Spaanse premier Sánchez sluit akkoord met Catalaanse separatisten over nieuwe amnestiewet, weg vrij voor nieuwe linkse regering

De parlementsverkiezingen in Spanje dateren al van juli, maar nog altijd is er geen nieuwe regering. Dat komt omdat bij die verkiezingen noch het linkse blok van de sociaal-democratische PSOE en het radicaal-linkse Sumar (die in de aftredende regering zitten), noch het rechtse blok van de conservatieve Partido Popular (PP) en het uiterst rechtse Vox een meerderheid behaalde.

Na een mislukte poging van PP-leider Alberto Núñez Feijóo, wiens partij als winnaar uit de verkiezingen kwam, om een nieuwe regering te vormen, kwam aftredend premier Pedro Sánchez aan zet. Om aan een meerderheid te raken, keken zijn PSOE en Sumar naar enkele regionale partijen, waaronder de Catalaanse separatistische partijen ERC en Junts per Catalunya. Vooral die laatste partij kan met haar 7 zetels een meerderheid maken of kraken.

Het was vrij snel duidelijk dat Junts zijn vel duur zou verkopen. Onder meer een nieuwe amnestiewet (die wel nog in het parlement goedgekeurd moet worden) is daar nu het resultaat van. Die moet amnestie verlenen aan zo'n duizend Catalanen die betrokken waren bij het onafhankelijkheidsreferendum in 2017 en de daaropvolgende onafhankelijkheidsverklaring in het parlement en daar later ook voor veroordeeld werden.

De belangrijkste veroordeelde leiders kregen twee jaar geleden al gratie van de Spaanse regering, waardoor hun straf al kwijtgescholden werd. Amnestie maakt de veroordeling echter ook ongedaan, wat inhoudt dat ze zich opnieuw verkiesbaar zouden kunnen stellen.

Vorige week bereikte Sánchez al een akkoord met ERC, een linkse, separatistische, Catalaanse partij, over de komende regeerperiode en een amnestieregeling. De onderhandelingen met het conservatief-liberale Junts vonden in Brussel plaats. Puigdemont, de leider van Junts en tot 2017 minister-president van Catalonië, vluchtte na het onafhankelijkheidsreferendum in 2017 namelijk naar België en verblijft hier sindsdien.

Wat de amnestiewet exact zal inhouden en wie er onder welke voorwaarden onder valt, is nog niet helemaal duidelijk. Opvallend: het document dat de PSOE en Junts vandaag ondertekend hebben en de Spaanse krant El País kon inkijken, blijft er nogal vaag over.

Volgens het document zal de wet zowel op politici als burgers betrekking hebben en betreft ze een periode die teruggaat tot voor 2014 (toen er al een symbolische stemming over onafhankelijkheid plaatsvond) en tot na 2017, het hoogtepunt van de Catalaanse onafhankelijkheidsstrijd. Volgens de socialistische onderhandelaar Santos Cerdán León zal de wet betrekking hebben op alle "misdaden" die sinds 2012 begaan zijn in verband met de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging. Namen worden er niet genoemd.

In elk geval houdt het akkoord tussen PSOE en Junts geen nieuw referendum in, al staat er wel in vermeld dat er tijdens de komende regeerperiode over onderhandeld kan worden. Maar dat er een officieel referendum zou komen, lijkt onwaarschijnlijk, voor de PSOE is dat een rode lijn.

De grote vraag is of Puigdemont, in 2017 als minister-president hét gezicht van de onafhankelijkheidsstrijd, na al die jaren naar Spanje zal kunnen terugkeren, zonder het risico te lopen om in zijn thuisland opgepakt en vervolgd te worden. Het Spaanse gerecht wil hem namelijk nog altijd laten overleveren en vervolgen. Of dat nu nog kan, zal afhangen van de exacte invulling en uitvoering van die amnestiewet. 

Tijdens zijn persconferentie liet Puigdemont uitschijnen dat de wet niet alleen betrekking heeft op wie al veroordeeld is, maar ook moet garanderen dat een aantal mensen niet meer vervolgd kan worden. Maar of dat ook over hem gaat, zei hij er niet bij. Hij maakte wel verschillende keren duidelijk dat hij het akkoord als een grote overwinning beschouwt voor zijn eigen zaak. "We hebben nooit aanvaard dat we een misdaad hebben begaan", klonk het.

Het akkoord over een amnestiewet is heel omstreden. Rechts en uiterst rechts in Spanje zijn verbolgen en organiseerden al verschillende avonden op rij betogingen in Madrid en andere Spaanse steden. Daarbij kwam het al tot rellen met de ordediensten. Sommige betogers lieten ook niet na om hun sympathie voor de voormalige Franco-dictatuur te uiten.

De PP en Vox lieten al weten dat ze alle juridische opties zullen bekijken om het akkoord ongeldig te laten verklaren. De twee partijen houden vast aan een unitair Spanje, zoals in de grondwet van 1978 staat omschreven, en verzetten zich tegen toegevingen aan separatistische partijen. PP-leider Feijóo riep de Spaanse bevolking vandaag op om te blijven protesteren tegen het akkoord.

Ook Sánchez zelf stond aanvankelijk niet voor amnestie te springen, maar onder druk van coalitiepartner Sumar en de politieke realiteit is het akkoord er nu toch. De PP en Vox verwijten Sánchez daarom dat hij tot alles bereid is om aan de macht te kunnen blijven. Sánchez zelf zegt dat hij tot het inzicht is gekomen dat amnestie nodig is om het politieke leven in Catalonië te normaliseren.

Volgens de socialistische onderhandelaar Santos Cerdán León is het akkoord "historisch", omdat het een "politieke en onderhandelde oplossing" biedt voor een probleem waar Spanje al zes jaar mee worstelt. Met dit akkoord en het bestuursakkoord van de nieuwe regering in het algemeen kan Spanje evolueren naar een "open en moderne samenleving" en een "beter land", zei hij tijdens een persconferentie in Brussel.

Het akkoord tussen Sánchez en Junts maakt nu in elk geval de weg vrij voor een nieuwe, linkse regering, geleid door Sánchez, die al sinds juni 2018 aan de macht is. Ten laatste op 27 november moet hij het vertrouwen krijgen in het parlement. Volgens Spaanse media zouden het debat en de eigenlijke stemming volgende week al, op 15 en 16 november, plaatsvinden.

Allicht zullen PSOE en Sumar een minderheidsregering vormen, die in het parlement gesteund zal worden door de kleinere, regionale partijen, niet alleen uit Catalonië, maar ook uit Baskenland en Galicië. Of die steun onvoorwaardelijk is of telkens opnieuw beoordeeld zal worden, is niet duidelijk. Daarover zonden de kleinere partijen de voorbije dagen gemengde signalen uit.

Een moeilijkheid is bijvoorbeeld dat sommige van die regionale partijen, zoals Junts, ideologisch niet op dezelfde lijn zitten als de PSOE en Sumar. De socialistische onderhandelaar Santos Cerdán León erkende tijdens zijn persconferentie dat de partijen "heel verschillend zijn", maar maakte zich sterk dat het akkoord met Junts niet alleen bedoeld is om een meerderheid te vinden voor de vertrouwensstemming. "Het is een akkoord voor een legislatuur", klonk het.