Eeuwenoude leugens over de wolf ontkracht: van jager Leopold I tot veroordeelde weerwolven

De wolf is een bloeddorstige menseneter die onze beschaving bedreigt. Zie daar de korte samenvatting van het beeld dat we al eeuwen onterecht op de wolf plakken. "De voorbije 6.000 jaar hebben we er hardnekkig op gehamerd om van de wolf een hellebeest te maken", zegt Kristof Smeyers. De historicus van de KU Leuven dook voor zijn boek Wolf in de geschiedenis en onderzocht de complexe relatie tussen mens en dier.

"De oorzaak van het kwaad ligt bij de landbouwrevolutie. Vanaf het moment dat de mens op één plek gaat wonen met hekken rond zijn huis en veestapel, is de wolf een vijand die op de loer ligt. Uiteraard terroriseerde hij herdersgemeenschappen. Maar op dat moment ontstaat al het angstbeeld dat hij een menseneter is, wat niet klopt."

Ook vandaag beweren tegenstanders dat het wachten is tot een wolf in Limburg of op de Nederlandse Veluwe een kind aanvalt. Smeyers noemt die bewering literaire overdrijving. "We weten dat hondsdolle wolven mensen aanvallen. Er zijn ook historische gure "wolvenwinters" wanneer de dieren noodgedwongen het bos verlaten op zoek naar voedsel. Dan ontstaat er contact met mensen en dorpen. Maar de angst is groter dan de bronnen. De kans is niet onbestaande, maar gigantisch klein dat wolven kinderen opeten."

Smeyers citeert een historisch verhaal om aan te tonen dat wolven mensenschuw zijn. "Er is een gedocumenteerd verhaal uit de 19e eeuw waar een wolf en een vrouw 's nachts samen in een letterlijke valkuil belanden. De volgende ochtend treft de boer, die de val had gemaakt, de vrouw en de wolf samen aan in de put. Levend en wel, elk aan één kant van de wolvenkuil." 

De wolf was ook eeuwenlang een dankbaar symbool van satanisme en het duivelse kwaad. "De weerwolverij creëerde een ware angstpsychose in 16e en 17e eeuw in de Lage Landen, Noord-Frankrijk en Duitsland. Bij ons zijn er dozijnen mensen als weerwolf terechtgesteld", zegt Smeyers.

"Hoe dat ging? Op een avond verdwijnt er plots een schaap, een schuwe dorpsbewoner wordt geviseerd. Er gaan verhalen rond over een afgeschoten wolvenklauw die bij de dageraad verandert in een vinger. Diezelfde rare buurman loopt plots rond met een verband aan zijn hand. Je kan het vergelijken met de heksenvervolging."

De vermeende weerwolven waren trouwens niet alleen mannen. "Ook vrouwen en kinderen zijn terechtgesteld op beschuldiging van moord. Ze trokken als een bloeddorstige roedel van dorp naar dorp. Om die psychose te duiden: er zijn zelfs gevallen beschreven in Franse rechtbanken waar een heel gezin begon te huilen, omdat ze zelf geloofden dat ze weerwolven waren." 

Op basis van de diabolische beeldvorming is de wolf intensief bestreden en bejaagd. "De dreiging was groter in het hoofd dan in realiteit. Maar de verdelging bleek toch een "succes" want de wolf was uitgestorven in ons land. Vanaf de zestiende eeuw wordt die jacht echt voorgesteld als een strijd tegen de wildernis en voor de beschaving."

Vaak wordt beweerd dat Leopold I de laatste Belgische wolf schoot. "Het zou gaan om een wolvenkoppel dat op Valentijnsdag 1844 de dood vond door een koninklijke kogel, maar dat is je reinste onzin. We weten niet exact wanneer de laatste wolf in ons land geschoten is of door wie. Het staat wel vast dat de eerste koning der Belgen wolven bejaagde. Zo schreef hij brieven aan de Engelse Queen Victoria waarin hij betreurde dat er niet meer wolven in België waren om af te knallen. Hij noemde ze de koninklijke tijgers van België."

Ook vandaag pleiten jagersgroepen voor quota om wolven af te schieten in Vlaanderen. Zinloos en dom zegt Smeyers. De wolf is een territoriaal dier. Waar de ene wolf verdwijnt, zal een andere zich vestigen. "Ook de bewering dat de dieren in Limburg zijn uitgezet door "de groene jongens" is onzin. Het is een echte complottheorie die identiek is aan wat er verteld werd in de jaren 90 toen de wolf opnieuw in Frankrijk opdook. Het verschijnen van het dier in Vlaanderen is perfect logisch volgens de bewegingen en reizen van wolven die we kunnen traceren via gps-zenders."

Ook voorstanders van de wolf maken zich schuldig aan valse beelden. "De polarisering is totaal. Je hebt de fakkeltochten tegen de wolf in Limburg. Maar ook de voorstanders verspreiden foute en gekleurde info. Je hoort dan beweringen dat "de wolf niets liever wil dan harmonieus met de mens samenleven". Dat ergerde me zo fel, dat ik dit boek moest schrijven", besluit Smeyers.

Het boek Wolf is uitgegeven bij Ertsberg en verschijnt op 25 oktober.