Melanoom of moedervlek? Controleer bruine vlekjes met de ABCDE-check 

Als er nieuwe of veranderende bruine vlekjes op je lichaam verschijnen, laat je ze best even controleren bij de huisarts. Maar voor je gaat, kan je eerst zelf een check doen met de ABCDE-methode. Onze expert van dienst, dermatoloog Thomas Maselis vertelt alles wat je moet weten over melanomen en moedervlekken.

Ze lijken soms op moedervlekken, maar zijn niet even onschuldig. Een melanoom is huidkanker die op je lichaam verschijnt in de vorm van een bruin vlekje. De meeste melanomen verschijnen als een nieuw vlekje op de huid, slechts 20% ontstaat uit bestaande vlekjes.

Ze kunnen overal op het lichaam voorkomen. "Een bruine streep onder de nagels die naar de vinger toe breder wordt, kan ook een melanoom zijn. Of ze kunnen zelfs in de ogen voorkomen", zegt dr. Maselis. 

"De meest gebruikelijke plaats was vroeger bij vrouwen op de benen, bij mannen op de rug. Maar dat is veranderd doordat we ons anders kleden: vroeger droegen vrouwen vaak een rok en waren hun benen bloot, nu dragen die evenveel een broek als de mannen. En door overmatige blootstelling aan de zon, kan je huidkanker krijgen."

Ja, het hangt allemaal af van de snelheid, benadrukt dr. Maselis. "Als je er op tijd bij bent, dan is er geen probleem. Dan is het gewoon uitsnijden en klaar is kees."

De dikte van het melanoom is veelbepalend. "Is het melanoom dunner dan 1 mm (in dikte, niet in oppervlakte dus) dan is de overlevingskans 95%. Als het melanoom dikker is dan 3 mm dan zakt de kans naar 40%."

Als je er te laat bij bent, ligt het moeilijker. "Het probleem is dat er nog geen goede behandelingen bestaan als het melanoom te groot is geworden. De uitzaaiing gaat heel snel en melanomen zijn relatief bestand tegen therapie."

"Een plekje dat verandert, is altijd een alarmsignaal. Maar het kan evengoed niets zijn. Iedereen krijgt voortdurend vlekjes bij naarmate men ouder wordt: sommige zijn die onschuldig, andere niet."

Eerst en vooral kan je controleren of het vlekje er gek uitziet. "Een belangrijke regel is de lelijke eendjesregel: heb je veel vlekjes en zit er daar eentje tussen dat er helemaal anders uitziet, dan moet er al een belletje gaan rinkelen."

En dan heb je nog de ABCDE-regel. Een vlek is verdacht als hij een of meer van de volgende eigenschappen heeft:

• Asymmetrie: je deelt de vlek in twee en de twee helften zijn niet hetzelfde

• Boord: de vlek heeft een onregelmatige, grillige rand

• Colour: de vlek verandert van kleur of toont verschillende tinten in plaats van één egale kleur

• Diameter: de vlek is groter dan 5 millimeter

• Evolutie: het vlekje verandert, jeukt of bloedt

Het risico dat je in je leven een melanoom krijgt is 1/100. "Elk jaar stellen we melanomen vast bij 1.700 patiënten, daarvan sterven er 300. Mannen van boven de 50 zijn de grootste risicogroep.

"In het algemeen krijgen voorlopig nog iets meer vrouwen er last van, maar zij sterven er minder vaak aan dan mannen. Dat komt omdat mannen nonchalanter zijn, waardoor ze er minder snel bij zijn." "Bij mensen met een lager opleidingsniveau is het risico ook hoger, omdat die groep minder goed geïnformeerd is."

Dat is nog geen uitgemaakte zaak. "De belangrijkste oorzaak is vermoedelijk erfelijkheid. De tweede belangrijkste oorzaak zou blootstelling aan en verbranden door de zon zijn, en dat vooral in de jeugd", aldus dr. Maselis.

Bescherming tegen de zon is dus de boodschap. "Ben je geboren in een familie met veel vlekjes, dan is het best dat je niet te veel aan de zon wordt blootgesteld. Ook insmeren is heel belangrijk."

Aangezien melanomen vaak ontstaan door te verbranden als kind, is het dus verstandig om kinderen extra te beschermen. "Hou je kind uit de middagzon, of blijf in de schaduw en draag aangepaste kledij."