De gijzeling in een Ecuadoraanse tv-studio is het zoveelste hoofdstuk van een drugsstrijd die al veel langer woedt, en waar het land maar geen grip op lijkt te krijgen. Moorden, ontvoeringen, ontsnappingen: het is er dagelijkse kost geworden. Een hoofdrol is weggelegd voor de vele drugsclans, die een rechtstreekse verbinding hebben met - jawel - ons land.
Gijzelingen, moorden en ontsnappingen: Ecuador krijgt maar geen grip op drugskartels, die "rechtstreekse verbinding" hebben met ons land
Hanne Decré
Gepubliceerd:
"You declared war, you will get war." Met deze onheilspellende videoboodschap hebben de drugsbendes in Ecuador zich - via een ontvoerde politieagent - tot president Daniel Noboa gericht.
Het is nauwelijks overdreven. Want de drugsstrijd in Ecuador stort het land meer en meer in chaos. De situatie is helemaal uit de hand gelopen nu een van de meest beruchte drugsbarons "Fito" onvindbaar is. Nadat president Noboa daarop de noodtoestand uitgeroepen had in zijn land, bestormde een gewapend commando de studio's van de staatstelevisie in havenstad Guayaquil om er nieuwsankers en reporters te gijzelen.
Ongeziene taferelen.
De politie kreeg de situatie - relatief - snel opnieuw onder controle. In de televisiestudio welteverstaan. Daarbuiten is een ander verhaal, met plunderingen, ontvoeringen en schietpartijen.
Het is het voorlopige sluitstuk van een drugsoorlog die Ecuador al maanden en jaren in een wurggreep houdt. Herinner je je de koelbloedige moord op presidentskandidaat Fernando Villavicencio deze zomer? Of iets verder terug in de tijd toen William Humberto Povedo onthoofd en in brand gestoken werd in de gevangenis? Of de gruwelijke ontdekking van twee lichamen die bengelden aan een voetgangersbrug vlak bij Guayaquil? Om nog maar te zwijgen van het geweld in de gevangenissen, de vele agenten die ontvoerd, gemarteld en vermoord worden, de autobommen die voortdurend ontploffen: de lijst aan macabere misdaden is te lang om op te sommen.
Eén woord, zeven letters: cocaïne
(Bijna) al die misdaden zijn te herleiden tot een zevenletterwoord: cocaïne.
Voor alle duidelijkheid: Ecuador is geen producerend land, maar ligt wel gewrongen tussen Colombia en Peru, zowat dé cocaïneproducerende landen bij uitstek. Door het lakse beleid is Ecuador in amper enkele jaren tijd uitgegroeid tot een aantrekkelijke basis om de cocaïne te verschepen. "Door de ligging blijft Ecuador zeer belangrijk", benadrukt ook Bob Van den Bergh die bij het VN-bureau voor Drugs en Criminaliteit werkt.
Niet alleen de ligging, ook de armoede (zeker sinds de coronacrisis) en corruptie maakt van Ecuador een ideale cocktail waarin drugsbendes gedijen.
Dat bewijzen ook enkele cijfers: in 2022 werd er 200 ton drugs onderschept, en het mag niet verbazen dat dat een serieuze onderschatting is. In 2023 onderschepten de VN en hun verwante diensten 83 ton. Dat zijn voorlopige cijfers, en andere diensten hebben nog veel meer drugs in beslag genomen.
Zo goed als recht evenredig zijn de cijfers van het aantal moorden in het land. In 2021 waren er dat nog 1.300, maar dat aantal is bijna verviervoudigd in 2022 tot 4.800. Om het te vergelijken met ons land: Ecuador heeft een ratio van 26 doden per 100.000 inwoners, België 1,1 dode per 100.000 inwoners.
Met name de havenstad Guayaquil (waar de tv-studio's gisteren bestormd werden) speelt een centrale rol. Maandelijks worden er 300.000 zeecontainers verscheept, wat het tot een van de grootste havens in Latijns-Amerika maakt. Daarnaast zijn er ook de havens van Machala en de haven van Posorja, vertelt Van den Bergh. En alledrie hebben ze een gemene deler: "De havens hebben een zeer goede verbinding met Antwerpen".
