Havenarbeiders getuigen in "Pano" over hun rol in Antwerpse drugstrafiek: "Ik kon 200.000 euro verdienen op 10 minuten" 

Dylan was een aantal jaar bestuurder van kranen in de haven van Antwerpen, meer bepaald van straddle carriers. Die kranen, ook wel "olifanten" genoemd, moeten containers op de kaai sorteren nadat ze door een nog grotere kraan van een schip zijn gehaald. "Zonder zulke chauffeurs zijn drugscriminelen eigenlijk niets", zegt Dylan. 

Hij kent de manier van werken tot in de details. "Je krijgt de positie van een drugscontainer via een wegwerptelefoon. Die container moet je dan gaan halen, zodat anderen hem kunnen leegmaken", vertelt hij. 

Concreet gaat het om Zuid-Amerikaanse containers waar cocaïne in verstopt zit. Die worden op een vrije plaats naast een Europese container gezet. "Vrijshiften", heet dat. Daarna worden de Zuid-Amerikaanse drugs "overgegooid" in een Europese container.

Dat gebeurt meestal door andere havenarbeiders die daarvoor door drugscriminelen betaald worden. "Maar soms worden daarvoor ook jonge gasten binnengesmokkeld in de haven, achter in een bestelwagen. Dat noemen we dan kamikazes", zegt Dylan. De Europese containers worden veel minder vaak gecontroleerd en kunnen zo vrij de haven uitrijden.

"Dat kan allemaal heel vlug gaan, maar ook lang duren. Als de drugscontainer onderaan staat, moet je die er tussenuit halen. Dat gebeurt uiteraard niet onopgemerkt. Dan zit er meestal iemand aan het planbord die mee in de zaak zit", vertelt Dylan.

Zo zijn de straddle carrier-bestuurders een cruciale schakel in de keten van de drugstrafiek. Er valt dan ook veel geld mee te verdienen. "De eerste keren dat ze me het vroegen, was dat 20.000 of 25.000 euro, de laatste keer was dat al 200.000 euro en meer. Als ze zeggen dat je op vijf of tien minuten 200.000 euro kan verdienen, ik denk dat praktisch iedereen daarvoor zwicht."

Als kraanbestuurder werd Dylan meermaals gecontacteerd door drugscriminelen, vaak via sociale media. "Soms door collega's, ook vrouwen, waarvan je het helemaal niet verwacht", zegt hij. "Op een bepaald moment zat ik in geldnood en dacht ik: als ik dat nu één keer doe, dan ben ik uit de problemen. Maar als je het één keer gedaan hebt, laten ze je niet meer los. Dan zijn ze er plots iedere week."

Ook bij de jongere Elias* speelde geld een grote rol. Al deed hij het ook voor de kick. "Ik hou van die uitdaging. Dat prikkelt mij", vertelt hij. "In het uitgaansleven ging ik om met dealers. Zo wisten ze dat ik in de haven ging werken."

Een paar weken na zijn aanwerving werd hij al gecontacteerd door een man. "Die kwam geregeld waar ik iets zat te drinken en betaalde dan de rekening. En ineens kwamen ze ook langs in het restaurant waar ik zat met mijn vriendin", zegt Elias. "Ik was onder invloed. Daardoor was de drempel niet meer zo hoog. Toen heb ik toegezegd." 

Bij een eerste uithaling wordt Elias 50.000 euro beloofd om twee containers naast elkaar te plaatsen. Met de deuren naar elkaar toe, zodat de drugs makkelijk kunnen worden overgeladen. "De adrenaline die door uw lijf giert, da's waanzinnig", zegt hij. "Achteraf hoorde ik dat het om 1,3 ton cocaïne ging." De straatwaarde van zo'n lading: 65 miljoen euro, een veelvoud van wat Elias krijgt. "Mijn eerste idee was dat ik in 't zak was gezet. Daarvoor vond ik 50.000 euro te weinig."

