António Guterres, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, heeft artikel 99 ingeroepen om de humanitaire situatie in de Gazastrook aan te kaarten. Hij vraagt aan de Veiligheidsraad om dringend actie te ondernemen. Een uitzonderlijke zet, die vooral symbolisch blijft.
"Nergens nog veilig in Gaza": waarom VN-topman Guterres zeer uitzonderlijk het artikel 99 inroept
Zico Saerens
Gepubliceerd:
Voor de eerste keer sinds zijn aantreden als secretaris-generaal van de Verenigde Naties roept Guterres artikel 99 van het VN-handvest in. Dat artikel zegt letterlijk dat "de secretaris-generaal elke zaak die naar zijn oordeel de handhaving van de internationale vrede en veiligheid zou kunnen bedreigen onder de aandacht van de Veiligheidsraad kan brengen". Dat doet Guterres nu voor de situatie in de Gazastrook.
In een brief naar de voorzitter van de Veiligheidsraad zegt Guterres dat "we worden geconfronteerd met een ernstig risico op de ineenstorting van het humanitair systeem". "De situatie wordt stilaan een catastrofe met potentieel onomkeerbare gevolgen voor de Palestijnen en voor de vrede en veiligheid van de regio."
Voor zijn uitspraken baseert de secretaris-generaal zich op enkele cijfers: meer dan 15.000 mensen zijn de afgelopen acht weken gedood, van wie 40 procent kinderen. 80 procent van de 2,2 miljoen inwoners hebben hun huis moeten verlaten. 14 van de 36 ziekenhuizen werken nog, maar slechts gedeeltelijk.
De secretaris-generaal benadrukt dat het "nergens nog veilig is in Gaza". "Door de voortdurende bombardementen van het Israëlische leger en door het gebrek aan onderdak en levensmiddelen, verwacht ik dat de openbare orde binnenkort volledig zal instorten, waardoor zelfs beperkte humanitaire hulp onmogelijk wordt." Daarnaast vreest Guterres ook voor epidemies en grote vluchtelingenstromen.
"De internationale gemeenschap moet al haar invloed gebruiken om verdere escalatie te vermijden", zo zegt Guterres, die wil dat de Veiligheidsraad een staakt-het-vuren afdwingt. "Dat is dringend nodig om de bevolking een nog groter leed te besparen."
Het is heel uitzonderlijk dat artikel 99 wordt ingeroepen, zegt professor internationaal recht Jan Wouters in "De ochtend" op VRT Radio 1. "De huidige secretaris-generaal heeft dat (sinds zijn aantreden in 2017, red.) nog nooit gedaan. En sowieso is het al decennia geleden dat het gebruikt is."
Symbolisch heeft deze oproep een groot gewicht, maar concrete gevolgen zijn er niet aan verbonden. "De Veiligheidsraad zal samenkomen en praten over een staakt-het-vuren, maar of ze tot een beslissing kunnen komen, is nog maar de vraag."
Guterres is al langer gefrustreerd over de Veiligheidsraad die geen actie onderneemt. Een meerderheid van de raad steunt een staakt-het-vuren, maar de Verenigde Staten - een bondgenoot van Israël en een lid met vetorecht binnen de raad - doen dat voorlopig niet.
Antonio Guterres roept artikel 99 van het VN-handvest in: "Heel uitzonderlijk, betekent dat wereldvrede in gevaar is"
Wie niet tevreden is met de uitspraken van Guterres is alvast Israël. De minister van Buitenlandse Zaken Eli Cohen noemt op zijn beurt het mandaat van de secretaris-generaal "een gevaar voor de wereldvrede". Met zijn brief "steunt de VN-topman de terreurgroep Hamas" en "keurt hij dus de moord op ouderen, de ontvoering van baby's en de verkrachting van vrouwen goed", zo klinkt het.
Israël verwijst daarmee naar zaterdag 7 oktober, toen de extremistische organisatie Hamas een verrassingsaanval uitvoerde in het zuiden van Israël. Hamasstrijders vermoordden en ontvoerden burgers.
In zijn brief veroordeelde Guterres ook die aanval. "Meer dan 1.200 mensen werden daar brutaal vermoord, onder wie 33 kinderen. Die daad heb ik al herhaaldelijk veroordeeld. Momenteel zitten nog 130 gijzelaars gevangen. Zij moeten onmiddellijk en zonder voorwaarden worden vrijgelaten."