"Een rechtstreekse verbinding naar de haven van Antwerpen"
Die "rechtstreekse" verbinding tussen Ecuador en Antwerpen zien ze ook in ons land. Want het herkomstland bij uitstek is - jawel - Ecuador. En meer nog: het leeuwendeel van de onderschepte cocaïne bij ons komt uit - jawel - Guayaquil. Om het simpel voor te stellen: de drugs worden in Guayaquil verstopt in containers - met fruit, groenten, bevroren vis, vaak zonder het medeweten van de export- of importfirma's - en ze worden er in Antwerpen weer uitgehaald.
Alle faciliteiten spreken in het voordeel van criminele organisaties
Bob Van den Bergh - VN-bureau voor Drugs en Criminaliteit
"Ecuador is geen producerend land. Evenmin is België een consumerend land waar alle cocaïne voor bestemd is. Maar beide havens worden duidelijk gebruikt als transitzone. De haven van Antwerpen dient als logistieke structuur om de cocaïne richting Europa te verspreiden." En, opnieuw speelt ook hier geografische ligging een grote rol. "Antwerpen is economisch sterk, en die sterkte wordt misbruikt door criminele organisaties. Het is voor de gerechtelijke instanties niet altijd evident om er de juiste container uit te pikken. Hoe meer containers, hoe moeilijker natuurlijk." Daarnaast is er ook de logistieke structuur, de verbinding met andere landen als het ware. "Je hebt de binnenschepen, de treinen, de wegen. Alle faciliteiten spreken in het voordeel van criminele organisaties."
De drugskartels ontrafeld
Uit een rapport van de Ecuadoraanse politie kunnen we destilleren dat er drie internationale drugskartels actief zijn: de beruchte Mexicaanse kartels Sinaloa en Jalisco Nueva Generación en de Albanese maffia.
Van den Bergh ziet de laatste jaren ook een opmerkelijke verschuiving: "Vroeger werkte men met mensen in de bronlanden zelf, nu sturen criminele organisaties, uit bijvoorbeeld de Balkan, zelf mensen richting bronlanden om daar zonder tussenpersonen te kunnen werken."
Maar daarnaast is er een versnippering van drugsbendes in Ecuador - iets wat Van den Bergh ook bijvoorbeeld in Colombia na de ontmanteling van FARC gezien heeft: "Die fragmentering maakt het moeilijker om een overzicht te krijgen van waar de cocaïne komt, welke criminele organisaties er allemaal zijn."
Toen president Noboa begin deze week de noodtoestand afkondigde liet hij ook weten dat het toegestaan is om "terroristische organisaties en strijdende lokale bendes te neutraliseren". In één adem noemde hij 22 drugsbendes, met namen als Los Lobos, Los Choneros of AK-47.
Ze allemaal opsommen of duiden zou ons wat te ver leiden. Het onderscheid is ook niet zo arbitrair, want allemaal hebben ze linken met elkaar en met de grotere internationale kartels.
Om er toch eentje uit te lichten: Los Choneros is een van de oudste bendes van het land. Aan het hoofd? Adolfo Macías Villamar, oftewel "Fito". Diezelfde "Fito" ontsnapte enkele dagen geleden uit de gevangenis, wat meteen het hele land in rep en roer gezet heeft. De bende wordt gelinkt aan het Mexicaanse Sinalao-kartel. Op hun conto: drugssmokkel (en het bijhorende geweld), afpersing, diefstal, moorden... Van diezelfde Fito wordt ook gezegd dat hij mogelijk een hand had in de moord op de presidentskandidaat vorige zomer, al wordt daar ook gekeken in de richting van Los Lobos. Een andere drugsbende, die dan weer een afscheuring is van Los Choneros. We zeiden het al: versnippering.
Voor zijn ontsnapping (al is het dus nog steeds niet duidelijk of hij uit de gevangenis geraakte of zich daar nog ergens verstopt) zat Fito al 12 jaar in de gevangenis - op een eerdere ontsnapping van vier maanden na. Enkele maanden geleden werd hij kortstondig naar een andere plek overgebracht, daar waren toen duizenden soldaten voor nodig. Benieuwd hoeveel er nodig zijn om hem opnieuw op te pakken...
Of de drugsoorlog nog te stoppen is, is nog maar de vraag. "We spreken vaak over the war on drugs, maar dat is te sterk uitgedrukt", vindt Van den Bergh. "Het is een oorlog die we niet meer kunnen winnen. Wel kunnen we trachten om hem meer onder controle te krijgen."
Maar of dat voor meteen is...
