In Nagorno-Karabach, de betwiste regio tussen Armenië en Azerbeidzjan, is na Russische bemiddeling een staakt-het-vuren afgekondigd. Het is niet de eerste keer dat het Kremlin tussenbeide komt in het conflict, maar toch lijkt Rusland zijn grip op de regio te verliezen.
Rusland bemiddelde staakt-het-vuren, maar verliest toch steeds meer grip op Nagorno-Karabach
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Eind 2020 brengt een nieuwe opflakkering van geweld tussen Armenië en Azerbeidzjan de wankele wapenstilstand van 1994 in gevaar. De inzet was het betwiste gebied Nagorno-Karabach in de zuidelijke Kaukasus. Beide landen maken aanspraak op de regio, die ongeveer anderhalf keer zo groot is als de provincie Antwerpen.
Internationaal wordt het gebied erkend als onderdeel van Azerbeidzjan, maar de inwoners - waarvan een meerderheid Armeens is - zien liever aansluiting bij Armenië.
De Russische president Vladimir Poetin moet noodgedwongen tussenbeide komen om te bemiddelen. Een vredesverdrag komt er niet, maar het geweld kan wel - deels - stopgezet worden. Dat lukt mede dankzij 2.000 Russische vredestroepen die er gestationeerd staan. Armenië moet ook een groot gebied afstaan aan Azerbeidzjan.
Een tactische meesterzet, zo leek het wel, want het gaf Rusland een militaire aanwezigheid in het voormalige Sovjetland Azerbeidzjan. En buurland Armenië - dat overigens ook tot de Sovjet-Unie behoorde - werd nog meer afhankelijk van Rusland voor hun veiligheid.
Poetin kwam ook als de grote verzoener uit de hele kwestie. Het succes van de bemiddeling kon de grote invloed van Rusland op de regio enkel maar rechtvaardigen.
Oorlog in Oekraïne doet tij keren
In 2022 start Rusland een "speciale militaire operatie" in Oekraïne. Alle militaire aandacht en focus gaan daarheen, zeker wanneer blijkt dat het offensief niet zo vlot verloopt als gehoopt. Wanneer in 2022 het conflict rond Nagorno-Karabach opnieuw oplaait, is Rusland dé grote afwezige. Het land is afgeleid en verzwakt door de oorlog in Oekraïne.
De Russische afwezigheid lijkt vooral Armenië parten te spelen. Sinds eind vorig jaar is de Latsjin-corridor, de smalle landstrook die Nagorno-Karabach met Armenië verbindt, geblokkeerd. Azerbeidzjaanse activisten blokkeren de route omdat ze zich verzetten tegen illegale mijnbouwactiviteiten in het gebied.
De Azerbeidzjaanse regering steunt de protesten. Ze beschuldigen Armenië er ook van de humanitaire corridor te gebruiken om zich militair te bevoorraden. Armenië ontkent, en bekritiseert Russische vredestroepen omdat ze de weg niet openhouden.
Hoe het ook zij, hulpgoederen en voedsel geraken door de blokkade de regio niet meer in. Daardoor zou, volgens de ombudsman van Nagorno-Karabach, al zeker één hongerdode gevallen zijn.
Enkele nieuwe spelers
Door de Russische afwezigheid grijpen andere buitenlandse mogendheden hun kans. Het Westen mengt zich meer en meer in de vredesonderhandelingen.
Zo zoeken ook de Verenigde Staten toenadering. Armenië heeft zelfs al militaire oefeningen gehouden met de VS. Armenië heeft zich ook uitgesproken tegen de oorlog in Oekraïne.
"We kunnen niet meer rekenen op de bescherming van Rusland", heeft de premier van Armenië Nikol Pashinyan zelfs letterlijk gezegd. Rusland was een belangrijke leveraar van wapens voor het land.
Ook de Europese Unie laat van zich horen. De premier van Armenië en de president van Azerbeidzjan hebben elkaar ontmoet in vergaderingen georganiseerd door de Europese Unie, en de ministers van Buitenlandse Zaken van de twee landen hebben elkaar ook al gesproken in november vorig jaar in Washington.
Dat schept kwaad bloed bij Rusland. "De hele situatie leidt tot ergernis in het Kremlin. Rusland krijgt eigenlijk nog minder zin om het voor Armenië op te nemen", vertelt Marijn Trio, Oost-Europakenner bij VRT NWS.
Nochtans is het gebied in en rond Armenië en Azerbeidzjan van groot belang voor Rusland. Het heeft veel belangrijke energiebronnen en transportroutes.
Nagorno-Karabach ligt dicht bij belangrijke olie- en gaspijpleidingen die vanaf de Kaspische Zee doorheen Georgië en Turkije naar Europa lopen.
Hoe moet het verder?
Het wankele bestand tussen Armenië en Azerbeidzjan is een moeilijke evenwichtsoefening voor Rusland. Rusland mag dan wel een goede bondgenoot zijn van Armenië en een bijstandsverdrag hebben met het land, het heeft ook goede banden met Azerbeidzjan. Beide landen zijn belangrijke economische partners.
Intussen kant de publieke opinie, zeker in Armenië, zich meer en meer tegen Rusland. En ook vanuit Azerbeidzjan merkt Trio weinig signalen die een duurzame vrede kunnen bewerkstelligen. "Ik was zelf 3 jaar geleden nog in Azerbeidzjan", vertelt hij.
"Ik heb daar zelf gezien hoe pas heroverde gebieden volledig ontwikkeld worden. Er werd een gigantische luchthaven gebouwd, er werden wegen aangelegd in niemandsland. Het is heel duidelijk dat Azerbeidzjan niet tevreden gaat zijn met minder dan volledige controle over de regio."
