ze zien dat hun machtspositie gebroken wordt. Dat is de aanleiding tot het geweld."
De vraag blijft echter of de jonge president (hij is slechts 36 jaar) zal kunnen opboksen tegen de drugsbendes. "Hij heeft het leger nu toegestaan om dodelijk geweld te gebruiken tegen de leden van de drugskartels. De president wil duidelijk een einde maken aan het geweld, maar de vraag is alleen of hem dat zal lukken met de enorme macht en de enorme hoeveelheden geld waar de drugsbendes over beschikken", concludeert Meesterburrie.
