Waarom krijg je in Oost- en West-Vlaanderen wel nog vaak warm eten op school en in andere regio’s niet?

Eind 18e en begin 19e eeuw waren er in Gent, en bij uitbreiding in Oost- en West-Vlaanderen, heel veel vrouwen aan de slag in de textielindustrie, vertelt De Wilde. Dat had te maken met hun fijne handen, handig bij het bedienen van weefgetouwen, maar vooral met het feit dat ze aan zeer lage lonen werkten.

"Maar na een dag van pakweg 12 uur in de fabriek hadden de vrouwen ’s avonds geen tijd of fut meer om nog de Leuvense stoof aan te steken en een warme maaltijd te bereiden. Het gevolg liet zich raden, er werd nog nauwelijks gekookt en vaker dan niet aten de mannelijke arbeiders en kinderen dan maar op straat iets uit het vuistje. Tot diepe ergernis van de burgerij. Daarbij kwam dat veel arbeiders ook iets gingen nuttigen op café. Een gekookt ei, bijvoorbeeld, meestal geserveerd met veel zout waardoor de arbeiders goed beschonken uit het café kwamen."

Om de arbeiders uit het café te houden werden vanaf de 19e eeuw beschutte eetplaatsen opgericht, onder meer onder het stadhuis van Gent. Daar kon je zonder dat je iets hoefde te consumeren en uit het zicht van de burgerij je lunchpakket opeten. In een latere fase werden er volkskeukens opgericht waar het werkvolk goedkoop een maaltijd kon krijgen. En nog later begonnen cafés met het aanbieden van afhaalmaaltijden. Frieten, bijvoorbeeld, of soep die je thuis kon opeten.

Een gevolg daarvan was dat vrouwen op een bepaald moment het koken verleerden. De toestand was zelfs zo zorgwekkend dat de politiek ingreep, aldus De Wilde. De overheid liet goedkope kookboekjes drukken en de eerste huishoudscholen zagen het licht.

Het Gentse stadsonderwijs, dat vooral in de arme arbeidswijken gevestigd was, begon zo goed als onmiddellijk met het aanbieden van goedkope, warme maaltijden. Opvallend, ook toen al was er aandacht voor gezond eten. De kinderen kregen er elke dag een bord met aardappelen, vlees en groenten. Vooral het eten van groenten werd actief aangemoedigd. Aan katholieke zijde zetten de scholen vooral in op huishoudvakken. Maar de traditie van de warme schoolmaaltijd was wel geboren en leeft in Oost- en West-Vlaanderen ook vandaag nog voort.

De vraag blijft waarom die gewoonte dan nooit ingeburgerd geraakte in Antwerpen of Limburg. Dat heeft te maken met de aard van de industrialisering. In Antwerpen was er vooral industrie in en rond de haven, zware arbeid dus waar vooral mannen werkten. In Limburg zette de industrialisering zich pas later door en lag de focus op de mijnen. Vrouwen in Limburg en Antwerpen bleven dus vaker aan de haard of werkten van thuis waardoor zij wel nog de tijd vonden om eten te maken.