Onderhandelaars van de EU-lidstaten en het Europees Parlement hebben in Straatsburg een akkoord bereikt over een hervorming van de elektriciteitsmarkt. De hervorming moet onder meer consumenten beschermen tegen prijspieken en de meest kwetsbare gezinnen ondersteunen tijdens een crisis.
Minder prijspieken en gerichte steun tijdens een energiecrisis: nieuwe EU-regels moeten elektriciteitsmarkt stabieler maken
Even terugspoelen naar 2022: de wereldwijde economie was net weer aan het opveren toen Rusland Oekraïne binnenviel. Dat zorgde voor een enorme paniek op de energiemarkt, vooral op vlak van aardgas, waardoor in de loop van dat jaar gigantische prijspieken ontstonden. Maar omdat de elektriciteitsprijs is gebaseerd op de kosten van de fossiele brandstoffen die vaak worden gebruikt voor de opwekking van die elektriciteit, deelde ook die in de klappen.
De Europese Commissie was er relatief snel bij om een plan te lanceren dat de (vaak erg volatiele) energieprijzen in Europa moest helpen te stabiliseren. Tegelijk wilde de Commissie hernieuwbare energie meer stimuleren, ten nadele van fossiele brandstoffen als olie en aardgas. De elektriciteitsprijs moest ook minder afhankelijk worden van die van fossiele bronnen.
Intussen is dat voorstel langs de gebruikelijke weg door de Europese instellingen heen gevloeid. Nu hebben de Raad - zeg maar de lidstaten - en het Europese Parlement een akkoord bereikt over hoe de nieuwe regels voor de elektriciteitsmarkt er moeten uitzien.
Prijspieken afvlakken
Centraal in de hervorming staan nieuwe langetermijncontracten tussen overheden en elektriciteitsproducenten. Die moeten prijspieken op de elektriciteitsmarkt afvlakken voor consumenten. Het gaat concreet over contracten die in twee richtingen werken: als de marktprijs boven een bepaalde prijsvork klimt, moet de producent die overwinst terugbetalen. Maar als de marktprijs onder die vastgelegde grens zakt, moet de overheid de rest bijpassen aan de producent.
Capaciteitsmechanismen - dat zijn de steunmaatregelen voor bepaalde energiecentrales die lidstaten kunnen invoeren om de energiebevoorrading te verzekeren - hoeven geen tijdelijke maatregel meer te zijn. Ze mogen dus ook structureel worden ingezet door de lidstaten.
Beide maatregelen klinken misschien herkenbaar: de Belgische overheid past ze namelijk ook toe in de deal met Engie voor de verlenging van de twee jongste kernreactoren. De Europese Commissie moet dat contract nog goedkeuren.
Energiearmoede
Binnen het nieuwe akkoord krijgt de Raad verder nog de macht om - op basis van bepaalde criteria, zoals sterke stijgingen in de elektriciteitsprijs - een Europese energiecrisis uit te roepen. In dat geval mogen lidstaten gerichte maatregelen nemen om kwetsbare gezinnen te ondersteunen. De Raad en het Parlement zijn het ook eens om de bestaande aanpak tegen energiearmoede nog te versterken.
De deal die nu is beklonken, moet nu nog door de Raad en het parlement afzonderlijk formeel worden goedgekeurd.
