De Saudische journalist Jamal Khashoggi werd op 2 oktober 2018 vermoord in het Saudische consulaat in de Turkse stad Istanbul. Er zijn veel redenen om aan te nemen dat de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman het moordcommando op de kritische Khashoggi aanstuurde. Dat maakte zijn land even een internationale paria. Maar vijf jaar later is het met Riyad weer "business as usual". Economische, financiële en strategische belangen winnen het altijd van mensenrechten. Een les in How to get away with murder.
2 oktober 2018: Jamal Khashoggi gaat naar het Saudische consulaat in Istanbul, Turkije. De kritische correspondent van The Washington Post heeft een document nodig om te kunnen trouwen met zijn Turkse verloofde. Khashoggi zal er nooit meer buitenwandelen. Al snel wordt duidelijk dat Khashoggi vermoord is. Zijn lichaam werd in stukken gehakt en "vernietigd", het is nooit teruggevonden. Internationale onderzoeken, van de VN en de VS, concludeerden dat de moord een buitengerechtelijke executie was waarvoor de staat van het koninkrijk Saudi-Arabië verantwoordelijk is. Meer zelfs: er is "grote overtuiging dat kroonprins Mohammed bin Salman de moord bevolen heeft". De kroonprins, in de volksmond MBS genoemd, is de feitelijke leider van het land.
Internationale paria
De moord op Khashoggi werd internationaal veroordeeld en zorgde voor een diplomatieke crisis met verschillende bondgenoten van de Golfstaat. De Verenigde Staten - toen met Donald Trump als president - spraken over "de ergste doofpotoperatie in de geschiedenis". Tegelijk verdedigde Trump wel de blijvende banden met Saudi-Arabië, een belangrijke handelspartner. Ook de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk veroordeelden de moord scherp, maar verder dan woorden ging het allemaal niet.
De huidige Amerikaanse president, Joe Biden, schortte de wapenleveringen aan Saudi-Arabië tijdelijk op. Want niet alleen de moord op Khashoggi leverde MBS internationaal veel kritiek op. Ook de constante mensenrechtenschendingen in eigen land én de rol van Saudi-Arabië in de bloedige oorlog in Jemen dreigden van zijn land – en van hem – een internationale paria te maken. Lang heeft dat niet geduurd.
Rijk en machtig
Saudi-Arabië heeft geld. En olie. De Golfstaat beschikt nog altijd over de tweede grootste olievoorraden ter wereld. Dat maakt het land rijk en machtig. Met agressieve aanbodbeperkingen drijft Saudi-Arabië, net als Rusland, de prijs van ruwe olie de hoogte in. Om op die beslissing enige invloed te kunnen uitoefenen, blijf je best on speaking terms met Riyad. Scherpe veroordelingen of sancties helpen dan niet.
Om enige invloed te kunnen uitoefenen, blijf je best on speaking terms met Riyad
"We moeten de democratie verdedigen", zei de Amerikaanse president Joe Biden in september, tijdens zijn toespraak voor de Algemene Vergadering in New York. Kort daarna begon hij gesprekken over onder meer Saudi-Arabië. Niet om de repressie in het land te bespreken, wel om de banden te verbeteren. Biden ziet dat als een belangrijke stap om tegengewicht te bieden tegen Rusland en tegen de groeiende ambities van China. De staat van de democratie en het respect voor de mensenrechten zijn van ondergeschikt belang als er strategische pijnpunten zijn. Biden onderhandelt nu ook over een nieuw en groots defensieakkoord met Saudi-Arabië. Die deal zou begin volgend jaar rond moeten zijn en is voor Biden van groot belang in het licht van de Amerikaanse verkiezingen van volgend jaar.
Niet alleen de Verenigde Staten, ook Turkije en Frankrijk hebben de voorbije zomer grote deals gesloten met Saudi-Arabië. Turkije, met grote economische problemen, kan Saudische investeringen goed gebruiken. Frankrijk wilde grote deals in sectoren als energie, luchtvaart en gezondheidszorg niet laten liggen.
Sportswashing
Saudi-Arabië investeert ook zelf stevig in zijn reputatie. Zo gaan er miljarden naar sport en toerisme. Goed voor nieuwe inkomsten, goed voor het aanzien van het land én goed voor de eigen bevolking dat wat vertier krijgt, en jobs.
Miljarden zijn al geïnvesteerd in voetbal en in het aantrekken van grote internationale spelers. Het grote geld deed Cristiano Ronaldo, Karim Benzema, Neymar en ook Rode Duivel Yannick Carrasco tekenen bij Saudische voetbalploegen. Eerder had Saudi-Arabië er al veel geld voor over om de internationale golfsport te domineren. De aandacht voor populaire en lucratieve sporten moet verblindende sportvreugde brengen die de kritiek op grove schendingen van mensenrechten en de medeplichtigheid aan moord doet verstommen.
Zo zien en leren ook andere autocratische leiders hoe ze weg kunnen komen met moord of andere misdrijven
Mohammed bin Salman is niet door het stof gegaan om zijn status van internationale paria te doen keren. Wel heeft hij miljarden geïnvesteerd om de aandacht af te leiden of internationale spelers iets te geven wat voor hen belangrijker is dan recht laten geschieden. Zo zien en leren ook andere autocratische leiders hoe ze weg kunnen komen met moord of andere misdrijven. Mohammed bin Salman is niet de eerste en zal ook niet de laatste zijn.
