Twee jaar na de digisprong: blijft de boekenstapel even hoog nu elke leerling een laptop heeft? 

Niet noodzakelijk. En dat heeft verschillende redenen. Een woordenboek, bijbel of atlas kan je redelijk gemakkelijk schrappen van de boekenlijst en digitaal vervangen, maar voor sommige handboeken ligt dat moeilijker. Boekenverdelers en uitgeverijen zien geen duidelijke daling van het aantal boeken per leerling. Ook de Scholierenkoepel kreeg van veel leerlingen te horen dat de boekenstapel even hoog blijft en de laptopfactuur daarbovenop komt. 

Bij het GO! Atheneum in Avelgem maakten ze het afgelopen jaar de oefening: kunnen we schoolboeken van de lijst halen nu iedereen een chromebook huurt? Verschillende leerkrachten waren enthousiast om op digitale methodes over te schakelen, maar die zijn nog niet voor alle vakken en graden even goed uitgewerkt. Directeur Willem Vandenhaute: “Slechts één leerkracht heeft uiteindelijk echt boeken geschrapt. Anderen kijken liever eerst nog de kat uit de boom. Het zal een proces van vele jaren zijn om een goed evenwicht te vinden.”

Zware schoolrugzakken zijn dus nog niet meteen verleden tijd, al ziet Kristof Thijssens van GEWU, de koepel van educatieve uitgeverijen in de toekomst de papieren schoolboeken wel dunner worden: "We zijn allemaal nog op zoek naar de ideale combinatie papier en digitaal. Tien jaar geleden was het digitale vaak een kopie van de papieren versie. Nu vullen papier en digitaal elkaar meer aan. We verwachten dan ook op termijn dunnere schoolboeken."

Andere scholen kiezen al wel voor meer digitale lesmethodes en laten veel meer schoolboeken vallen. Maar ook dan daalt de schoolfactuur niet altijd mee. Thijssens legt uit waarom: “Het grootste deel van de kosten zit in het ontwikkelen van het lesmateriaal. Er zijn lesmaterialen voor taal in het lager onderwijs waar honderd mensen vier jaar aan gewerkt hebben. Het papieren werkboek printen, is maar een klein deel van de kost. Digitale lesmaterialen aanbieden, kost minstens evenveel."

“Er moeten nog heel wat stappen gezet worden voordat alle leerkrachten op een deskundige manier de laptop in de klas kunnen inzetten”, merkt Wouter Hustinx. Hij begeleidt scholen vanuit het Centrum Digitaal Leren van Hogeschool PXL. Er is wel een groot aanbod aan extra opleidingen en veel leerkrachten zijn ook bereid om bij te leren. Zo vulden bijna 20.000 leerkrachten het afgelopen schooljaar de online Digisnap-tool  in. Daarmee ontdekken ze welke ICT-skills ze best nog bijspijkeren en met welke opleiding ze dat kunnen doen.

Hustinx ziet scholen nog vaak worstelen met hun laptopbeleid: "Technologisch is er een push geweest om iedereen een laptop te geven. Dat was goed, maar nu moeten scholen goed nadenken over welke rol die laptops op hun school kunnen spelen." Hij raadt scholen zeker niet aan om radicaal voor digitaal te kiezen. “Je kan een aantal vakken uitkiezen om voluit digitaal te gaan. Dat doe je het best met vakken waar al voldoende materiaal voor is, bijvoorbeeld voor hoofdvakken als Nederlands of wiskunde.”

De uitgeverijen zijn zelf voorstander van digitaal met papier te combineren, zegt Kristof Thijssens. "Op papier heb je meer overzicht wanneer je iets moet instuderen. Kinderen oefenen dan weer liever digitaal en dan heb je ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld met filmpjes zaken uit te leggen."  

In het GO! Technisch Atheneum Halle zijn ze zes jaar geleden wel voor de radicaal digitale omslag gegaan. De leerlingen moesten hun eigen laptop financieren, in ruil was er geen boekenkost meer. Er is dan een sterk ICT-team nodig, vertelt directeur Maggy Vankeerberghen: "We moesten niet alleen in materiaal, maar ook in mensen en kennis investeren. Tijdens de middag organiseerden we korte bijscholingen. Ook oudere leerkrachten hebben zo relatief vlot de digitale omslag gemaakt. Slechts twee leerkrachten hebben afgehaakt, zij kregen een andere functie binnen de school."

Vankeerberghen ziet heel wat voordelen in digitaal werken: “We zijn een technische school en willen mee zijn met technologische uitdagingen. Bovendien vinden we het belangrijk om persoonlijk te werken met leerlingen: digitaal kunnen we hen oefeningen op maat aanbieden.”

Scholen zoals in Halle blijven volgens Thijssens voorlopig nog de uitzondering: "We zien in de praktijk dat slechts een kleine minderheid van scholen enkel digitaal werken, onze inschatting is dat dit om minder dan 10 procent gaat. De meerderheid van leerkrachten zet zowel op papier als digitaal in. Het lijkt ons onwaarschijnlijk dat scholen enkel digitaal les zullen geven in de toekomst. In Zweden bijvoorbeeld, was men overgestapt op enkel laptops in het onderwijs, maar komen de schoolboeken nu weer terug voor het nieuwe schooljaar."

Wouter Hustinx ziet scholen wel al volop overschakelen op digitaal evalueren. "Een digitale toets bespaart tijd door de automatische verbeteropties. Dan heb je als leerkracht meteen een betrouwbaar digitaal archief, ook handig in tijden van doorlichting."

Dat hangt af van de keuzes die jouw school maakt. In het secundair onderwijs kregen scholen zo’n 510 euro aan digisprongmiddelen per leerling. Sommige scholen kochten daarvoor een grote voorraad laptops en verhuren die nu door aan hun leerlingen voor een kleine prijs. Andere scholen vragen ouders om een bepaald type toestel zelf te kopen, al dan niet via een huurkoopformule. Die ouders kregen enkele honderden digisprongeuro’s terugbetaald via de school, soms verspreid over verschillende schooljaren.

Die middelen zijn ondertussen zo goed als volledig uitgegeven. Directies beginnen zich dan ook al af te vragen of er opnieuw geld zal zijn wanneer de eerste reeks laptops aan vervanging toe is. 

Daar is opnieuw budget voor vanaf 2025. Er is voor de volgende regeerperiode namelijk al een digisprongfonds van meer dan 100 miljoen euro voorzien. Het is aan de volgende Vlaamse regering om te bepalen op welke manier scholen dat geld mogen gebruiken voor de volgende generatie laptopleerlingen.