Meta, het bedrijf achter o.a. Facebook, Instagram en WhatsApp, wordt door meer dan 30 Amerikaanse staten aangeklaagd. Volgens deze staten zouden de verslavende platformen van Meta de gezondheid van jongeren schaden. Maar wat kunnen jongeren, hun ouders en leerkrachten doen om van die verslaving af te raken? Professor Lieven De Marez (UGent) geeft een aantal tips om af te kicken van het toestel dat voortdurend in je broekzak brandt.
Hoe hou je gsm-gebruik bij jongeren gezond? "Behandel je smartphone als een hond"
Denny Baert
Gepubliceerd:
Meer dan 6 op de 10 Vlaamse jongeren tussen 18 en 24 jaar oud vinden dat ze te afhankelijk geworden zijn van hun smartphone. Zo bleek eerder dit jaar nog uit de Digimeter, het jaarlijkse onderzoek naar het mediagebruik van Vlamingen.
Lieven De Marez is de grondlegger van die Digimeter. Als professor nieuwe communicatietechnologieën aan de universiteit van Gent heeft hij intussen een aantal stelregels die jongeren kunnen helpen om gezond te leren omgaan met hun smartphone.
Hij vindt dat we onze slimme telefoon moeten behandelen als een hond. “Een smartphone is een fantastisch ding. Het kan onze beste vriend zijn. Maar net als een trouwe viervoeter, moeten we hem af en toe eens in zijn mand stoppen.”
Goede manieren kweken
Net als bij een hond is het bij een telefoon beter om hem van meet af aan goede manieren aan te leren, dan hem achteraf slechte manieren te moeten afleren. “Die dingen zijn ontworpen om de aandachtsindustrie te laten draaien. We kunnen Meta dat op zich niet kwalijk nemen, maar we moeten beseffen dat we daardoor heel tijdrovende gewoontes kweken.”
“In de levensfase van tieners, waarbij ze tijd in overvloed hebben, kan dat misschien nog niet zoveel kwaad”, gaat De Marez verder, “maar in een volgende levensfase kan dat wel problemen opleveren, wanneer je je eigen leven moet runnen en tijd een schaars goed wordt.”
Hond van Pavlov
Wie smartphoneverslaving zegt, denkt meteen aan schermtijd: de uren die we naar het kleine schermpje zitten te turen. Maar schermtijd is volgens professor De Marez niet de beste raadgever: “Je hebt tieners die dagelijks 4 à 5 uren schermtijd hebben, maar daar geen schadelijke effecten van ondervinden.”
Wat De Marez veel belangrijker vindt, is dat je geen hond van Pavlov van je telefoon maakt. Net zoals honden van de Russische onderzoeker begonnen te kwijlen van zodra ze aan eten dachten, zo zijn velen intussen geconditioneerd om te reageren op elk bliepje of elke trilling van hun telefoon.
“Maar niet elk rood bolletje moet beantwoord worden als het binnenkomt, leg gerust je gsm af en toe aan de kant, zoals een hond in z’n mand.”
En dat brengt ons bij de belangrijkste tips van professor De Marez:
Leg je gsm aan de kant Baken periodes af van 2 à 3 uur waarin je je smartphone niet gebruikt. Leg hem daarbij fysiek aan de kant: ergens waar je hem niet kan zien of horen. Desnoods in een andere kamer. “Als tiener zijn je hersenen nog in ontwikkeling. Door je gsm weg te leggen zal je je prefrontale cortex trainen, het stuk van je hersenen dat verantwoordelijk is voor je aandacht. Door je aandacht aan één iets te besteden, zal je dit stuk van je hersenen leren dat je heus niets mist als je je telefoon een poos niet gebruikt.”
Maak afspraken Omdat jongeren doorgaans niet uit zichzelf hun smartphone zullen leggen, is het volgens professor De Marez om hierover afspraken te maken, zowel binnen het gezin als op school. Een radicaal verbod vindt de professor niet aangewezen. Wel is het volgens hem raadzaam om af te spreken wanneer iedereen zijn gsm aan de kant legt. “Bijvoorbeeld tussen 18 en 20 uur, zodat iedereen zich kan focussen op het koken, eten en studeren.” Hetzelfde systeem raadt De Marez aan in scholen.
Zet notificaties uit Een heel handige manier om je telefoon te temmen is je notificaties uitzetten. Berichtjes, likes, groot nieuws… Telkens als ze binnenkomen, kan onze gsm er ons op wijzen. Maar als je elke keer naar je gsm grijpt als hij om aandacht vraagt, zal je op een dag veel tijd verliezen. Dat is het zogenoemde treintjesgedrag waarbij je na het checken van een notificatie telkens door andere apps gaat dwalen en telkens 10 à 15 minuten verliest. Je kan aanpakken bij de bron, door notificaties uit te zetten.
Verplaats of verwijder apps Wie nog verder wil gaan, kan bepaalde tijdrovende apps op een andere plaats zetten op het gsm scherm, zodat hij niet altijd in het oog springt. Sterker nog: je kan ervoor kiezen om op bepaalde momenten bepaalde apps van je telefoon te verwijderen, zodat ze je niet langer kunnen verleiden. “Als mijn dochter moet blokken, gooit ze haar sociale media een aantal weken van haar telefoon. En als ik zelf vakantie heb, verwijder ik m’n mailapp drie weken van mijn telefoon”, spreekt professor De Marez uit eigen ervaring.
