Rusland voert voor het eerst gedwongen inspectie uit van vrachtschip onderweg naar Oekraïne

Gisteren vuurde een Russisch patrouilleschip schoten af langs een vrachtschip dat van Turkije onderweg was naar Oekraïne. Volgens het Russische ministerie van Defensie ging het om waarschuwingsschoten met lichte wapens omdat het schip niet stopte voor een inspectie op verboden goederen. 

Op beelden is te zien hoe uiteindelijk Russische militairen met een helikopter het schip verlaten, na een inspectie. Nadien kon het schip zijn route verder varen. De bestemming veranderde wel naar de haven van Sulina in Roemenië. Oekraïne spreekt van een schending van het internationaal zeerecht. 

Volgens het internationaal zeerecht kan Rusland die schepen wel blokkeren, zegt Ilja Van Hespen, korvetkapitein van de Belgische marine. "Twee landen in oorlog kunnen een blokkade uitvoeren. Rusland heeft dat ook aangekondigd en heeft zich het recht voorbehouden om elk koopvaardijschip te inspecteren dat door de Zwarte Zee naar Oekraïne vaart."

Toch lijkt Rusland één van de voorwaarden geschonden te hebben. "Er mag geen onderscheid gemaakt worden tussen staten. Men kan niet een schip uit de ene staat tegenhouden en een schip van een ander land doorlaten. Er is wel al een Israëlisch schip doorgelaten dat onderweg was naar Oekraïne."

Het is ook opvallend dat het schip onder de vlag van Palau vaart. Dat is een eilandengroep in de Stille Oceaan. "De eilandengroep heeft een nauw samenwerkingsverband met de Verenigde Staten. Die zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van Palau. In ruil daarvoor mogen de VS er een militaire basis houden. Wat Rusland hier nu precies wilde doen, is maar de vraag."

Het incident toont alvast aan dat de spanningen in de Zwarte Zee toenemen sinds Rusland de graandeal eenzijdig stopzette. Dat akkoord beschermde de Oekraïense graanexport.

Het conflict lijkt zich uit te breiden naar De Zwarte Zee. Oekraïne stuurde begin deze maand nog een officiële waarschuwing uit: zes Russische havens in de Zwarte Zee zijn aangeduid als "oorlogscrisisgebied".

Ook in de havens aan de Zwarte Zee woedt de oorlog steeds feller. De Russische beschietingen van de Oekraïense havenstad Odessa gaan voort. Het Russische leger vuurde in totaal vijftien drones en acht kruisraketten af die allemaal konden worden neergeschoten. 

Oekraïne zet op zijn beurt zeedrones in. Vorig weekend nog werd een Russische olietanker getroffen door zo'n drone.

Volgens korvetkapitein Ilja van Hespen is het normaal dat een oorlog ook op zee wordt uitgevochten. Al verwacht hij niet dat burgerschepen zomaar aangevallen zullen worden.

Dat mag ook niet zomaar, verduidelijkt hij. "Op zee kan de bemanning namelijk niet overleven als haar schip aangevallen wordt. Bovendien moet de internationale handel altijd kunnen plaatsvinden, ook al mogen landen op internationale wateren oorlog voeren."

In de plaats daarvan moeten schepen eerst geïnspecteerd worden op bijvoorbeeld wapens. "Die kunnen dan in beslag genomen worden en de bemanningsleden kunnen afhankelijk van hun statuut krijgsgevangen genomen worden of vrijgelaten worden."

Maar de spanning veroorzaakt ook een ander probleem, mogelijk met verdere escalatie als gevolg. "Koopvaardijschepen raken nog moeilijk verzekerd. Het kan zijn dat men konvooien van militaire schepen inzet om de schepen te beschermen."

Dat leidt volgens Van Hespen tot een gevaarlijke situatie. "Als koopvaardijschepen in konvooi varen en begeleid worden door militaire schepen mag dat konvooi wel aangevallen worden."