Pieter Omtzigt heeft bekendgemaakt dat hij bij de parlementsverkiezingen in Nederland met een nieuwe partij zal opkomen: Nieuw Sociaal Contract. Met deze aankondiging zet het populaire parlementslid de Nederlandse politiek in rep en roer. Maar wat maakt een dergelijk politicus als Omtzigt nu zo populair? En hoe wil hij het verschil gaan maken in het versnipperde politieke polderlandschap van Nederland? We leggen het uit in vijf vragen over Pieter Omtzigt en zijn nieuwe partij.
Wie is Pieter Omtzigt, de man die "in zijn uppie" de Nederlandse politiek in rep en roer zet?
Denny Baert
Gepubliceerd:
In de afgelopen decennia heeft een aantal politici de Nederlandse politiek al stevig in rep en roer gezet: wijlen Pim Fortuyn, Thierry Baudet en bij de laatste verkiezingen was het Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging die de spruitjeslucht uit de traditionele Nederlandse politiek blies.
Maar in tegenstelling tot de populistische partijen die de afgelopen decennia de traditionele partijen in de verdrukking duwden, is het nu een doorgewinterd parlementslid dat als grote uitdager naar voren treedt: Pieter Omtzigt, een backbencher die zich de afgelopen 20 jaar tot luis in de pels van de Nederlandse politiek ontpopte.
1. Wie is Pieter Omtzigt?
Wie is die Pieter Omtzigt nu? Geen flamboyante praatvaar zoals Fortuyn, Wilders of Baudet, maar een 49-jarige econometrist die zich sinds 2003 steeds meer onderscheidt als dossiervreter in de Tweede Kamer van het Nederlandse parlement.
In 2003 maakt hij zijn entree in het Haagse Binnenhof als Tweede Kamerlid voor het CDA, de Nederlandse tegenhanger van CD&V. Hij wordt niet direct gekozen, maar krijgt toch een zitje doordat een aantal partijgenoten een functie kregen in de regering-Balkenende II.
2. Waarom is hij zo populair?
Gaandeweg groeit de populariteit van Omtzigt, mede doordat hij zich vastbijt in een aantal dossiers. Het levert hem de bijnaam van “terriër” op. Het bekendste dossier is dat van de zogenoemde toeslagenaffaire, waar hij zich in 2019 samen met SP-Kamerlid Renske Leijten op stort.
Samen met twee journalisten spitten ze het schandaal uit waaruit blijkt dat tienduizenden ouders er door de belastingdienst onterecht van beschuldigd werden dat ze gesjoemeld zouden hebben met subsidies voor kinderopvang. Doordat de ouders premies moesten terugbetalen, kwamen ze in de schulden terecht. Hierdoor werden in Nederland 1.115 kinderen bij hun ouders weggehaald.
Het hele schandaal brengt de regering-Rutte III begin 2021 ten val. In het voorjaar van datzelfde jaar raakt Rutte herverkozen, maar al tijdens de formatie van een nieuwe regering komt Mark Rutte opnieuw in de problemen door Omtzigt.
Tijdens de formatie wordt één van de onderhandelaars namelijk gefotografeerd terwijl ze een document vasthoudt met daarop de beruchte zinsnede: “Positie Omtzigt, functie elders." Het lijkt er hard op dat men niet goed weet wat men met Omtzigt moet aanvangen.
De populaire Omtzigt - bij de verkiezingen van dat jaar haalt hij 342.000 voorkeurstemmen - zit op dat moment thuis met een burn-out. Wanneer wat later een document van Omtzigt zelf uitlekt, waarin hij felle kritiek uit op de manier waarop het CDA met hem is omgegaan, houdt Omtzigt de eer aan zichzelf en stapt hij uit de partij.
Omtzigt geeft zijn zitje in de Tweede Kamer echter niet af en gaat na zijn burn-out als onafhankelijk Kamerlid zetelen in het halfrond.
3. Waarom heeft het zolang geduurd voor hij met een nieuwe partij kwam?
Nadat de vierde regering-Rutte begin deze zomer was gevallen én nieuwe verkiezingen, zich aankondigden, rees de vraag: wat zou Pieter Omtzigt nu doen? Zich aansluiten bij een andere partij? Zelf een nieuwe partij oprichten? Of zoals verschillende prominente Nederlandse politici - onder wie premier Rutte - de afgelopen tijd deden: afscheid nemen van de nationale politiek?
