Radio 1-presentatrice Friedl' Lesage bewaart bijzondere herinneringen aan de overleden Jozef van den Berg, de populaire theatermaker en poppenspeler die zich heel plotseling terugtrok uit de wereld en als een kluizenaar ging leven. Lesage interviewde hem verschillende keren in zijn bescheiden hutje en haalde hem ook eenmalig uit zijn isolement. Maar het verhaal begint al vroeger. In 1989 was Friedl' Lesage getuige van zijn abrupte afscheid van het theater. Dit is haar persoonlijke verhaal.
Friedl' Lesage neemt afscheid van overleden theatermaker Jozef van den Berg: "Elk woord klonk magisch als het uit zijn mond kwam"
Gepubliceerd:
"Het kaartje dat u betaald heeft, kan u omruilen aan de kassa." Zo begon de voorstelling van Jozef van den Berg in de Singel in Antwerpen. Het werd de voorstelling die hij nooit meer zou spelen. Het publiek was verstomd. Was dit echt of was het theater?
Begin september 1989 was ik tweedejaarsstudent Woord aan het conservatorium van Antwerpen. Ik had dolgraag de grote poppenspeler Jozef van den Berg gezien, maar de zaal was hopeloos uitverkocht. De voorstelling heette "Genoeg gewacht". Ik stond op de wachtlijst, maar zelfs dat bracht geen soelaas.
Het was iets over acht. De grote inkomhal was ondertussen leeggelopen. De bewuste voorstelling was net begonnen. Ik zat dus, wat ontgoocheld, in het ronde raam van het prachtige Singelgebouw mijn frustratie te verbijten.
In de leegte van die enorme inkomhal kwam toen een figuur in een lange regenjas naar me toe gewandeld. Een toeschouwer die de voorstelling maar niks vond? Een medewerker van de Singel die een ronde van het gebouw deed? Het bleek Jozef van den Berg zelf. In de uitverkochte theaterzaal had hij net aangekondigd dat hij voor altijd zou stoppen met spelen. Hij was van het podium gestapt en was op weg naar de uitgang. Even later volgde een verbouwereerd publiek. Het is een scène die in mijn geheugen gegrift staat.
Het contact met de studio in Brussel wilde niet lukken. Jozef nam zijn gebedssnoer en begon te bidden
Friedl' Lesage
Jaren later, toen ik het programma "Het beste moet nog komen" presenteerde op Radio 1, konden we in 2006 een afspraak maken met Jozef van den Berg voor een live-interview. Hij woonde ondertussen al jaren als een kluizenaar in zijn hutje in het Nederlandse Neerijnen. Hij sliep er op de grond, had geen elektriciteit of stromend water en leefde van alles wat de mensen hem kwamen brengen.
De radio-uitzending bleek een hachelijke onderneming. Mijn technicus moest buiten onder de kweeperenboom zijn mengpaneel aan de praat krijgen en contact maken met de studio in Brussel, maar dat bleek niet zo goed te lukken. De minuten tikten weg. Zou al deze moeite voor niks zijn geweest? Jozef nam zijn tsjotki, zijn gebedssnoer, en begon te bidden.
"Het signaal is te slecht, de uitzending gaat niet door", klonk het vanuit Brussel. Uit frustratie sloeg mijn technicus met zijn vlakke hand op het mengpaneel; de zon brak door de wolken recht op het gezicht van Jozef en als bij wonder was de lijn hersteld. Het was twee voor negen en we konden alsnog de ether in.
Er moet iets zijn dat wij elkaar nodig hebben om de wereld te vertellen wat we moeten vertellen
Jozef Van den Berg
Nog eens acht jaar later, in juni 2014, ging ik Jozef van den Berg opnieuw opzoeken, deze keer voor een gesprek van twee uur op zondagmiddag in het programma "Touché". Hij kende me nog, herinnerde zich elk detail van ons vorig gesprek en vond verbinding in het feit dat ik hem had gezien, die bewuste avond in de Singel. "Daar moet iets zijn dat wij elkaar nodig hebben om de wereld te vertellen wat we moeten vertellen." Elk woord klonk magisch als het uit zijn mond kwam.
Natuurlijk wist ik dat iets hem was overkomen. Een zware depressie lag aan de basis. Theaterspelen ging niet meer. De spanning moet hem te veel zijn geworden. Maar het leven dat hij was gaan leiden, in de openlucht, ver van zijn vrouw en zijn vier kinderen tartte elke verbeelding. En vooral, hij hield vol. Niets kon hem van zijn zelfgekozen isolement afhouden. Hij wou en zou God dienen, en Zijn liefde verspreiden.
Toen ik in 2017 de tweehonderdste uitzending van "Touché" mocht vieren in de schouwburg van Leuven had ik al mijn tweehonderd gasten uitgenodigd. Ook Jozef van den Berg. Al wist ik dat hij de voorbije achtentwintig jaar zijn hut in Neerijnen nooit had verlaten. Eerst zouden we het gesprek aan de telefoon doen. Maar toen had hij zich bedacht. “Stelde ik hem niet de vraag om naar een Schouwburg te komen en een groot publiek in de zaal en op de radio toe te spreken?” Dus liet hij me weten dat hij voor het eerst in al die jaren zijn hutje in Neerijnen zou verlaten en naar Leuven zou afreizen.
Daar stond hij dan, met een tas met daarin de pop Portemonnee
Friedl' Lesage
Daar stond hij dan. In zijn prachtig gewaad met lange grijze baard en met een tas onder de arm. De tas waarin die ene pop zat die hij al die tijd in een koffer had bewaard. Portemonnee, de bozerik. Portemonnee speelde niet meer. Dat was verleden tijd.
Film- en documentairemaker Manu Riche die in de zaal zat, vertelde me achteraf dat het een magisch moment was om Jozef op het podium te zien stappen. Hij nam het licht en het applaus volledig in ontvangst. Jozef had me toevertrouwd dat hij iets “heel bijzonders” moest zeggen. Ik heb hem toen die vrijheid gegeven. Het ging over liefde en dat we die zijn kwijtgespeeld. De liefde voor God. En voor wie niet in God gelooft: de liefde voor elkaar.
Alles is liefde. Laat dat de boodschap zijn die hij ons wou nalaten. Rust zacht, lieve Jozef. Of het nu theater is of echt: jij bent nu bij Hem.
Friedl' Lesage, 14 oktober 2023
