Cardioloog doet oproep: "Wacht niet tot je 40e om naar je hart te laten kijken"

Het is vandaag de Internationale Dag van het Hart. We staan er misschien niet altijd bij stil, maar ons hart is een gewone spier zoals andere spieren, met dat verschil dat het nooit mag rusten. Want als ons hart stopt met kloppen, is dat uiteraard meteen levensbedreigend. 

Hart- en vaatziekten blijven een van de grootste doodsoorzaken in België. Bij mannen staan ze op twee, na kanker, bij vrouwen op nummer 1, zo blijkt uit cijfers van Statbel voor 2020 . In dat jaar stierven in ons land ruim 26.000 mensen aan de gevolgen van hart- en vaatziekten, dat zijn er ruim 70 per dag. 

We moeten er dus zoveel mogelijk aan doen om ons hart in goede vorm te houden. Het verzorgen en in vorm houden van ons hart begint van kindsbeen af, en het is eigenlijk niet goed om er pas aan te denken wanneer we op latere leeftijd de eerste probleempjes of problemen beginnen te ondervinden.

"Je moet levenslang voor je hart zorgen", zegt professor Paul Dendale, hartspecialist aan de universiteit van Hasselt (UHasselt), in een nieuwe podcast-aflevering van de Universiteit van Vlaanderen .

Dendale houdt zich onder meer bezig met preventie: hoe kunnen we ervoor zorgen dat ons hart zo lang mogelijk meegaat en dat we vroegtijdige sterfte voorkomen? Verschillende nieuwe tools kunnen ons daarbij helpen. 

"Je moet in elk stadium van je leven goed zorg dragen voor je hart", onderstreept Dendale. Sterker nog, het begint eigenlijk voor de foetus zich ontwikkelt. Ook voor toekomstige ouders is daar dus een taak weggelegd.

"Het begint al voor de conceptie: als uw moeder of vader rookt of overgewicht heeft, dan heeft dat al een bepaalde invloed." Naast de pure genetica spelen dus ook omgevingsfactoren een rol. "In de hongerwinter net na de oorlog in Nederland zag men dat kinderen die toen geboren zijn - uit moeders die veel honger hadden geleden - een grotere aanleg hadden tot overgewicht."

Maar terug naar ons eigen leven. Pakweg op je 40e beginnen te kijken naar het hoe het met je hart is gesteld, noemt Dendale "ruim te laat". Zelfs bij jongvolwassenen kunnen er tekenen van aderverkalking zijn, zegt Dendale, "maar die beginnen meestal heel discreet, en ze worden pas duidelijk als ze heel uitgesproken zijn". 

Dendale maakt de vergelijking met een ijsberg: "De hartziekten waar wij mee bezig zijn als cardiologen, zijn het kleine tipje van de ijsberg. Er zit een enorme ijsberg onder water van onopgemerkte risicofactoren of al bestaande afwijkingen. Die komen soms pas 10, 20 of 30 jaar later tot uiting." 

Dendale probeert patiënten te helpen door een gepersonaliseerde aanpak. Hij benoemt het onder het principe "alle macht aan de patiënt". Het komt erop neer dat de patiënt zelf een groter aandeel gaat vervullen in het opvolgen van zijn gezondheid. Door de patiënt er zelf bij te betrekken, raken/blijven mensen meer gemotiveerd, is de redenering. 

Het gebruik van allerlei digitale tools maakt veel mogelijk. Mensen die met een smartwatch of stappenteller rondlopen, zijn zich meer bewust van hun situatie en dat kan een positieve impact hebben.

"Je moet het natuurlijk willen veranderen, en dan kan het effectief helpen. Je kan bijvoorbeeld je smartwatch een signaal laten geven als het tijd is om te bewegen of recht te staan van je stoel." 

Zelf meten is de toekomst. Stappentellers kennen we al langer, maar veel mensen meten ook al het suikergehalte in hun bloed, en nemen ook steeds vaker zelf hun bloeddruk af, mochten er daar problemen mee zijn. "Het komt steeds vaker voor dat iemand in de praktijk aankomt en zijn eigen data meebrengt", weet Dendale.

Ook online of telefonisch communiceren over die vergaarde data kan. Dendale zegt zelf een 15-tal digitale consultaties per week te hebben.

"Het concept van de patiënt die zelf meet en de arts of zorgverstrekker die meekijkt over de schouder van de patiënt en mee ondersteunt en stimuleert, is voor mij de manier waarop we een stevige stap kunnen zetten in de preventie."

Al geeft Dendale toe dat die datastroom zodanig kan gaan toenemen in de toekomst, dat artsen wellicht hulp zullen moeten krijgen van computermodellen. "Je hebt een systeem nodig om er de alarmen uit te vissen, daar is men nu mee bezig."

Die constantere instroom aan data over de patiënt heeft een grote meerwaarde. Terwijl vroeger iemand om de drie of zes maanden naar de dokter ging om de bloeddruk te laten meten, kunnen evoluties nu veel beter worden opgevolgd. Zo kan een potentieel gevaar veel beter preventief worden gescreend. Types geneesmiddelen en doseringen kunnen nog beter individueel op de patiënt worden afgestemd.

"Daar is nog een hele wereld die open ligt, maar de eerste stappen zijn gezet", zegt Dendale. Hij geeft een concreet voorbeeld. "We zien dat hoge bloeddruk voor de ene persoon minder effect heeft dan voor de andere."

Een persoonlijke aanpak is de toekomst. "Dat is nu al goed doorgedrongen bij de behandeling van kanker. Borstkanker is niet zomaar borstkanker, maar borstkanker met die en die receptoren. Je hebt dus die specifieke behandeling nodig." 

"Leeftijd is maar een getal", luidt het gezegde. Met deze tool kan je daadwerkelijk zien waar je aan toe bent, althans toch wat je hart betreft. 

De Belgische cardiologische liga heeft immers een tool ontwikkeld waarmee je de leeftijd van je hart kan bepalen . De test is bedoeld voor mensen van 40 tot 70 jaar. Je hebt er wel de data van je cholesterol en bloeddruk voor nodig, maar de korte test laat je toe om de uitkomst te vergelijken met je biologische leeftijd.