Grootschalig onderzoek bij ruim 1.000 Gentse leerlingen toont effecten zittenblijven op lange termijn: "Lagere zelfinschatting, minder vaak hogere studies"

De UGent heeft sinds 2013 op 5 verschillende momenten 1.250 leerlingen van 30 middelbare scholen in Gent gescreend. De onderzoekers zijn begonnen in het 4e middelbaar en gingen door tot 3 jaar nadat de leerlingen de school verlaten hadden. "We hebben een enorme dataset verzameld om te kijken wat de effecten zijn van zittenblijven op lange termijn", stelt onderzoeker Timo Van Canegem. Hij is verbonden aan de vakgroep Sociologie van de UGent. De studie werd onder meer ook uitgevoerd door Mieke Van Houtte, Jannick Demanet en Isis Vandelannote. 

"Zittenblijven leidt tot een lagere kans om te kiezen voor het hoger onderwijs. Er is maar een kleine groep die verder gaat studeren. Daarbij valt op dat de zittenblijvers veel vaker voor een opleiding aan een hogeschool kiezen en niet voor de universiteit", zegt Van Canegem. "De data lijken erop te wijzen dat zittenblijvers een lager zelfvertrouwen hebben en hun eigen academische vaardigheden lager inschatten." 

De onderzoekers wijzen op andere studies die aantonen dat zittenblijven kortstondig een positief effect heeft. "Dat is logisch, een zittenblijver herhaalt eigenlijk leerstof die hij al gezien heeft. Leerkrachten denken daarom soms dat zittenblijven werkt, maar als we de resultaten nu zien, heeft dat op lange termijn een omgekeerd effect. Dat werkt trouwens verder in de arbeidsmarkt. Het heeft verregaande gevolgen in onze kennismaatschappij", stelt Van Canegem.

De onderzoekers stellen dat zittenblijven niet altijd schadelijk hoeft te zijn. "Er moeten bijkomende studies gebeuren om te zien voor welke groep het wel werkt. Op dit moment is daar nog geen duidelijkheid over." De onderzoekers van de UGent gaan met de verzamelde data nu eerst kijken wat de mechanismen zijn achter zittenblijven. "We zien bijvoorbeeld dat socio-economische achtergrond een heel grote rol speelt, dat willen we verder in kaart brengen." 

Volgens van Canegem is België internationaal koploper in het zittenblijven, na Colombia en Luxemburg. Hij stelt dat één op de drie minstens een jaar overdoet tijdens de lagere of middelbare school. De onderzoekers pleiten voor een gerichtere aanpak op scholen om leerlingen snel bij te sturen als er tekorten zijn. Ze vinden dat er meer psychosociale begeleiding moet komen. Herexamens kunnen, volgens de onderzoekers, voorkomen dat leerlingen nodeloos blijven zitten.