Uiteindelijk kondigde Omtzigt gisteravond, in een interview met de Twentse krant Tubantia, aan dat hij dit najaar met een eigen partij naar de verkiezingen trekt. Waarom heeft het zolang geduurd? “Hij wilde er zelf heel goed over nadenken”, duidt Wilco Boom, politiek journalist bij de Nederlandse omroep NOS.
'Populairste politicus van Nederland' trekt met eigen partij naar verkiezingen
Dat Omtzigt een tijd terug een burn-out heeft gehad, had natuurlijk ook meegespeeld, merkt Boom op. “Een nieuwe partij vergt veel van je. Het is een zware verantwoordelijkheid. Hij wilde de rust en de tijd nemen om een goeie beslissing te kunnen nemen. En uiteindelijk heeft hij dus de beslissing genomen om het te doen.”
4. Wat staat er in het verkiezingsprogramma van zijn partij?
De nieuwe partij van Pieter Omtzigt heet Nieuw Sociaal Contract. Zo kondigde Omtzigt zelf aan in een filmpje op sociale media.
Omtzigt schreef twee jaar geleden al een boek met “Een nieuw sociaal contract” als titel. Dat boek zou nu dienen als de basis van het programma voor zijn nieuwe partij. Een volledig programma is er nog niet, een "basisdocument" (pdf) van 40 bladzijden staat wel al online .
Zelf schuift Omtzigt alvast twee speerpunten naar voren: een nieuwe bestuurscultuur - omdat Nederland volgens hem op dit moment niet goed functioneert voor de burger - en bestaanszekerheid. Bij dat laatste denkt Omtzigt aan betaalbaar voedsel en oplossingen voor de nijpende woningnood in Nederland.
Om de bestuurscultuur te veranderen, wil Omtzigt twee dingen in het leven roepen die we in België al kennen: een Grondwettelijk Hof en een nieuw kiesstelsel, met provinciale kieskringen. In tegenstelling tot België werkt Nederland namelijk met landelijke kieslijsten voor de Tweede Kamerverkiezingen.
5. Wat zijn de kansen van deze nieuwe partij?
Nog voor Omtzigt bekendmaakte dat hij met een nieuwe partij zou opkomen, kwam hij in een aantal hypothetische peilingen al op tientallen Kamerzetels uit. Peilers komen op 25, 27 en zelfs 40 zetels uit.
Als de peilingen waarheid worden, zou dat ten koste gaan van de BoerBurgerBeweging en de PVV, voorspelt Wilco Boom, omdat dat ook partijen zijn die zich richten op ontevreden kiezers. “Maar ook heel wat andere partijen, waaronder het CDA waaruit Omtzigt zelf voortkomt, kunnen last van hem krijgen nu hij aan de verkiezingen meedoet.”
Zelf wil Omtzigt bij de komende verkiezingen niet meteen heel groot worden: hij wil namelijk langzaam groeien met zijn partij. Zelf ambieert hij geen ministerpost en hij wil al zeker niet premier worden; Omtzigt wil in de Tweede Kamer blijven, als fractievoorzitter van zijn nieuwe partij.
Het is niet heel moeilijk om een nieuwe partij in de markt te zetten, maar het is heel moeilijk om dat succes vast te houden.
Politiek journalist Wilco Boom (NOS)
Met zijn deelname aan de verkiezingen met een nieuwe partij kan het politieke landschap in Nederland sowieso grondig door elkaar worden geschud, blikt politiek journalist Wilco Boom vooruit.
Dat politieke landschap is in de Nederlandse polder enorm versnipperd geraakt: de ene na de andere partij is de afgelopen jaren uit het niets opgedoken om vaak even snel weer kleiner te worden. Dat begon in 2002 met de Lijst Pim Fortuyn en gebeurde de laatste jaren nog met het Forum voor Democratie van Thierry Baudet.
“Dat toont dat het niet heel moeilijk is om een nieuwe partij in de markt te zetten en daar bij de eerste verkiezingen waaraan je meedoet een succes mee te behalen”, analyseert Wilco Boom. “Maar het is heel moeilijk om dat succes vast te houden.” Tegelijkertijd is een aantal partijen er wel in geslaagd vaste voet aan de grond te krijgen, zoals de PVV van Geert Wilders, de SP en de Partij voor de Dieren.
Bij de traditionele partijen in Nederland is er wel een constante: zij blijven verder verschrompelen en daar kan de nieuwe partij van oud-CDA’er Pieter Omtzigt bij de verkiezingen van 22 november verder toe bijdragen.
