Schaken met klimaattermen richting slottekst: hoe elk woord een groot belang heeft

Technische termen, ze horen nu eenmaal bij een klimaatconferentie. Laat je niet afschrikken door uitdrukkingen als "unabated (of abated) fossil fuels" of een "phase-out/phase-down" van fossiele brandstoffen. We zetten enkele woorden op een rij en leggen uit waarom ze de komende dagen heel belangrijk worden.   

Want vandaag begint, na de rustdag op COP28, het zogenoemde "high-level"-segment. Regeringsleden en politieke leiders komen erbij nu de gesprekken concreet richting de belangrijke slotverklaring zullen gaan. 

Als we de opwarming van de aarde willen afremmen, moeten we zo snel mogelijk af van fossiele brandstoffen als olie, gas en steenkool.

Wetenschappers vertellen al jarenlang dat we er helemaal van af moeten proberen te raken, en beter vroeg dan laat. Een uitfasering dus, een phase-out. 

Maar dat ligt dan weer moeilijk voor uitvoerders van fossiele brandstoffen, of voor landen die nog voor een groot deel van hun energievoorziening aangewezen zijn op fossiele brandstoffen.

In Dubai kwam het al tot een aanvaring tussen landen die vooruit willen en Saudi-Arabië. Dat oefende in de werkgroepen naar verluidt veel druk uit om elke verwijzing naar zelfs maar een afbouw tegen te houden. Colombia heeft de Saudische delegatie op het matje geroepen daarvoor.

Vorig jaar op COP27 werd geopperd om een uitfasering van fossiele brandstoffen heel concreet in de slotverklaring op te nemen, maar zover kwam het nooit.

Twee jaar geleden, in Glasgow, stond er wel - en dat was een primeur - een concrete vermelding in over steenkool. Wat komt er dit jaar uit de bus? Als landen als Saudi-Arabië of Rusland hun slag thuishalen, kan het dit jaar opnieuw tot een compromis komen.

Er zou bijvoorbeeld beslist kunnen worden om (enkel) te gaan voor een uitfasering van de subsidies voor fossiele brandstoffen. Er vloeien elk jaar immers nog miljarden euro's naar de sector. In België is er sprake van minstens 13 miljard euro.  

Toch willen veel landen veel verder gaan en zwart op wit een uitfasering zien staan blinken in de slottekst. De alliantie van eilandstaten (AOSIS), die het meest bedreigd zijn door de klimaatopwarming, deed bij monde van Trinidad en Tobago het voorstel: "Een uitfasering van fossiele brandstoffen in lijn met de beste beschikbare wetenschap en het pad uitgetekend door het VN-klimaatpanel IPCC". Dat betekent dus concreet een heel snelle afbouw.  

De Europese Unie, een van de wereldwijde voortrekkers in de strijd tegen klimaatverandering, zit op dezelfde lijn (of toch bijna). Ze gaat voluit pleiten voor een wereldwijde uitfasering van het gebruik van fossiele brandstoffen, bleek eerder. Het is te zeggen, "unabated" fossiele brandstoffen, want ook binnen de EU moest een compromis worden gezocht. Het brengt ons bij een tweede term. 

Hier zal het op COP28 heel vaak over gaan. Het verschil zit in het feit of je de uitstoot van de verbranding van broeikasgassen aan de schouw opvangt of niet. Als je daarin slaagt, dan heb je "abated fossil fuels". Als dat niet lukt, heb je dus unabated fossiele brandstoffen met de volle uitstoot in de atmosfeer. Het werkwoord "abate" betekent in het Engels verminderen van iets negatiefs. 

Landen die fossiele brandstoffen genegen zijn, lobbyen om voor de abated versie te gaan in onderhandelingen en akkoorden. Want eigenlijk komt het er dan op neer dat fossiele brandstoffen gewoon verder mogen worden gebruikt, met de belofte dat de uitstoot meteen ook zal worden opgevangen. Een achterpoortje, zeggen critici, om onder een echte uitfasering uit te komen. 

Het probleem is dat de techniek om de uitstoot meteen weer op te vangen (en liefst ergens veilig op te slaan of te hergebruiken) duur is, nog niet helemaal op punt staat, en wellicht niet op de grote schaal kan worden gebruikt die nodig zou zijn. 

Mogelijk komt het tot een compromis op de volgende manier. Veel landen zijn het erover eens dat het aandeel hernieuwbare energie snel omhoog moet. Mogelijk komt er in de slotverklaring een oproep tot een "verdrievoudiging" tegen 2030. Dat zou dan zo kunnen klinken: "We werken verder om het gebruik van groene energie te verdrievoudigen om de vervanging van steenkool, olie en gas te versnellen." 

Een term die tijdens de klimaattop van vorig jaar in Sharm-el-Sheikh zijn intrede deed, was low-emission energy, of energie met een lage uitstoot. Het was een eufemisme dat werd uitgevonden om de deur open te houden voor fossiele brandstoffen zoals aardgas in de energiemix van de toekomst.

Gas is minder vervuilend dan olie of steenkool, maar leidt wel degelijk nog tot extra broeikasgassen in de atmosfeer, ook bij de ontginning ervan. 

Critici hadden dezelfde bedenking als met de (un)abated-discussie: de term houdt de deur open om toch nog voort te gaan met fossiele brandstoffen als energiebron, hoewel we er eigenlijk zo snel mogelijk van af moeten.

In de eindverklaring van Sharm-el-Sheikh staat op die manier dat hernieuwbare energie zoveel mogelijk gepromoot moet worden, maar dat ook "energiebronnen met lage uitstoot" kunnen. Voorlopig. Het wordt interessant om te zien hoe ver de komende slotverklaring zal gaan.

De gesprekken zullen vijf dagen duren. Op dinsdag 12 december eindigt de COP. Voorzitter Sultan Al-Jaber wil heel graag op die dag eindigen en het niet tot "verlengingen" laten komen, zoals de voorbije jaren steevast gebeurde. Als Dubai erin slaagt om helemaal binnen het schema te blijven, zou dat de eerste keer zijn in 20 jaar, sinds COP9 in Milaan.