Vanaf het voorjaar van 2024 wordt het elektronisch toezicht in ons land flink uitgebreid. Een nieuwe generatie enkelbanden zal onder meer slachtoffers kunnen waarschuwen dat een dader te dicht in de buurt is, jeugdcriminelen kunnen volgen via gps en alcohol- en drugsgebruik kunnen monitoren. Aan de modernisering hangt een prijskaartje van 12 miljoen euro. Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir (N-VA) heeft het nieuwe materiaal eigenhandig gedemonstreerd in Genk.
Dit jaar hebben al 1.300 mensen méér een enkelband gekregen dan in dezelfde periode vorig jaar. Verwacht wordt dat dit jaar tot 7.000 mensen onder elektronisch toezicht worden geplaatst. “Het bevoegd Vlaamse Centrum Elektronisch Toezicht (VCET) staat dus voor gigantische uitdagingen. Daarom moeten we beschikken over het nodige hoogtechnologische materiaal”, zo redeneert de justitieminister.
In juli 2014, toen de gemeenschappen in ons land bevoegd werden voor elektronisch toezicht, startte toenmalig Welzijnsminister Jo Vandeurzen (CD&V) een eerste aanbestedingsprocedure. “Gevolgd door uitstel, een schorsing door de Raad van State, een stopzetting van de procedure, een nieuwe aanbesteding en nogmaals allerhande problemen”, aldus Demir over haar Vlaamse regeringspartner.
In 2020 trok ze de stekker uit de bestelling van Vandeurzen en startte ze – samen met de Franse en Duitse Gemeenschap – een nieuwe procedure op. Die is intussen geland: Allied Universal Electronic Monitoring wordt aangesteld om de komende vijf jaar voor een bedrag van 12 miljoen euro een nieuwe generatie enkelbanden te leveren. De overeenkomst kan twee keer twee jaar worden verlengd.
Wat is elektronisch toezicht?
Een rechter kan zowel een verdachte als een veroordeelde elektronisch toezicht opleggen als een vorm van vrijheidsbeperking. Die moet op de afgesproken uren thuis zijn. Via elektronische middelen wordt nagegaan of de verdachte/veroordeelde zich aan de regeling houdt: zelf krijgt hij/zij een enkelband om, thuis wordt een bewakingsbox geïnstalleerd die signalen zendt naar controleorgaan Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht (VCET).
Wie een verdachte is in een gerechtelijk onderzoek, kan met een enkelband in voorlopige hechtenis worden geplaatst. Ze mogen alleen onder uitzonderlijke omstandigheden hun verblijfplaats verlaten (bv. bij een medisch spoedgeval of brand). Verdachten worden via gps gevolgd.
Ook een daadwerkelijke gevangenisstraf kan onder elektronisch toezicht worden uitgezeten. Hier gelden eveneens strikte regelingen. Het huis mag enkel worden verlaten bij verplichte activiteiten zoals werk, opleiding of therapie. Wie zich niet aan de voorwaarden houdt, kan alsnog naar de gevangenis worden gestuurd.
Elektronisch toezicht kan ook als straf op zich worden opgelegd, meer bepaald wanneer er feiten zijn gepleegd waar maximaal één jaar gevangenisstraf op staat.
Melding voor slachtoffers
De nieuwe enkelbanden beschikken over een flink aantal bijkomende toepassingen.
Een smartphone-app zal het mogelijk maken dat slachtoffers een melding krijgen wanneer een dader te dicht in hun buurt komt. “Loop je bijvoorbeeld in een park, en is je dader daar ook, dan krijg je een melding waarin we je wegleiden. De dader kan dan weer worden bevolen om naar huis te gaan.” Ook zal de app een “panic button” bevatten voor wanneer de slachtoffers zelf een dader spotten en ze dit willen doorseinen aan de bevoegde diensten. Daders die niet over een smartphone beschikken, krijgen een vervangend apparaat.
“In Spanje is de app al in 4.000 zaken ingezet. Het ondersteunt een contactverbod dat door de rechtbank is uitgesproken. Vooral voor partnergeweld en intrafamiliaal geweld blijkt het bijzonder zinvol te zijn. In eerste instantie gaan wij dan ook daarop focussen.”
Jeugddelinquenten zullen eveneens nauwgezet kunnen worden opgevolgd. De technologie maakt het mogelijk om minderjarige criminelen die hun school buiten een instelling afmaken, via een gps te volgen en zo een duidelijk zicht te krijgen op hun route van en naar school.
“Dat is Big Brother-gedrag van de overheid, maar het is exact wat die jongeren nodig hebben”, meent Demir. “De enkelband die hun komen en gaan registreert, is een hulpmiddel van de echte “grote broer” die bestaat uit een omkadering van justitie, politie en hulporganisaties.”
Daarnaast wordt er gewerkt aan de monitoring van alcohol en drugs. Ten slotte worden technische elementen zoals de geolokalisatie en mobiel internet verfijnd.
Overgangsperiode
De eerste levering enkelbanden is verwacht voor november. Er wordt een overgangsperiode voorzien om het materiaal te vervangen, opleidingen te geven en de nodige afspraken met het College van Procureurs-generaal te maken over welke toepassingen bij welke straffen mogen worden gehanteerd.
De smartphone-app voor slachtoffers en de opvolging van jeugdcriminelen wordt begin 2024 uitgetest, en als het goed is vanaf maart of april volgend jaar ingevoerd in de praktijk. De alcohol- en drugsmonitoring treden niet voor eind 2024 of begin 2025 in werking.
Onlangs beval de rechtbank een voorhechtenis van twee moordverdachten in hun eigen woning. Dat is Russische roulette spelen met het leven van slachtoffers
Demir benadrukt wel dat de nieuwe enkelbanden niet als wondermiddel mogen worden beschouwd.
“Nog te vaak zien we dat niet de juiste profielen worden gekozen. Onlangs beval de rechtbank een voorhechtenis van twee moordverdachten in hun eigen woning, of mocht een verdachte van een verkrachting die doodsbedreigingen uitte thuis zijn straf afwachten. Dat is Russische roulette spelen met het leven van slachtoffers. De nieuwe generatie enkelbanden is een stap vooruit, maar technologie kan niet alles oplossen. Er moeten in de wetgeving zeer duidelijke criteria zijn voor wie een enkelband kan krijgen.”
