Minderjarigen duiken steeds vaker op in dreigingsdossiers, ook scholen zien polarisering in de klas toenemen

De Staatsveiligheid (VSSE) stelt "al enige tijd" vast dat alsmaar meer minderjarigen opduiken in haar onderzoeken. "Dit is zowel het geval in dossiers die te maken hebben met ideologisch extremisme als dossiers rond jihadistisch geïnspireerd terrorisme", zegt Francisca Bostyn, administrateur-generaal ad interim van de VSSE.

"Vaak gaat het om bedreigingen die worden geuit via anonieme accounts op sociale media. Na identificatie en onderzoek blijkt dat het vaak gaat om mensen die niet de intentie hadden om tot geweld over te gaan. In een beperkt aantal gevallen was die intentie er wel. De VSSE licht steeds de gerechtelijke autoriteiten in die aangepaste maatregelen kunnen nemen."

Antiterreurorganisatie OCAD ziet eenzelfde tendens. Sinds 2021 komen steeds meer jongeren voor in dreigingsdossiers en -meldingen. Die dossiers gaan onder meer over jongeren - soms minderjarigen - die de intentie hebben tot terreurdaden. "Het gaat meestal over jongeren die totaal niet op de radar van de veiligheidsdiensten stonden, maar online radicaliseren", zegt OCAD-directeur Gert Vercauteren. 

Het centrum van expertise en advies voor preventie en interventie bij radicalisme en extremisme (CEAPIRE) stelt vast dat radicalisering en polarisering bij jongeren geen lokaal, maar een internationaal fenomeen is.

De jongeren indelen is moeilijk, maar het centrum stelt vast dat twee grote uiteenlopende groepen jongeren elkaar toch vinden in bepaalde conservatieve meningen. Nieuwssite Apache schreef anderhalve maand geleden een artikel over dat fenomeen en had het over een "tweekoppig radicaliseringsmonster ". De twee koppen van dat zogenoemde monster zijn:

• Jongeren met een migratie-achtergrond, vaak moslimjongeren die vanuit hun religieuze, culturele identiteit zich verzetten tegen een liberale maatschappelijk opvatting.

• Witte autochtone jongeren die zich steeds meer terugvinden in conservatieve meningen, en die aangemoedigd worden door extreme bewegingen als Schild & Vrienden om die meningen te verdedigen.

"Beide groepen nemen traditionele vormen van autoritair gezag niet au sérieux", zegt Youcef Naïmi die bij CEAPIRE gespecialiseerd is in extreemrechts en moslimextremisme. "Zij lezen nieuws via sociale media en niet via de traditionele kanalen. Online vinden die twee groepen elkaar onder meer door enkele influencers zoals Jordan Peterson of Andrew Tate, internationale figuren die door beide kampen worden gerespecteerd."

"Hoewel slechts een heel kleine groep ook vatbaar is voor gewelddadige ideeën, kan je het probleem van polarisering en radicalisering bij jongeren niet negeren", waarschuwt OCAD-directeur Gert Vercauteren.

Karin Heremans, beleidscoördinator radicalisering en polarisering voor het gemeenschapsonderwijs in Vlaanderen, maar ook lid van het Europese Radical Awareness Netwerk (RAN) trekt aan de alarmbel. "We merken dat de polarisering niet alleen in Vlaanderen, maar in heel Europa toeneemt."

"We kunnen bijna spreken over hyperpolarisering: we worden steeds meer geconfronteerd met vrouwonvriendelijke verhalen, maar we zien bijvoorbeeld ook problemen rond gender, zoals recent nog in Wallonië rond het Evras-programma. Daarnaast is er ook sprake van hypermasculiniteit, antisysteemdenken, en door het Israëlisch-Palestijns conflict komt daar ook nog eens antisemitisme bij."

Het aantal meldingen van radicale uitspraken of radicaal gedrag in de klas is de laatste jaren ook geëxplodeerd. "Een aantal jaren geleden kregen wij slechts een paar meldingen of vragen per jaar binnen, vorig jaar ging dat over enkele per maand, en nu gaat het al om 3 à 4 per dag", zegt Heremans. 

Ze benadrukt wel dat niet elke melding of vraag gaat over zeer ernstige feiten. "We krijgen bijvoorbeeld ook vragen als: wat moet ik doen als een leerling niet over een regenboogzebrapad wil wandelen? Of nog: wat doe ik als meisjes niet naast jongens willen zitten?"

Ook in het katholiek onderwijs ziet men het aantal meldingen rond polarisering en radicalisering in de klas toenemen. "Er is al een tijdje een stijging, maar recent zeker naar aanleiding van de oorlog tussen Israël en Hamas", zegt Jurgen Viaene, expert radicalisering bij Katholiek Onderwijs Vlaanderen (KOV).

"We krijgen nu bijna dagelijks meldingen of vragen. Het gaat dan over meldingen van racistische of vrouwonvriendelijke uitspraken, maar ook over vragen van scholen die niet weten hoe ze moeten omgaan met jongeren die het gebrek aan Vlaamse identiteit betreuren of jongeren die eerder vanuit moslimovertuigingen bepaalde uitspraken doen. Het is zeer divers."

De stijging van het aantal meldingen is volgens Heremans en verschillende andere experts een duidelijk teken aan de wand dat er iets aan de hand is. Dat wordt ook bevestigd door de cijfers van CEAPIRE. De afgelopen maand alleen al kreeg het centrum 68 hulpvragen. En dit jaar volgden ze maar liefst 38 jongeren tussen de 13 en 23 jaar op bij wie er sprake was van extremisme. Dat is een verdubbeling ten opzichte van de vorige jaren.  

Verontrustende cijfers, maar geen reden tot paniek. "Met de juiste aanpak zullen de meeste problemen van voorbijgaande aard zijn", zegt Gert Vercauteren (OCAD). "Maar als je doet alsof het niet bestaat, wakker je het potentieel net aan. Als samenleving moeten we maatschappelijke problemen herkennen voor ze veiligheidsproblemen worden."

Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) reageert scherp: "Als jongeren zich tegen onze normen en waarden kanten, dan moeten we lijnen trekken in het zand. Met serieuze sancties als grenzen overschreden worden. We gaan dit niet oplossen door er straathoekwerkers op af te sturen." Weyts wil het probleem bespreken met de onderwijsverstrekkers om ervoor te zorgen dat iedereen op dezelfde lijn zit.