Het geld komt wel niet zonder risico: de pakkans is voor havenarbeiders relatief groot. "Ze kunnen iedere vierkante centimeter van de kaai zien", zegt Dylan, "want er staan camera's op de lichtmasten. Slimme camera's, bovendien, die de beweging van elke kraan volgen."

Dylan wordt dan ook gevat, kort nadat hij stopt met werken in de haven. "Om vijf uur 's ochtends bonkten ze plots op mijn deur. Ik dacht eerst dat mijn auto verkeerd geparkeerd stond. Maar toen ik opendeed in mijn pyjama stormde de politie meteen naar boven, samen met hun drugshonden." Dylan wordt opgepakt en later veroordeeld tot een celstraf van vier jaar.

Ook Elias wordt gepakt, al na twee weken werken in de haven. "Door die camera's", zegt hij. "Daar is dan het breekpunt. Ik heb toen wel een paar tranen gelaten. Dan begin je na te denken. Spijt komt te laat, natuurlijk." Ook Elias kreeg uiteindelijk een straf van bijna vier jaar, een deel in de gevangenis en daarna met een enkelband.

Voor beiden was de periode in de gevangenis een schok, al haalt een celstraf volgens hen weinig uit bij echte drugscriminelen. "Wie geen geld heeft, betaalt zijn advocaat gewoon in cocaïne uit", zegt Elias. "Anderen hebben een gsm mee in de gevangenis. Ik zat met zo iemand op cel, die doen gewoon verder vanuit de gevangenis." 

Nog een groter persoonlijk risico zijn bedreigingen en geweld vanuit het milieu zelf. "Op een bepaald moment kwamen ze me halen op het werk en zetten ze me in een auto om 'even rond te rijden'. Maar ik hoorde dat het niet klopte", zegt Elias. "Er zat iemand in de koffer." 

"We zijn toen naar een loods gereden. Ze hebben daar een man uit de koffer gesleurd en alles op hem gegooid wat los lag in die loods. Die man werd helemaal 'bijeengestampt', waarna ze hem gewoon lieten liggen. Daarna brachten ze mij terug, met de waarschuwing: 'Als jij vertelt wat wij doen, dan gebeurt hetzelfde met jou'. Dat komt binnen, want een van hen was een van mijn beste vrienden." 

Elias was allicht getuige van een afrekening tussen drugscriminelen. Maar zeker is dat geweld bij de Antwerpse cocaïnetrafiek nooit veraf is, daarvoor zijn de bedragen en de belangen te groot. Wie een fout maakt of klikt, komt vaak terecht in een spiraal van geweld, bevestigt Antwerps procureur Franky De Keyzer. "Sommige beelden die we te zien krijgen, ken je enkel uit maffiafilms, zoals het vierendelen van mensen."

Yve Driesen, directeur van de Antwerpse federale gerechtelijke politie, spreekt dit jaar al van zeven ontvoeringen in de Antwerpse regio gerelateerd aan drugs. "Vaak met zeer ernstige folterpraktijken: vingertoppen afsnijden, oorlellen afsnijden, kerven in de rug, bijtend product daarop kappen om mensen te doen praten." 

Volgens diezelfde Antwerpse federale gerechtelijke politie liggen er tegelijk honderden dossiers klaar om behandeld te worden, waar geen mankracht voor is. "We worden dagelijks overstelpt door nieuwe feiten. Criminelen die worden opgepakt in de haven, inbeslagnames die worden gedaan, fysieke bedreigingen waarop we moeten reageren. Dat kost bijzonder veel tijd en mankracht", zegt Driesen.

"Als er dan interessante informatie bijkomt, is dat vaak om op het schap te leggen. Nochtans zijn dat dossiers die ons de kans zouden geven om hoger in die criminele organisaties te geraken." Volgens Driesen zou "het dubbele van de capaciteit die we vandaag hebben" aan het werk kunnen worden gezet op drugsdossiers.

*Dylan en Elias zijn schuilnamen. Hun echte namen zijn bekend bij de redactie. 

Voor deze reportage werkte de redactie van VRT NWS nauw samen met Gazet van Antwerpen.