Israël probeert buitenlandse journalisten van wreedheid van Hamas te overtuigen: ook deze oorlog is een propagandaoorlog

Meer dan honderd buitenlandse journalisten kregen gisteren nog niet eerder gepubliceerde beelden te zien van de grote verrassingsaanval van Hamas op 7 oktober. Het ging om een compilatie van onbewerkte beelden die afkomstig waren van onder meer GoPro-camera's van Hamas, dashboardcamera's in auto's, bewakingscamera's en video's die slachtoffers zelf gemaakt hadden.

De journalisten konden de beelden enkel bekijken, maar (nog) niet publiceren. Het Nederlandse tv-programma "Nieuwsuur" liet gisteravond een van die journalisten aan het woord. De beelden hebben ook hem geraakt. "De sfeer was afschuwelijk, er werd gehuild en er hing veel spanning. Dit was erger dan wat ik al had gezien", vertelt Jotam Confino, die voor onder meer BBC, Haaretz en CBS News werkt.

De getoonde beelden waren duidelijk expliciet, is uit zijn reactie af te leiden."Er is een verschil tussen iemand horen praten over een onthoofding en zelf echt een onthoofding zien", getuigt hij .

Waarom toont Israël deze beelden aan buitenlandse journalisten? Volgens de Nederlandse professor joodse geschiedenis Bart Wallet is het een schreeuw om aandacht van Israël waarin het duidelijk wil maken "dat de internationale gemeenschap niet mag vergeten wat Hamas Israël heeft aangedaan". "Begrijp onze pijn. Er zit ook iets van frustratie in dat de rest van de wereld al begint te vergeten wat er op 7 oktober is gebeurd", zei hij in "Nieuwsuur".

Stijn Joye, professor communicatiewetenschappen aan de UGent en gespecialiseerd in internationaal nieuws, deelt Wallets analyse dat Israël met die beelden de aandacht weer wat meer wil vestigen op hun kijk op het conflict, in plaats van op de schrijnende situatie in de Gazastrook. 

"Je zou het vertonen van die beelden als een gewone informatieronde kunnen bekijken, maar hier wordt toch vooral met een bepaalde intentie, met een bepaalde doelstelling gecommuniceerd", zegt hij in "De wereld vandaag" op Radio 1. "Het is moeilijk om altijd het onderscheid te maken tussen informeren en propaganda, maar ik denk dat het hier toch eerder in de richting van propaganda gaat."

Waar die grens ligt? "Propaganda is vooral intentioneel en ook wel systematisch. Bij het intentionele wil de communicator een bepaald gevoel aanwakkeren, iets in een bepaalde richting sturen of zelfs het gedrag aanpassen."

"Wat propaganda zo uniek maakt, is dat je mensen wil overtuigen van een bepaalde zaak, maar je het op een zodanige manier doet dat het beeld dat je creëert, niet noodzakelijk honderd procent overeenstemt met de realiteit."

Propaganda staat daarom niet altijd gelijk aan fake news. "Je kan ook de realiteit, de feiten brengen zoals die zijn, maar dan wel bepaalde zaken benadrukken, er meer de klemtoon op leggen of de aandacht er naar verschuiven. Terwijl fake news vooral foutieve informatie is."

Een van de technieken daarbij is card stacking, waarbij bepaalde zaken die positief zijn voor de communicator, meer in de verf gezet worden. "Zaken die nog altijd de waarheid zijn, maar negatiever zouden kunnen zijn, die ga je dan minimaliseren of compleet negeren." In het voorbeeld van Israël wil het leger vooral de bruutheid van de aanval van Hamas benadrukken als rechtvaardiging voor de vele bombardementen op Gaza.

Ook Hamas maakt uiteraard gebruik van propaganda. Zo verspreidde de extremistische Palestijnse organisatie beelden van de twee gijzelaars die gisteren werden vrijgelaten. Een van de twee vrouwen spreekt net voor ze wordt overgedragen aan het Rode Kruis een gewapende en gemaskerde Hamas-militant aan en geeft hem nog een hand.

Een opvallend beeld en het lijkt dan ook niet toevallig dat Hamas dat filmpje heeft verspreid. "Ik denk dat het daarmee vooral het heel dominante beeld van een terreurorganisatie en het heel negatieve beeld daarvan tracht te nuanceren", zegt Stijn Joye. "Om te tonen dat ze ook positieve zaken doen, zoals mensen vrijlaten, dat gepercipieerd kan worden als iets wat menselijker is, iets dat tegemoet komt aan een meer positief beeld."

Ook het bijhouden van het aantal slachtoffers in dit conflict, kan een vorm van propaganda zijn. De "officiële" cijfers van slachtoffers in de Gazastrook komen van het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid, dat gecontroleerd wordt door Hamas. Hoe accuraat ze zijn, is moeilijk te zeggen.

Bijvoorbeeld het werkelijke aantal doden bij de inslag in een ziekenhuis in Gaza (volgens Hamas vielen er 471 doden) werd in de dagen daarna in twijfel getrokken. Maar ook de slachtoffers aan Israëlische kant (1.400 volgens het Israëlische leger) zijn heel moeilijk te verifiëren.

Stijn Joye wijst er ook op dat Hamas door het verspreiden van beelden al heel snel insinueerde dat de inslag veroorzaakt werd door Israël. "Het werd uiteindelijk een heel welles-nietesspel." Tot op vandaag is nog altijd niet met zekerheid te zeggen wie verantwoordelijk was.

"Ook voor journalisten blijft dat een heel moeilijk verhaal, omdat het heel moeilijke omstandigheden zijn waarin ze moeten werken. De context is zodanig moeilijk en complex, dus het is niet evident om er objectief en neutraal over te berichten."

Joye ziet ook duidelijke gelijkenissen met die andere oorlog die vaak in de media komt, die tussen Rusland en Oekraïne. Zoals het proberen te overtuigen van de eigen bevolking, maar ook de tegengestelde belangen die heel erg in de manier van communiceren naar boven komen.

"Men probeert zo hard het eigen gelijk als de waarheid naar voren te schuiven en dat kan door middel van verschillende technieken. Card stacking of selectief omgaan met informatie. Maar ook name calling: de andere partij altijd associëren met negatieve zaken. Rusland deed dat bijvoorbeeld door het Oekraïense regime te vergelijken met neonazi's."

Een verschil tussen de twee conflicten en de propagandaoorlog die er speelt, is volgens Joye dat er een andere grootte-orde is. Terwijl Oekraïne in de informatie-oorlog min of meer op gelijke voet met Rusland lijkt te spelen, is er een groter onevenwicht tussen Hamas en Israël, stelt Joye vast. "Hier is Israël toch meer de dominante actor."