Hoe gevaarlijk zijn Europese en Aziatische hoornaars? En wat moet je doen als je aangevallen wordt?

Zeker 5 mensen zijn het voorbije weekend naar het ziekenhuis gebracht, nadat ze waren gestoken door Europese hoornaars in Kluisbergen, in de Vlaamse Ardennen. De aanvallen gebeurden allemaal op een onverharde weg die veel wordt gebruikt door wandelaars en fietsers.

In Ninove werd vorige week een man van 60 meermaals gestoken, vermoedelijk door Aziatische hoornaars die een nest hadden gemaakt boven een staldeur. De man kreeg een hartstilstand en werd hersendood verklaard.

Er duiken steeds meer verhalen op van mensen die gestoken worden door hoornaars. Toch zijn ze niet agressiever dan gewone wespen, zegt verdelger en wespenkenner Dominique Soete. "Hoornaars vallen normaal enkel aan als ze zich bedreigd voelen of wanneer je te dicht bij hun nest komt, wat ook per ongeluk kan gebeuren."

"Zeker de Europese hoornaar is van nature mensenschuw", zegt bioloog Tim Adriaens van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO). "Gewone wespen en Aziatische hoornaars zijn echte cultuurvolgers (soorten die sterk afhankelijk zijn van de mens en de nabijheid van mensen opzoeken, red.). Europese hoornaars zijn dat veel minder. Zij zoeken vooral de natuur op."

Toch is het dus niet uitgesloten dat ook Europese hoornaars mensen aanvallen. "We weten niet exact wat er gebeurd is in Kluisbergen, maar dat Europese hoornaars zo massaal aanvallen is opmerkelijk", zegt Dominique Soete.

"Om een of andere reden moet de zwerm het gevoel hebben gehad dat het nest in gevaar was. Trillingen, maar ook een bepaald parfum kan zo'n aanval uitlokken." 

Ook in Lier is in 2023 een groep wandelaars aangevallen door Europese hoornaars. Eén wandelaar moest toen worden gereanimeerd, nog 5 anderen werden naar het ziekenhuis gebracht.

René De Backer, voorzitter van het Vlaams Bijeninstituut, denkt van wel. "Ons gevoel is dat de Europese hoornaar vaker voorkomt en zich agressiever begint te gedragen tegenover mensen."

"Steeds meer imkers en verdelgers vertellen ons dat ze gestoken worden en dat hun bijenkasten worden aangevallen door Europese hoornaars, terwijl dat vroeger veel minder was. Het lijkt alsof de Europese hoornaars hun gedrag aanpassen aan dat van de Aziatische."

Tim Adriaens stelt dat er momenteel geen wetenschappelijk bewijs is voor gedragsaanpassingen bij Europese hoornaar. "Maar het klopt dat de Europese hoornaar in opmars is. De kans dat je ermee in contact komt, en dus ook de kans op steken, is wel groter geworden."

Hoewel hoornaars van nature mensenschuw zijn en niet zo opdringerig zijn als gewone wespen, wil je niet in de buurt zijn wanneer ze het gevoel hebben dat hun nest wordt bedreigd.

"De angel van een hoornaar is langer dan die van een gewone wesp of honingbij", zegt De Backer. "Daardoor wordt het gif meteen in je bloedbaan geïnjecteerd. Een allergische reactie zal daarom ook sneller optreden. Veel mensen ervaren een steek van een hoornaar ook als pijnlijker dan van een gewone wesp."

"De steek van een Aziatische hoornaar is op zich niet gevaarlijker dan die van een Europese, maar de Aziatische hoornaar voelt zich wel sneller bedreigd", zegt De Backer.

"Aziatische hoornaars kunnen zich al bedreigd voelen als je op 5 meter van hun nest bent. Als je het nest van Aziatische hoornaars in de aanval krijgt, vliegt het hele nest uit. Dat kan gaan over honderden en zelfs duizenden."

Of het nu Europese of Aziatische hoornaars zijn die je aanvallen, moet je zo snel mogelijk wegwezen. "Idealiter vermijd je natuurlijk een aanval", zegt De Backer. "Maar vaak kan je niet weten dat je in de buurt van een nest bent."

"Als een nest het op je gemunt heeft, is het helaas al te laat. Toch moet je proberen zo ver mogelijk weg te lopen. Probeer bij Aziatische hoornaars zeker ook je ogen te beschermen. Ze herkennen ogen en spuiten er vergif in, wat kan leiden tot blindheid."

"Probeer je zeker niet te verweren, want dat heeft geen nut", vult Dominique Soete aan. "Door een steek komen er feromonen vrij, die andere hoornaars gaan waarschuwen, waardoor er nog meer op je af zullen vliegen."

"Het slimste is om ergens naar binnen te lopen. Hoornaars, maar ook wespen in het algemeen, gaan niet onmiddellijk naar binnen vliegen. Het gebeurt, maar dat is uitzonderlijk."

"Daarna kan je de steek afkoelen met ijs. Volg de steek goed op. Als hij opzwelt of je krijgt ademhalingsproblemen, dan moet je de dokter bellen."

Mag je het gif ook uitzuigen? "Net zoals een gewone wesp, is een steek van de Aziatische hoornaar giftig. Maar je zuigt het er beter niet uit. Als dat gif in je mond zit, dan kan je luchtpijp of slokdarm opzwellen. Wat eigenlijk nog gevaarlijker is. Dus je blijft er het best af."

Volgens het Vlaams instituut Gezond Leven is maar een klein deel van de bevolking allergisch voor bijen- en wespensteken. "Een snelle medische behandeling kan bij een steek dan wel noodzakelijk zijn. Bel het nummer 112. Allergische personen dragen best een Epi-Pen bij zich."

Wie allergisch is voor bijen- of wespensteken is trouwens niet automatisch allergisch voor hoornaars, al is de kans wel groot.