Huidkanker is snelst stijgende kanker in ons land: "Als kind vaak verbrand, het was niet cool om je altijd in te smeren"

Kelly Dielis is 24 wanneer er een verdacht vlekje naast haar oog wordt weggesneden. Het blijkt een melanoom, de meest zeldzame, maar ook meest agressieve vorm van huidkanker. "Ik heb een heel lichte huid en ben als kind vaak verbrand. Als tiener lette ik erop, maar het was het niet cool om je altijd in te smeren." Drie jaar later blijkt de kanker niet weg te zijn, maar uitgezaaid naar de klier naast haar oor.

Ook Patrick François kreeg 13 jaar geleden de diagnose, eerder toevallig. "Ik heb veel moedervlekken, maar die baarden me geen zorgen. Ik ging met mijn zoon naar de dermatoloog en vroeg om ook naar mijn rug te kijken. Drie dagen later kreeg ik te horen dat ik kanker had." Zeven jaar later blijkt ook bij hem dat het wegsnijden niet doeltreffend genoeg was: de kanker was uitgezaaid naar zijn buikholte en hersenen. 

Kelly en Patrick zijn niet de enige Belgen die getroffen worden door huidkanker. In 2021 (meest recente cijfers) kregen zo'n 49.000 Belgen de diagnose. Daarnaast worden er momenteel 230.000 ex-patiënten opgevolgd. Het is de meest voorkomende en snelst stijgende vorm van kanker in ons land en dat sinds midden vorige eeuw. Projecties van het Kankerregister tonen aan dat we in 2030 in totaal zo’n 81.443 diagnoses kunnen verwachten. Een stijging van ongeveer 70 procent.

"Binnen enkele jaren komt er een enorme stijging van het aantal gevallen op ons af", waarschuwt Lieve Brochez, professor dermatologie (UZ Gent) en voorzitter van EuroSkin, de Europese Vereniging rond Huidkankerpreventie. "De behandelingen zijn er de afgelopen jaren op vooruitgegaan, waardoor de genezingskans is gestegen, maar ons gezondheidssysteem is niet voorbereid op een golf aan kankerpatiënten."

Een van de meest doeltreffende behandelingen, zeker bij uitgezaaide melanomen, is immuuntherapie. Zowel Kelly als Patrick werden ermee behandeld en zijn nu kankervrij. "Maar het is echt belangrijk om de kans op huidkanker zoveel mogelijk te vermijden", benadrukt Brochez.

Volgens Brochez zijn de belangrijkste oorzaken van deze stijging de vergrijzing van onze bevolking en ons gedrag tegenover ultraviolette straling (UV). "Het risico op huidkanker stijgt met de leeftijd. Naarmate de bevolking vergrijst zal huidkanker meer voorkomen. Het lichaam herstelt UV-schade minder snel als je ouder wordt en de bewaking door ons immuunsysteem vermindert."

"UV-schade stapelt zich ook op met de jaren, zeker de kindertijd is een belangrijke periode. Vooral generaties geboren voor 1980 zijn als kind niet goed beschermd, omdat de relatie tussen UV-straling en huidkanker toen nog niet gekend was.”

Maar er is wel degelijk een verband tussen zonnebrand ("overdosis aan UV", aldus Brochez) en huidkanker. "UV-straling wordt door de Wereldgezondheidsorganisatie gerangschikt als kankerverwekkend op hetzelfde niveau als tabak en alcohol. We stellen ons te vaak bloot aan de volle zon", zegt Brochez. 

Uit onderzoek van Brochez en haar collega Isabelle Hoorens blijkt dat we over 50 jaar 8.000 doden door huidkanker kunnen voorkomen. 4.000 daarvan door ons op een juiste manier te beschermen tegen UV. "Het belangrijkste is om de intense zon te vermijden, want zonnecrème alleen beschermt niet tegen huidkanker. Bedek jezelf met kledij en smeer de rest van je lichaam regelmatig in met zonnecrème met een protectiefactor van 30 of 50."

Kortom: zonnecrème is belangrijk, maar niet voldoende om je te beschermen tegen huidkanker. Het beste is zo weinig mogelijk tijd te spenderen in de vlakke zon. 

De andere 4.000 doden kunnen vermeden worden door een zonnebankverbod. "Het gebruik van de zonnebank werd vroeger als veilig beschouwd. Nu weten we dat het absoluut niet veilig is en mee de oorzaak is van huidkanker. Als het van dermatologen afhangt, zouden zonnebanken verboden worden."

Moeten we ons nu massaal meer laten testen? Niet helemaal. "Enkel hoogrisicopersonen, zoals mensen met een voorgeschiedenis van huidkanker, dienen systematisch gevolgd te worden. Het is niet zinvol dat iedereen jaarlijks de huid laat checken bij een dermatoloog. Dit zorgt mee voor de lange wachttijden bij dermatologen. Anderzijds moeten personen met een alarmerend vlekje vlotter terecht kunnen bij huisarts of dermatoloog."

Onze gezondheidszorg is momenteel niet genoeg voorbereid op een toename van huidkankerpatiënten, aldus Brochez. "Er zou een extra opleiding rond huidkanker voor huisartsen moeten zijn, zodat in de eerstelijnszorg sneller een diagnose kan vallen. Ook dermatologen moeten zich anders organiseren zodat ze toegankelijker worden om verdachte letsels en het toenemende aantal huidkankers op te vangen. Patiënten moeten nu vaak te lang wachten op een afspraak."

Professor Brochez geeft nog enkele tips om je te beschermen tegen huidkanker: 

• Blijf zoveel mogelijk uit de zon en zoek schaduw op: Dit geldt zeker tussen 12u en 16u wanneer de UV-stralen het intenst zijn.

• Bescherm jezelf met kledij: Draag een T-shirt, en een hoed of pet. Het is geen goed idee om bij felle zon enkel in bikini of zwembroek rond te lopen. 

• Gebruik zonnecrème op de huid die niet beschermd kan worden door kledij en smeer regelmatig: "Het merk maakt niet uit, maar zorg dat het een hoge factor is (30 à 50) met een UVA-label, liefst ook waterresistent. Je moet sowieso na twee à drie uur opnieuw smeren, en zeker herhalen nadat je in het water bent geweest. Zonnebrand is een acute UV-overdosis en dan is het te laat”, aldus de dermatoloog.

Een melanoom lijkt vaak op een moedervlek, maar kan je herkennen aan een onregelmatige rand, meerdere kleuren en een diameter groter dan 6 mm. Het is in tegenstelling tot een moedervlek ook vaak asymmetrisch. Andere tekenen waarop je kan letten:

• Een nieuwe of veranderende pigmentvlek bij een volwassene

• Een moedervlek die anders is dan de rest: "het lelijke eendje"

• Een snel groeiend letsel  

• Een niet-genezend wondje