In het kielzog van verschillende succesvolle aanvallen met zeedrones, wil Oekraïne het aantal aanvallen in het Zwarte Zeegebied opvoeren. Dat zegt de secretaris van de Oekraïense Nationale Veiligheids- en Defensieraad Oleksij Danilov. Missies zullen worden uitgebreid en op grotere afstand uitgevoerd. Maar wat zijn nu juist die zeedrones en hoe gevaarlijk zijn ze?
"Augustus was tot nu toe een succesvolle maand voor Oekraïense drones", zegt Oleksij Danilov op X, het voormalige Twitter. Vrijdagavond werd een Russische tanker in de Zwarte Zee geraakt door een zeedrone. Eerder die dag raakte ook al een Russisch landingsschip beschadigd nabij de havenstad Novorossiysk.
"Russische doelen zijn het beste oefenterrein voor Oekraïense wapens en hun promotie op de wereldwijde wapenmarkt", vervolgt Danilov. Maar wat zijn die zeedrones nu juist?
Wat zijn zeedrones?
"Zeedrones zijn kleine onbemande speedbootjes, vaak uitgerust met een motor van een jetski", zegt Tom Simoens, luitenant-kolonel en docent aan de Koninklijke Militaire School (KMS), in "De wereld vandaag" op Radio 1.
"In de kop van de drone worden explosieven geplaatst die bij impact ontploffen." De drones worden vanop afstand bestuurd. Vaak wordt het doelwit al op voorhand geprogrammeerd, maar wanneer de drone het doelwit nadert neemt de operator het over.
"Zeedrones werden oorspronkelijk gebruikt als terreurmiddel. De eerste werd ingezet door een terreurbeweging op een Amerikaans marineschip", legt Simoens uit.
Wie maakt deze drones?
Oekraïne produceert de zeedrones zelf. De drones die gebruikt werden bij de recente aanvallen, zouden volgens Simoens al de vijfde variant zijn. "Twee weken geleden heeft Oekraïne deze nog min of meer voorgesteld", legt hij uit. "Oekraïne probeert zijn ontwerpen steeds te verbeteren, gaat hij verder.
Dat bevestigt ook Danilov. "Met elke nieuwe gevechtsmissie worden de Oekraïense gevechts- en zeedrones steeds preciezer, de operatoren steeds meer ervaren, de gevechtscoördinatie steeds effectiever. En de fabrikanten krijgen mogelijkheden om tactische en technische kenmerken te verbeteren."
Een belangrijk onderdeel van die verbetering is het toevoegen van extra explosieven. De drone die bij de aanval op het landingsschip werd ingezet, zou zo'n 400 kilogram explosieven aan boord hebben gehad.
Wat is het voordeel van deze drones?
Zeedrones kunnen tot 800 kilometer ver gaan. Dat betekent dat Oekraïne nu een groot deel van de Zwarte Zee binnen bereik van zeedrones heeft. Dat hebben ze ook bewezen bij hun aanval op het Russische oorlogsschip in de haven van Novorossiysk", zegt onze Ruslandkenner Jan Balliauw.
"Bovendien is dat wat we noemen "low tech, high impact"-technologie. Je hebt een speedboot, explosieven en een internetverbinding nodig. Dus met weinig middelen kan je een grote impact hebben." Daarnaast zijn zeedrones moeilijk detecteerbaar, zeker 's nachts. Ze verplaatsen zich laag op het wateroppervlak en maken heel weinig lawaai.
De technologie bevindt zich wel nog in een experimentele fase. De camera op de drone heeft een beperkte blik op de omgeving van het vaartuig waardoor mogelijke bedreigingen aan het oog van de operator kunnen ontsnappen.
Daarnaast is een goede internetverbinding niet altijd zo vanzelfsprekend. Dat kan leiden tot een verstoring van de communicatie tussen de operator en het vaartuig. Elon Musk, oprichter van ruimtevaartbedrijf SpaceX, sloot eerder al bepaalde Starlink-faciliteiten af voor militair gebruik, maar dat probleem lijkt Oekraïne duidelijk opgelost te hebben. Starlink is een satellietsysteem dat Oekraïne sinds het begin van de oorlog van internet voorziet.
Wat is de impact van zeedrones op de oorlog?
De materiële gevolgen van een zeedrone-aanval zijn relatief klein, maar de psychologische impact mag niet onderschat worden. "Dit is sinds een paar weken de tactiek van Oekraïne om de oorlog dichter naar Rusland te brengen, zoals Zelenski aangekondigd had", zegt Jan Balliauw. Aanvallen op de Russische Zwarte Zeevloot vergroten de druk op de Russische president Vladimir Poetin.
Dit kan niet alleen een militaire escalatie zijn, maar zet bovendien de deur open om gewoon scheepvaartverkeer aan te vallen, vreest Balliauw. "Dat is het tit for tat-principe. Als Oekraïne iets doet, volgt Rusland en omgekeerd. Dit zou dus wel eens tot een escalatie kunnen leiden."
Waarom wordt vooral de Zwarte Zee geviseerd?
Op 17 juli trok Rusland zich terug uit het graanakkoord. Dat akkoord zorgde ervoor dat het voor Oekraïne mogelijk bleef om graan te exporteren via de Zwarte Zee, ondanks de oorlog. Na het afspringen van het akkoord viel Rusland verschillende Oekraïense haveninfrastructuren en graansilo's aan.
"Rusland probeert Oekraïne van op zee te isoleren. Al is het maar met dreigementen en niet met een formele blokkade", zegt Simoens. Elk burgerschip dat naar een Oekraïense haven vaart, wordt door Rusland beschouwd als een schip dat mogelijk wapens vervoert.
Als reactie daarop probeert Oekraïne heel het Zwarte Zeegebied tot strijdtoneel te maken volgens Simoens. "We kunnen dus spreken van een kleine, horizontale escalatie, waarbij er een uitbreiding is van het conflict naar andere gebieden."
Een escalatie met mogelijk verregaande gevolgen. "De Zwarte Zee is ontzettend belangrijk voor de (wereld)handel. Het is een cruciale levensader voor Rusland, waarlangs veel belangrijke goederen zoals olie en graan over de Zwarte Zee vervoerd worden."
"Als die export niet meer mogelijk is, gaan reders wel twee keer nadenken en is het mogelijk dat de verzekeringspremies voor iedereen omhoog zullen gaan. Dat zou stokken in de wielen kunnen steken van de machinerie van de wereldhandel."
Russisch oorlogsschip ernstig beschadigd na Oekraïense droneaanval op belangrijke Russische haven aan Zwarte Zee
