Laptop, tablet en gsm steeds populairder in de klas, maar wie kijkt mee in de laptop van jouw kind?

Digitale hulpmiddelen zoals laptops en tablets zijn tegenwoordig niet meer weg te denken uit het onderwijs. Zeker sinds de coronapandemie en door de zogenoemde digisprong van 2021, kwam de digitalisering van het Vlaamse onderwijs in een stroomversnelling terecht.

"In welke mate digitale systemen ingeschakeld worden in de klas hangt van school tot school af, want scholen hebben op dat vlak veel autonomie." Dat vertelt professor communicatiewetenschappen Jo Pierson (UHasselt) in de podcast "De Universiteit van Vlaanderen".

“Toch zien we dat het digitale over het algemeen meer en meer binnendringt in de klassen, gaande van basisleerprocessen tot de agenda of oudercontacten.”

Deze verandering is volgens Pierson onvermijdelijk. “Digitale tools zijn essentieel geworden in de verdere complexiteit van de samenleving en van het onderwijs. Scholengroepen worden ook steeds groter en moeten alles georganiseerd krijgen.”

Is deze digitale ontwikkeling nu een vooruitgang? “Ja”, zegt Pierson in eerste instantie voorzichtig, “al gebruik je schermen best met mate en zijn er zeker ook enkele aspecten waar we beter rekening mee moeten houden”.

“Digitalisering is goed om zaken efficiënter te laten verlopen. Het moet alleen op een verantwoorde wijze gebeuren, die ten gunste staat van het schoolproces zelf.”

Daar zit nu net een groot probleem volgens Pierson, want vaak speelt er een andere agenda mee. De meeste bedrijven die scholen digitale systemen aanbieden, willen namelijk in eerste instantie geld verdienen en aandeelhouders gelukkig maken.

Dat doen deze bedrijven vooral door het verzamelen van data. Zo maken zij profielen van hun gebruikers op, die andere bedrijven dan bijvoorbeeld bij gepersonaliseerde reclame buiten de schoolcontext kunnen inzetten. "Chromebooks zijn met een reden zo goedkoop. Er kan veel data mee verzameld worden."

Dat deze systemen gegevens van kinderen verzamelen hoeft niet noodzakelijk een probleem te zijn, zegt Pierson. "Die profielen zouden ook ten gunste van het onderwijs gebruikt kunnen worden." 

Systemen als deze kunnen bijvoorbeeld helpen bij het opsporen van een leerachterstand of kunnen anticiperen op wat een leerling al kan. "Verzamelde data zou, met goede afspraken, kunnen helpen bij het beter leren en opvolgen van studenten."

Het probleem is dus vooral dat niet altijd duidelijk is wat de afspraken rond deze dataverzameling zijn. Bedrijven zijn hier niet altijd transparant genoeg over, maar deze informatie is ook erg complex voor scholen. 

“Scholen zijn vaak niet in staat om gebruiksvoorwaarden of privacystatements in detail door te nemen. Daarom heb je best een soort samenwerking om dat soort zaken goed in de gaten te houden.”

Pierson vindt dat de overheid hier een grotere rol in zou moeten opnemen, door deze digitale tools eerst te screenen op vlak van privacy en veiligheid. Momenteel ligt er volgens hem te veel verantwoordelijk bij de scholen en leerlingen die de digitale systemen gebruiken.

"Die verantwoordelijkheid moet op een hoger niveau gebracht worden. Je moet in de winkel ook niet testen of elk voedingsproduct giftig of veilig is. Daar is een tussenniveau, het voedselagentschap, zodat je zelf enkel nog naar de vervaldatum moet kijken."

In eerste instantie moet de overheid dus meewerken, maar alle andere partijen die met de systemen in contact komen moeten er ook over samenzitten, vindt Pierson. Zo kunnen zij bekijken hoe ze bepaalde digitale tools precies in de schoolcontext willen implementeren.

“Smartschool wil bijvoorbeeld actief gaan inzetten op AI om vroege leerproblemen te gaan identificeren, maar hoe doe je dat op een verantwoorde manier? Dan ga je best met alle betrokken partijen overleggen: leerkrachten, leerlingen, ouders, directies…”

Dat is volgens Pierson de enige manier om dit soort systemen goed op school te kunnen gebruiken, terwijl je de autonomie van de leerkrachten maximaal bewaart. 

“Die autonomie is een van de belangrijke onderwijswaarden. De leerkracht weet het beste wat het beste is voor de leerlingen en heeft met hen ook een vertrouwensband.”

“Deze digitale tools moeten een hulpmiddel voor leerkrachten worden, eerder dan iets dat hun plaats moet innemen,” voegt Pierson daaraan toe. “Het mag niet het systeem zijn dat beslissingen neemt. De finale beslissing zou altijd door de mens genomen moeten worden."