De gemiddelde vis is kleiner dan enkele tientallen jaren geleden. Dat blijkt uit nieuw onderzoek. Ook sommige (grote) insecten en zelfs toproofdieren worden kleiner. Dat komt door verschillende oorzaken zoals overbevissing, de klimaatverandering en boskap. Of kortweg: de mens.
De gemiddelde grootte van vissen is de voorbije jaren gedaald. Dat stelde postdoctoraal onderzoeker Roel van Klink vast. Hij is ecoloog aan het German Institute for Integrative Biodiversity Research in Leipzig en werkte mee aan een studie naar meer dan vierduizend vissensoorten. Daarvoor gebruikten ze gegevens van de voorbije zestig jaar.
"We wilden de twee manieren onderzoeken waarop dat gebeurt", vertelt van Klink in "Nieuwe feiten" op Radio 1. De eerste manier is dat de grotere vissen zelf kleiner blijven dan vroeger. "Sinds de jaren 90 weten we dat het voor vissen voordeliger wordt om heel klein te blijven en geslachtsrijp te worden, omdat er vooral op grote vissen gevist wordt. Dat is een evolutie de we voor onze ogen zien gebeuren."
Het fenomeen doet zich onder andere voor bij een van de meest verkochte vissoorten in onze Noordzee, de kabeljauw. De gemiddelde kabeljauw is dus kleiner geworden.
Waarom worden vissen steeds kleiner?
Maar dat is niet de enige manier waarop vissen "krimpen". "De tweede manier is dat grote soorten selectief worden weggevangen. Die verdwijnen dan volledig. In de plaats komen er andere, kleinere soorten. We hebben aanwijzingen gevonden dat de totale biomassa van de vissen (het totale gewicht aan vis in zee, red.) gelijk blijft, maar dat er extra veel kleine vissen in de plaats komen van de grote."
Haaien, wolven en ijsberen
Komt dat dan door bevissing? "Dat kan, maar het hoeft niet per se. Het kan ook met de klimaatverandering te maken hebben. Doordat het steeds warmer wordt, kunnen dieren sneller groeien en geslachtsrijp worden. In combinatie met bevissing kan het dat ze al kleiner geslachtsrijp worden. Dat kan je trouwens ook verwachten voor insecten en andere koudbloedige dieren."
Maar er is nog een derde oorzaak, die niet alleen voor vissen en insecten geldt, maar ook voor zoogdieren.
"De menselijke verstoring van het milieu, bijvoorbeeld grasvelden maaien, bomen kappen, vissen wegvangen en koraal verstoren... dat kan er allemaal toe bijdragen dat de grotere soorten niet meer lang genoeg leven om hun geslachtsrijpe leeftijd te bereiken. Die zullen dan langzaamaan uitsterven, misschien niet over de hele wereld maar wel op heel veel plekken."
Die grotere soorten, daar vallen bijvoorbeeld ook grote keversoorten onder. "Als die zich niet meer kunnen voortplanten, verdwijnen ze en blijven alleen de kleine soorten over."
Het proces gaat nog steeds door, doordat we bijvoorbeeld regenwouden blijven kappen.
Is dat een ramp? "Als je een vogel bent waarschijnlijk wel. Vogels eten veel insecten en als er geen grote insecten meer zijn, kan dat heel grote gevolgen hebben binnen het ecosysteem."
"Ook hebben de grote soorten vaak een buitensporig groot effect op hun ecosysteem. Het zijn bijvoorbeeld toppredatoren: haaien, wolven of ijsberen. Als die langzaamaan verdwijnen of kleiner worden, kunnen ze dat ecosysteemeffect niet meer uitoefenen."
Opnieuw grotere kabeljauwen? Reken 400 jaar
Valt die evolutie nog te keren? "Een collega van me heeft daarnaar gekeken, specifiek voor de kabeljauw in het noorden van de Atlantische Oceaan. Met onze manier van vissen is het onmogelijk om die evolutie terug te draaien. Dat kan alleen maar in de verre toekomst, binnen vierhonderd jaar."
"Dan moeten we kijken: hoeveel kunnen we nog vissen zodat die evolutie omgedraaid wordt en we weer grotere kabeljauw krijgen, die dan in de toekomst op een meer duurzame manier bevist kan worden. Waarschijnlijk geldt dat ook voor andere soorten."
Maar dan duurt het dus minimaal vierhonderd jaar voor de kabeljauw opnieuw op zijn oorspronkelijke grootte zit. "Behalve als we nu compleet stoppen met vissen, dan kan het heel snel gaan. Maar als we willen blijven vissen, moeten we plannen voor die termijn."
