Nooit werd er wereldwijd een warmere oktobermaand gemeten dan de voorbije maand. De maand oktober verpulverde bovendien het vorige record van oktober 2019 met een bijzonder grote marge. Intussen wordt 2023 zo goed als zeker het warmste jaar ooit. De temperatuur ligt voorlopig al 1,43 graden Celsius boven het pre-industriële gemiddelde.
Met grote voorsprong warmste oktobermaand ooit: "Alsof record 100 meter sprint met volle seconde wordt gebroken"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
De Europese klimaatdienst Copernicus, die nauwgezet de evolutie van ons klimaat opvolgt, meldt de cijfers in zijn jongste rapport voor oktober. Copernicus heeft het over "uitzonderlijke afwijkingen".
Concreet lag de temperatuur voor de hele wereldbol, zowel op land als op zee, gemiddeld op 15,3 graden Celsius. Dat is maar liefst 0,85 graden boven het gemiddelde van de voorbije 30 jaar (1991-2020).
De marge waarmee de vorige warmste oktobermaand in 2019 van de tabellen werd geveegd, is bovendien heel groot. Oktober 2023 was 0,40 graden warmer, terwijl er wereldwijd meestal met bijzonder kleine verschillen van een tiende van een graad of minder gegoocheld wordt.
"Het is alsof het wereldrecord op de 100 meter sprint verbeterd zou worden met een volle seconde", schetst klimaatwetenschapper Wim Thiery, professor aan de VUB.
Al 1,7 graden erbij in oktober: wat met het klimaatakkoord van Parijs?
Als we het vergelijken met de pre-industriële periode (1850-1900), de standaard waarmee de Verenigde Naties en het klimaatakkoord van Parijs werken, dan was oktober dit jaar 1,7 graden Celsius warmer dan de gemiddelde oktobermaand van toen.
"Het gaat gigantisch snel", zegt Thiery. "Dit is een voorsmaakje van wat we kunnen verwachten in een wereld die anderhalve graad is opgewarmd. Wat nu nog een verpulvering van het record betekent, zal in het volgende decennium de norm worden."
Het gaat gigantisch snel. Dit is een voorsmaakje van wat we kunnen verwachten
Klimaatwetenschapper Wim Thiery
In de praktijk zaten we in oktober dus al ruim boven de anderhalve graad opwarming, al gaat het voorlopig maar om tijdelijke overschrijdingen. Het akkoord van Parijs om de opwarming van de aarde beperkt te houden op anderhalve graad, heeft het over de klimaatopwarming, dat betekent een structurele opwarming over enkele decennia.
Daar zijn we voorlopig nog niet, maar het gaat wel heel snel die richting uit. Ook de zomermaanden en de maand september lieten wereldwijd al ongeziene temperatuurrecords optekenen. Een structurele opwarming met anderhalve graad wordt door de wetenschappers al verwacht in de jaren 30 van deze eeuw.
Dat is slecht nieuws, want de verwachting is dat door de verdere klimaatverstoring de weersextremen nog zullen toenemen en ook intenser zullen worden, zoals hevige regens met overstromingen of hittegolven.
2023 mogelijk warmste jaar ooit
Het is intussen ook zo goed als zeker dat 2023 het warmste jaar ooit gemeten op aarde wordt. Het gemiddelde zit na 10 maanden 0,10 graden boven dat van recordjaar 2016. Vergeleken met de pre-industriële periode, is 2023 voorlopig 1,43 graden warmer. Over een heel jaar bekeken komen we in de praktijk dus ook weer dicht bij die anderhalve graad opwarming. Volgens sommige prognoses zouden we er zelfs boven komen.
De temperatuur blijft stijgen omdat we broeikasgassen in de atmosfeer blijven pompen door het gebruik van fossiele brandstoffen. Die broeikasgassen blijven lang hangen in de atmosfeer en stapelen zich op.
Die uitstoot zou moeten dalen - en liefst snel - maar dit jaar zou hij toch weer licht stijgen volgens prognoses. Momenteel komt daar nog eens het effect bij van het weerfenomeen El Niño in de Stille Oceaan.
De urgentie voor een ambitieus klimaatbeleid is op de vooravond van COP28 nooit hoger geweest
Samantha Burgess van Copernicus
Ook onze zeeën en oceanen waren wereldwijd recordwarm voor een maand oktober. De oppervlakte van het zee-ijs in Antarctica stond op het laagste peil ooit gemeten voor oktober. Het is al de zesde opeenvolgende maand met een laagterecord voor de tijd van het jaar.
Eind deze maand begint in Dubai een nieuwe VN-klimaatconferentie (COP28). Samantha Burgess, vicedirecteur van dienst Klimaatverandering bij Copernicus, hoopt dat de reeks rapporten met weerrecords beleidsmakers kan wakkerschudden.
"Oktober 2023 heeft uitzonderlijke afwijkingen laten zien, na eerder al vier maanden waarin wereldwijde temperatuurrecords werden weggeveegd", zegt ze. "De hoogdringendheid voor een ambitieus klimaatbeleid is op de vooravond van COP28 nooit hoger geweest."
Wat moeten we nu met deze informatie?
Wat we nu zien, was voorspeld door de computermodellen, zegt Thiery. "Er is maar één manier om de opwarming te stoppen, en dat is door de uitstoot van broeikasgassen snel af te bouwen, iets wat de wetenschap al jaren vraagt", onderstreept hij fijntjes.
Dat het zo snel gaat met de klimaatverandering, betekent niet dat we nu de handdoek moeten gooien. Integendeel, het zou ons net moeten aanzetten om meer inspanningen te doen, om te vermijden dat het nog meer uit de hand loopt. Ook dat hebben wetenschappers al bij herhaling gezegd de voorbije jaren. Zowel algemene beleidskeuzes als individuele keuzes kunnen daarbij een verschil maken.
