Elektronische enkelband enorm in opmars in Vlaanderen: "Al een digitale gevangenis erbij sinds begin dit jaar"

Dat rechters en onderzoeksrechters almaar meer gebruikmaken van de elektronische enkelband is een trend die al enkele jaren zichtbaar is. In de eerste helft van dit jaar hebben ze al meer mensen onder elektronisch toezicht geplaatst dan in het volledige jaar 2018, zo leren de cijfers van het Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht (VCET). Die dienst sluit de enkelbanden aan en af en zorgt voor de opvolging en begeleiding van de mensen die er een gekregen hebben. 

Sommige mensen moeten zo'n enkelband maar heel even dragen, anderen vele maanden lang. Dat verklaart waarom het dagcijfer van het aantal aangesloten enkelbanden nogal fluctueert. Momenteel zijn er bijvoorbeeld bijna 1.900 enkelbanden actief in Vlaanderen, maar eind juni piekte dat cijfer boven de 2.000. 

"Dat was tot dusver een record", bevestigt Jef Verlinden, afdelingshoofd van het VCET. "Ter illustratie: eind vorig jaar klokten we nog af op een dagcijfer van 1.500 enkelbanden. Dat betekent dat we bij wijze van spreken sinds begin dit jaar al een digitale gevangenis hebben bijgebouwd."

"Die piek boven de 2.000 aansluitingen hebben we echt gevoeld", geeft hij toe. "Want het is een keten: elke aansluiting zorgt voor meer werk elders, meer opvolging, meer telefoontjes, ..." Verlinden zag zijn dienst de voorbije jaren gelukkig wel sterk groeien. "We zijn deze regeerperiode van 55 voltijdse krachten naar 92 gegroeid. En de bedoeling is dat dat nog stijgt naar 110. Alleen zo kunnen we die stijgende vraag aan."

"We doen dat momenteel goed, dus dat is een pluim op de hoed van onze medewerkers. Maar we zijn ook een beetje het slachtoffer van ons eigen succes", aldus nog Verlinden. Want het is niet dat het VCET enige inspraak heeft in de beslissing over wie een elektronische enkelband krijgt.

"Je ziet een stijging bij de onderzoeksrechters, die moeten beslissen of ze mensen al dan niet in voorhechtenis plaatsen. Maar ook de strafuitvoeringsrechtbanken (die bepalen of een gedetineerde vrij mag komen en onder welke voorwaarden, red.) maken er almaar meer gebruik van. Verder zien we ook bijna een verdubbeling van het gebruik van de enkelband bij mensen die een korte straf hebben gekregen. Dan ben je effectief de gevangenissen aan het leegmaken."

Of dat altijd de juiste strategie is, is een vraag die Verlinden liever aan de politiek laat. Vlaams parlementslid voor N-VA Jeroen Tiebout, die de cijfers over de enkelbanden opvroeg bij bevoegd minister Demir, maakt zich alvast zorgen over de stijging. 

"Elektronisch toezicht wordt volgens velen immers gezien als dé oplossing voor de overbevolking in de gevangenissen. Maar je komt zo tot de situatie dat daders van intrafamiliaal geweld, dealers of pooiers gewoon van thuis uit verder kunnen doen. Vlaanderen mag dat dan oplossen." Tiebout wil dan ook dat er een beperking komt: "Zorg ervoor dat die daders geen gebruik kunnen maken van elektronisch toezicht."

Maar de echte oplossing ligt volgens Tiebout in de eerste plaats bij de federale regering, die volgens hem de overbevolking van de gevangenissen moet aanpakken. "Zo kunnen ook rechters in alle openheid de gepaste straf uitspreken en moeten ze zich niet genoodzaakt voelen om een veroordeelde een enkelband te geven omdat er geen plaats meer is in de gevangenissen".

"Het probleem dat meneer aanklaagt, is inderdaad 50 jaar lang het probleem geweest, maar dat heeft deze regering nu net opgelost", reageert minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) in "De ochtend", op Radio 1. Hij wijst erop dat celstraffen tussen 2 en 3 jaar sinds 1 september vorig jaar ook effectief worden uitgevoerd, en dat zal vanaf 1 september dit jaar ook gelden voor korte celstraffen van minder dan 2 jaar.

"We zien ook dat het aantal gevangenisstraffen toeneemt", zegt de minister nog. "Dat is het gevolg van een succesvol strafbeleid. Wij voeren de strijd op tegen de straffeloosheid: er zijn meer gevangenisstraffen en er zijn ook meer enkelbanden."